NHÂN DÂN XÃ VĨNH BÌNH ĐÁNH ĐỊCH THI HÀNH CHIẾN LƯỢC CHIẾN TRANH ĐẶC BIỆT (1961 - 1964)

Cuộc nổi dậy đồng khởi của nhân dân miền Nam trong năm 1960 đã làm lung lay đến tận gốc rễ chính quyền Mỹ - ngụy. Chiến lược chiến tranh đặc biệt với hai mũi nhọn: tăng cường hiện đại hóa quân ngụy đủ sức đối phó với lực lượng vũ trang cách mạng vừa thành lập và đánh phá phong trào cách mạng, đồng thời xây dựng mạng lưới ấp chiến lược tập trung dân kềm kẹp chặt, cách ly quần chúng nhân dân với cách mạng được địch ráo riết thực hiện.

Vĩnh Bình là quận lỵ, việc xây dựng hệ thống ấp chiến lược còn có tác dụng bảo vệ an toàn cơ quan đầu não cho nên được địch ưu tiên triển khai. Tên trung úy Nguyễn Văn Tiên, một tên tay sai cực kỳ ác ôn được đưa về thay Dương Văn Các làm quận trưởng Hòa Đồng. Đến tháng 9-1961, địch đã hoàn thành ba ấp chiến lược ở ấp Đông, ấp Thượng, ấp Hạ bao quanh quận lỵ và đang xây dựng ấp chiến lược ở hai ấp Nội (Chợ Giồng) và Tây.

Tiếp thu tinh thần nghị quyết của Tỉnh ủy và Ban cán sự Hòa Đồng về phát động tấn công, bao vây đồn bót địch, tấn công ba mặt làm thất bại âm mưu lập ấp chiến lược của địch, chi bộ Vĩnh Bình đề ra quyết tâm lãnh đạo phát huy hơn nữa ý chí tấn công và nổi dậy.

Phong trào đã có bước khởi sắc. Đội du kích xã được xây dựng, quân số đã hơn một tiểu đội. Tuy trang bị thô sơ: súng trường Đông Dương, súng kíp, tự tạo... nhưng hoạt động khá mạnh. Đồng chí Bảy Bi hy sinh. Đồng chí Trần Văn Phụng (Chín Phụng) thay nhiệm vụ xã đội trưởng. Căn cứ của chi bộ và du kích ở Cầu Ván (Bình Phục Nhì) và ở phía trong Cầu Sắt (Vĩnh Hựu). Ban đêm, du kích vào sâu ấp Thượng, có lúc đến cách dinh quận của địch chỉ vài trăm thước. Du kích còn bao vây khống chế các đồn địch án ngữ trên đường từ Vĩnh Hựu và Bình Phục Nhì ra Vĩnh Lợi. Các cán bộ của Vĩnh Lợi đã có điều kiện về xã tiếp xúc với quần chúng và chỉ đạo công tác cho cơ sở. Trong quá trình hoạt động, đồng chí Huỳnh Văn Bộ, người ấp Thượng và đồng chí Phạm Văn Triệu, chiến sĩ du kích đã hy sinh.

Tháng 10-1961, tại trung tâm quận lỵ Hòa Đồng, diễn ra hai cuộc biểu tình của quần chúng từ Bình Long và Vĩnh Viễn kéo ra trực diện với quận, đòi địch không được ruồng bố bắn giết đồng bào, không được bắn moọc-chê vào làng xóm, đòi bồi thường sinh mạng cho người bị địch giết.

Cuối năm 1961, Mặt trận Dân tộc giải phóng xã Vĩnh Bình được thành lập. Đồng chí Tư Khuê được cử làm chủ tịch. Năm 1962, hoạt động của ta và địch khá sôi động. Tên Tiên về làm quận trưởng, đi đôi với việc xúc tiến hoàn thiện các ấp chiến lược bảo vệ quận lỵ, hắn còn thúc đẩy việc mở rộng mạng lưới tình báo, chỉ điểm, xây dựng lực lượng biệt kích trong dân vệ và thành lập trung đội biệt kích Mỹ của quận. Bọn biệt kích này với lưới tình báo được tăng cường, thường xuyên triển khai ra khu vực ngoại vi quận lỵ ngăn chặn ta đột nhập và liên hệ tai mắt tổ chức đánh điểm vào các vị trí tập kết của ta.

