NHÂN DÂN XÃ VÂN KHÁNH ĐOÀN KẾT KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP TÁI CHIẾM ĐẾN NGÀY THẮNG LỢI (1946-7/1954)

1. Tích cực xây dựng cũng cố phát triển lực lượng sẳn sàng chiến đấu chống giặc Pháp tái chiếm:

Ngày 23/9/1945 thực dân Pháp núp bóng quân Đồng minh Anh- Ấn giải giáp quân Nhật ở Nam Bộ, nỗ súng đánh chiếm Sài Gòn - Gia Định nhằm xâm lược nước ta lần thứ hai. Cùng ngày UB kháng chiến Nam Bộ ra lời kêu gọi đồng bào đoàn kết đứng lên kháng chiến.

Ngày 03/10/1945 Ủy ban kháng chiến tỉnh Rạch Gía được thành lập, thực chất chúng ta chuyển từ UBND thành Ủy Ban khánh chiến. Từ đây UBKC làng Vân Khánh Đông (Vân Khánh) rấp rút cũng cố phát triển dân quân tự vệ, biên chế thành tiểu đội, trung đội trang bị vũ khí, luyện tập quân sự, sẳn sàng chiến đấu.

Đến cuối năm 1945, giặc pháp đã đánh chiếm nhiều tỉnh ở Nam bộ. cơ quan Nam bộ rút về Đồng Tháp Mười, một số rút dần về U Minh xây dựng căn cứ, cũng cố lực lượng để kháng chiến lâu dài. Một số cán bộ đã từng về U Minh những năm 1930-1940 như Trần Văn Giàu, Nguyễn Văn Tây ( Thanh Sơn) hiểu rỏ địa hình vị trí Vân Khánh Đông cũng về đây chọn làm căn cứ cho Nam bộ.

Ông Trần Văn Luân chủ tịch UBKC tỉnh Rạch Gía cũng thường xuyên tới lui xây dựng căn cứ cho khu và Nam bộ. Cuối tháng 9/1945 Đảng phát động toàn dân đóng góp “tuần lễ Vàng” và “ tuần lễ Đồng” dùng vào việc cần cấp và quan trọng nhất của ta lúc này là việc quốc phòng để mua và sản xuất vũ khí đáp ứng nhu cầu chiến đấu chống giặc, nhân dân làng Vân Khánh Đông đã tích cực hưởng ứng. Tuy số lượng không nhiều nhưng thể hiện tấm lòng yêu nước của nhân dân một làng xa xôi hẻo lánh và còn nghèo khó. Thời điểm này Vân Khánh Đông là điểm xuất phát của một số tàu, thuyền qua Thái Lan mua vũ khí về cho Nam bộ và Khu 9 và ông Lý Văn Kia là một tài công của thuyền biển đi nhiều chuyến vận chuyển vũ khí về đây phân phối cho các chiến trường.

2. Thực dân Pháp tái chiếm vùng U Minh, nhân dân Vân Khánh Đông ( Vân Khánh) cùng cả quận, cả tỉnh đứng lên chống giặc bảo vệ xóm làng tiến lên bảo vệ xóm làng tiến lên giải phóng quê nhà: (1946-1948).

Ngày 20/01/1946 giặc Pháp đưa quân từ Cam pốt và Châu Đốc theo đường bộ và kinh Vĩnh Tế tấn công và chiếm Hà Tiên. Ngày 26/01/1946 giặc Pháp tiến đánh Rạch Gía. Lực lượng ta lần lược rút lui, giặc chiếm được chợ Rạch Gía vào tối cùng ngày. Lúc này một số cơ quan Nam bộ, khu 9 và một số tỉnh bạn đã rút về U Minh Thượng.

Nhân dân xã Vân Khánh Đông (Vân Khánh) hăng hái phục vụ các nhu cầu cần thiếc cho các cơ quan đơn vị cấp trên về địa phương và chuẩn bị cho các đơn vị bộ đội ra tiền tuyến chống giặc tái chiếm. Lúc này xã Vân Khánh Đông (Vân Khánh) là một trong những cái túi chứa các cơ quan, đơn vị từ Nam bộ, đến Khu, Tỉnh. Bọn phản động tìm cách móc ráp xây dựng tình báo, gián điệp ở địa phương. Chúng tổ chức đánh cớp trại giam của Nam bộ tại nhà bà Sư (mẹ cả sô) ở Kim Quy, nơi giam giữ số đầu sỏ phản động. Vào 01 giờ đêm chúng đột kích đâm chết anh Đạt, anh Phát gác cửa trại và mở cửa giải thoát cho 04 tên đầu sỏ, chúng mở cửa trại giam cho số sĩ quan Âu, Phi, Ấn Độ chạy vào rừng. Nhân dân ấp Kim Quy tổ chức truy điệu và mai táng anh Phát và anh Đạt chu đáo. Từ đó lấy tên 02 anh đặt tên ấp Phát Đạt, đến ngày nay.

