Nhân tài trọng dụng và chiến công lừng lẫy ở Vân Đồn
Trần Khánh Giử (1237–1305) là tôn thất nhà Trần, quê ở Hải Dương ngày nay. Thuở nhỏ, ông nổi tiếng là người thông minh, học rộng nhưng tính tình phóng khoáng, có phần ngang tàng. Gia đình nghèo, ông từng phải đi bán nước mắm trên sông để mưu sinh. Khi quân Nguyên - Mông xâm lược Đại Việt lần thứ ba (1288), Trần Khánh Giử được Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn trọng dụng tài năng, bỏ qua lỗi lầm nhỏ trước kia và phong chức tướng quân. Trong chiến dịch này, ông được giao trọng trách mai phục ở vùng Vân Đồn (Quảng Ninh) để chặn đánh đoàn thuyền lương khổng lồ của tướng giặc Trương Văn Hổ. Bằng mưu trí xuất chúng, ông đã đánh tan hoàn toàn đoàn thuyền lương của giặc, khiến cho đại quân Nguyên - Mông ở kinh thành Thăng Long lâm vào cảnh khốn đốn, lương thảo cạn kiệt, không đánh mà tự tan rã. Chiến công vĩ đại này đã ghi dấu ấn sâu đậm trong lịch sử quân sự nước nhà.
Lịch sử giữ nước đời Trần không chỉ lừng lẫy bởi những chiến công trực diện trên chiến trường mà còn tỏa sáng bởi tầm nhìn chiến lược, nghệ thuật thu phục và sử dụng hiền tài của các bậc minh quân, tướng lĩnh. Trong hào khí ấy, danh tướng Trần Khánh Giử nổi lên như một hình mẫu tuyệt đẹp về một vị tướng tài ba, phóng khoáng, người đã lập nên chiến công chấn động tại Vân Đồn, bóp nghẹt huyết mạch của đại quân xâm lược Nguyên - Mông.
Trần Khánh Giử sinh ra trong dòng dõi hoàng tộc nhà Trần nhưng có tuổi đời gắn liền với những thăng trầm và gian khó. Thuở trẻ, ông nổi tiếng là người thông minh, học thức uyên bác nhưng phong thái phóng khoáng, ngang tàng, không câu nệ tiểu tiết. Do hoàn cảnh gia đình, ông từng có thời gian chèo thuyền chở nước mắm đi bán để kiếm sống qua ngày. Thế nhưng, đằng sau vỏ bọc của một người buôn bán bình dị ấy là một trí tuệ quân sự uyên bác và lòng yêu nước thiết tha.
Nhận ra tài năng xuất chúng của Trần Khánh Giử, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn và vua Trần Nhân Tông đã vượt qua những định kiến thông thường, trọng dụng và phong ông làm tướng quân. Sự tin cậy lớn lao ấy đã chạm đúng vào lòng trung nghĩa của vị anh hùng, biến ông thành một thanh gươm sắc bén bảo vệ giang sơn.
Mùa xuân năm 1288, quân Nguyên - Mông dưới sự chỉ huy của Thoát Hoan mở cuộc xâm lược Đại Việt lần thứ ba. Do đường vận chuyển đường bộ bị cắt đứt, tướng giặc Trương Văn Hổ điều hành một hạm đội hàng trăm chiếc thuyền lớn chở đầy lương thảo, vũ khí theo đường biển tiến vào nước ta để tiếp tế cho đại quân ở Thăng Long.
Nhận định rõ đây là "yết hầu" sống còn của kẻ địch, Trần Khánh Giử được giao trọng trách chỉ huy đạo quân mai phục tại vùng biển đảo Vân Đồn (Quảng Ninh). Bằng sự mưu trí và hiểu biết tường tận địa hình biển đảo, ông bố trí lực lượng ẩn nấp kín đáo, chờ thời cơ thích hợp. Khi đoàn thuyền lương khổng lồ của giặc vừa tiến vào vùng biển Vân Đồn với sự chủ quan tột độ, Trần Khánh Giử bất ngờ phát lệnh tấn công.
Nghĩa quân ào ạt xuất kích từ các ngách núi, giáng những đòn sấm sét vào đội hình địch. Các chiến thuyền của giặc bị tấn công bất ngờ, hoảng loạn tột độ, phần bị đánh chìm, phần bị tiêu diệt và cướp sạch lương thảo. Chiến thắng vang dội tại Vân Đồn đã cắt đứt hoàn toàn nguồn cung cấp lương thực của quân Nguyên - Mông.
Hậu phương bị bóp nghẹt, lương thảo cạn kiệt, đại quân giặc ở Thăng Long lâm vào cảnh đói khát, hoang mang tột độ, mất hết ý chí chiến đấu. Đòn chí mạng ấy của Trần Khánh Giử đã tạo tiền đề quyết định để quân dân nhà Trần tung đòn phản công tổng lực, tiêu diệt hoàn toàn giặc ở trận Bạch Đằng lịch sử ít lâu sau đó.
Cuộc đời và sự nghiệp của Trần Khánh Giử là minh chứng hùng hồn cho chân lý: "Dụng nhân như dụng mộc" – biết trân trọng và sử dụng đúng người tài thì không có việc gì là không thành công. Tên tuổi của ông gắn liền với chiến công Vân Đồn mãi mãi là niềm tự hào sáng ngời trong trang sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc.
Bạn có muốn tìm hiểu thêm về khu di tích lịch sử thương cảng Vân Đồn (Quảng Ninh) hoặc những giai thoại thú vị về cuộc đời của danh tướng Trần Khánh Giử không?