Tháng 3-1962, địch đánh điểm tập kết của du kích trên đường công tác vào ấp Thượng trở về, gây thiệt hại nặng cho ta. Thời điểm đó là vào một buổi sáng, khi đội du kích còn đang ở mé sông Vàm Giồng thì được tin địch đang tập trung đông ở trong chợ, chưa biết hướng hành quân của chúng. Về tới điểm tập kết thì địch đã đổ quân bao vây. Không kịp bố trí chiến đấu, các đồng chí phân tán xuống hầm bí mật. Hầm của đồng chí Ba Quya có ba đồng chí: Ba Quya, Kiều, Chánh. Các đồng chí Kiều và Chánh đã kịp xuống hầm. Đồng chí Ba Quya đến sau. Thấy nắp hầm ngụy trang không kỹ và cũng không kịp ngụy trang lại, đồng chí Quya bung chạy theo hướng lộ 24, vượt lộ sang ấp Bình Tam ở vùng B. Địch phát hiện nắp hầm, bắt hai đồng chí Kiều và Chánh. Chúng đưa đồng chí Kiều ra cách vài trăm thước, đánh đập bắt khai báo. Không lấy được lời khai, chúng bắn chết đồng chí tại chỗ. Đồng chí Chánh bị chúng dẫn đi, đến đầu kênh Cầu Ván, lừa địch sơ hở đồng chí nhảy xuống kênh. Địch bắn theo, đồng chí hy sinh. Tin hai chiến sĩ du kích hy sinh về đến ấp Thượng, đồng bào trong xóm khóc thương các đồng chí cả buổi chiều.

Trong năm 1962, còn có mấy trường hợp địch đột kích bắt cán bộ và bắn hy sinh chiến sĩ du kích trên đường công tác là các đồng chí Nguyễn Văn Nhiều, chiến sĩ du kích, người ấp Thượng, Nguyễn Văn Tuân, trưởng nông hội ấp Bình Tứ. Địch còn bày trò triển lãm vũ khí tịch thu được của ta tại ấp chiến lược ấp Hạ, làm rùm beng, có cả tên Bộ trưởng Bộ Nội vụ Sài Gòn, tên đại biểu Chính phủ miền tây nam phần, tên thiếu tướng Trần Tử Oai, tư lệnh khu chiến thuật 32, tên thiếu tá tỉnh trưởng Định Tường...

Để phá thế kềm kẹp, mở rộng vùng hoạt động, những đòn đánh trả táo bạo của ta làm địch nhức nhối: Đầu năm, công an vũ trang huyện và du kích Vĩnh Bình thọc sâu vào khu vực Lò Vôi (ấp Tây) giữa ban ngày, bắt sống tên trưởng chi cảnh sát Hòa Đồng Huỳnh Kim Anh, thu hai súng ngắn, một máy ảnh. Cũng tại ấp Tây, du kích từ hướng Vĩnh Hựu ra đến sát bờ thành ấp chiến lược, bắn chết tên Tám Việt Lành, chỉ huy dân vệ đang đi bắt dân làm cổng ấp. Đêm 8-10-1962, du kích đột nhập ấp chiến lược ấp Thượng và ấp Tây, chạm súng với tiểu đội dân vệ lưu động và thanh niên chiến đấu, bắn chết tên tiểu đội trưởng dân vệ Đặng Văn Thiệt, bắn bị thương hai tên dân vệ khác. Nội tuyến lính bảo an Dương Văn Sáu và dân vệ Cao Văn Mùi bắn chết tên trung úy Hồ Mỹ Tây, đại đội trưởng đại đội bảo an 175 của quận.

Thực hiện hướng dẫn của cấp trên về việc đánh phá ấp chiến lược, đảng viên, cán bộ, chiến sĩ du kích phải thực hiện khẩu hiệu ba bám: "Đảng bám dân, dân bám đất, lực lượng vũ trang bám địch, phát huy ý chí tiến công và nổi dậy". Đảm bảo cho ba bám là xây dựng xã ấp chiến đấu: hầm, hố chông, trận địa đạp lôi, hào giao thông, lối đi bí mật. Tổ chức thực hiện chủ trương này, chi bộ nhận định hoàn cảnh của Vĩnh Bình có khác vì đây là nơi địch tập trung lực lượng mạnh và có cơ quan đầu sỏ, địch bằng mọi giá phải giữ nên tranh chấp với ta quyết liệt. Do đó, mục tiêu của ta ở Vĩnh Bình chỉ là uy hiếp buộc địch phải để lực lượng phòng giữ, khống chế địch ở mức cao nhất buộc địch co lại, mở đường cho cán bộ ta vào, tiếp xúc cơ sở quần chúng, tuyên truyền cách mạng, vận động tài chính, vật chất ủng hộ cách mạng. Ta không thể xây dựng xã chiến đấu ngay trên đất Vĩnh Bình mà chỉ góp phần thực hiện ở các xã bàn đạp chung quanh, xây dựng thành căn cứ tạm thời của xã, từ đó trở về hoạt động.

Bước sang năm 1963, địch ở Vĩnh Bình vẫn tiếp tục ráo riết xây dựng ấp chiến lược. Chúng đã hoàn chỉnh các ấp chiến lược ở ấp Tây, ấp Nội, chuyển sang xây dựng ấp chiến lược mới ở các ấp Bình Nhứt, Bình Nhì tiếp giáp lộ 24, bắc quận lỵ. Đến tháng 5-1963, địch đã nâng số ấp chiến lược xây dựng được ở Vĩnh Bình lên bảy cái, liên hoàn thành một cụm. Xã Thạnh Trị cạnh Vĩnh Bình cũng hoàn thành được cụm bốn ấp chiến lược. Đây là hai xã có số ấp chiến lược nhiều và được địch triển khai xây dựng sớm nhất trong quận Hòa Đồng. Từ tháng 4-1963, đồng chí Nguyễn Thành Danh (Ba Thắng) thay đồng chí Hai Quý làm bí thư chi bộ xã Vĩnh Bình.