Tháng 8/1946 Quận ủy An Biên đã quyết định thành lập chi bộ làng Vân Khánh Đông (Vân Khánh) gồm 03 đảng viên. Đồng chí Nguyễn Văn Khăm (Ba Khăm) quận ủy viên làm bí thư cùng 02 đồng chí là Huỳnh Văn Lẻo, Nguyễn Văn Cơ.

Chi bộ làng Vân Khánh Đông được thành lập, đánh dấu cột mốc lịch sử; bước trưởng thành của phong trào cách mạng và là hạt nhân lãnh đạo nhân dân kháng chiến chống giặc giành độc lập. Đây là một làng của vùng căn cứ địa cách mạng U Minh, nơi cơ quan đầu não của quận nên quan tâm hỗ trợ chỉ đạo về nhiều mặt. Cũng nhờ vậy nhân dân Vân Khánh Đông một lòng đi theo Đảng kháng chiến đến cùng. Cán bộ đảng viên biết dựa vào dân để xây dựng phát triển thực lực cách mạng dũng cảm chiến đấu, chịu đựng mọi gian khổ hy sinh vượt qua mọi khó khăn thử thách cho đến ngày thắng lợi.

3. Tích cực xây dựng xã giải phóng thành xã căn cứ vững mạnh:

Từ ngày giải phóng làng Vân Khánh Đông (Vân Khánh) càng cũng cố mạnh mẽ. Đồng chí Nguyễn Văn Khâm ( Ba Khâm) Quận ủy viên, bí thư chi bộ được rút về huyện làm Phó bí thư, đồng chí Nguyễn Văn Cơ được đề bạc làm bí thư: năm 1948 chi bộ kết nạp hàng loạt đảng viên như: Đặng Bá Tổng, Phan Văn Hưởng, Lâm Văn Mười (Mười Thành, Mười Điếc) Trần Duy Tình, Bắc Sơn, đồng chí Sum…

Cuối tháng 2/1954 quân dân ta đánh vào quận thứ Ba bắc sống quận trưởng Thái Ngơn Sáng. Từ 01/3/1954 ta liên tục tấn công vào vào quận thứ Ba, tiêu diệt địch giải phóng huyện An Biên ngày 24/4/1954.

Xã Vân Khánh Đông ( nay là xã Vân Khánh) rất tự hào là căn cứ địa cách mạng đã từng bao bọc nuôi dưỡng cán bộ của Đảng từ khi cách mạng còn trong trứng nước, từ khi Đảng Cộng Sản mới ra đời trong lòng chế độ thực dân phong kiến. Một số cán bộ lãnh đạo của Đảng từ Xứ ủy đến Liên Tỉnh ủy, và Tỉnh ủy lâm thời đều có lần đến đây dung trú hội họp được cơ sở và nhân dân chí cốt nuôi nấng bảo vệ an toàn trong thời kỳ hoạt động bí mật đầy khó khăn.

Trong suốt 9 năm kháng chiến chống thực dân pháp, quân , dân xã Vân Khánh Đông đã phát huy truyền thống đấu tranh và tinh thần cách mạng tháng tám vẫn kiên trì đoàn kết bền bỉ theo Đảng kháng chiến đến ngày thắng lợi, làm tròn vai trò nhiệm vụ vùng căn cứ địa cách mạng, làm tròn nhiệm vụ công dân của quê hương Nam bộ thành đồng.

Đó cũng là tiền đề và là cơ sở đảm bảo cho nhân dân Vân Khánh Đông cùng cả tỉnh, cả nước bước vào cuộc chiến đấu với kẻ thù mới là đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai dù gian khó, phức tạp, ác liệt nhưng chắc chắn sẽ thắng lợi vinh quang.