Hoạt động của ta đánh phá ấp chiến lược của địch ở Vĩnh Bình diễn ra hết sức khẩn trương. Từ trong những ngày giáp Tết âm lịch, du kích đã có đợt bắn phá, quấy rối những ấp chiến lược đang xây dựng. Tỉnh đưa Đại đội 2 Tiểu đoàn địa phương 514 xuống phối hợp bộ đội địa phương huyện Hòa Đồng và du kích hai xã đánh phá trọng điểm hai cụm ấp chiến lược này. Đêm 1-5-1963, du kích Vĩnh Bình kết hợp bộ đội huyện, tỉnh và quần chúng nổi dậy đánh phá ấp chiến lược Bình Nhì, phá các đèn lồng dọc vành đai, nhổ phá nhiều hố chông, phá cửa cổng ra vào ấp chiến lược, rải truyền đơn kêu gọi nhân dân trong ấp nổi dậy. Đêm 3-5-1963, ta tấn công ấp chiến lược ấp Tây, bắt bốn thanh niên chiến đấu. Đêm 24-5-1963, địch nắm tin ta tập trung tiếp tục phá ấp chiến lược Bình Nhì, chúng huy động thiết giáp, bảo an, dân vệ chặn đường nhưng vẫn không ngăn được ta đột nhập ấp chiến lược bắt ba thanh niên cộng hòa.

Trong tháng 6-1963, ta nhiều lần đột nhập các ấp chiến lược ấp Bình Nhì, ấp Thượng bắn quấy rối, cuốc bờ đai, cắm cờ, căng biểu ngữ, bắt và giáo dục thanh niên Cộng hòa; đốn cây, đắp mô trên lộ 21 đoạn ấp Bình Tứ. Hoạt động của ta gia tăng trong tháng 10-1963: Đêm 1-10-1963, ta bắn quấy rối các ấp chiến lược ấp Tây, ấp Thượng, đốn cây tạo chướng ngại lộ 21 ấp Bình Tứ, đánh mõ kêu gọi quần chúng nổi dậy ven quận lỵ. Đêm 21-10-1963, ta đột nhập ấp chiến lược Bình Nhì phá hủy bàn ghế hội trường ấp. Đêm 29-10-1963, lộ 21 ấp Bình Tứ bị ta phá hoại. Đêm 31-10-1963, ta lại đột nhập ấp chiến lược Bình Nhì.

Hoạt động mạnh mẽ của ta đã làm ngưng trệ kế hoạch của địch triển khai ấp chiến lược lên các ấp ven phía bắc quận lỵ Hòa Đồng. Ngày 1-11-1963, Ngô Đình Diệm bị lật đổ ở Sài Gòn là hậu quả của chế độ cai trị độc tài và sự thất bại trong việc "tố cộng, diệt cộng" chống lại phong trào cách mạng miền Nam đặc biệt là sự phá sản của "quốc sách xây dựng ấp chiến lược". Hàng ngũ địch hoang mang. Dưới sức tấn công mạnh của ta, nhiều đồn bót địch bỏ chạy, đầu hàng. Xã Vĩnh Hựu, sát nách Vĩnh Bình được giải phóng. Các ấp chiến lược Bình Nhứt, Bình Nhì ở Vĩnh Bình bị phá banh. Số ấp chiến lược còn lại ở ấp Tây, ấp Thượng bị ta uy hiếp, quấy rối thường xuyên. Trong đợt hoạt động này, đồng chí Châu Văn Lũy, tiểu đội trưởng du kích, người ấp Thượng hy sinh.

Tháng 2-1964, đồng chí Bùi Văn Lâm (Tư Lâm) thay đồng chí Nguyễn Thành Danh làm bí thư chi bộ xã Vĩnh Bình. Địch tái lập tỉnh Gò Công gồm hai quận Gò Công, Hòa Đồng nằm trong chương trình bình định trọng điểm bảy tỉnh chung quanh Sài Gòn nhằm cứu vãn chiến lược chiến tranh đặc biệt đang suy sụp. Với vị trí đặc biệt của Gò Công, địch khởi đầu chương trình bình định trọng điểm Gò Công từ tháng 4-1964, khi chúng đưa chiến đoàn thủy quân lục chiến xuống rải quân thực hiện chiến thuật "vết dầu loang" lấp lại những vùng ta đã giải phóng. Tuy nhiên, đến cuối năm, ở Gò Công ta vẫn duy trì thế tranh chấp mạnh. Tình hình ở Vĩnh Bình so cuối năm 1963 vẫn không thay đổi. Địch vẫn co cụm phòng giữ các ấp chiến lược còn lại nay đã đổi tên thành ấp tân sinh, cố ngăn chặn ta đột nhập vào quận lỵ.