"Nhãn thần" qua nòng pháo và cuốn sổ kế toán bằng sỏi của người Anh hùng đất Nùng

Trong biên niên sử vàng của Chiến dịch Điện Biên Phủ, có những chiến công đã vượt qua mọi giới hạn luận giải của các sử gia quân sự phương Tây. Câu chuyện về Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang (LLVT) nhân dân Phùng Văn Khầu là một minh chứng vĩ đại như thế — nơi một người lính dẫu không biết chữ vẫn có thể dùng sỏi đá để làm kế toán, và dùng chính đôi mắt trần cùng nòng pháo trống không để thổi bay những hỏa lực tối tân nhất của quân thù.

Người chiến sĩ nuôi quân và "cuốn sổ kế toán" bằng sỏi

Người con của đất Nùng — Phùng Văn Khầu — sinh năm 1929 tại xã Đức Hồng, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng trong một gia đình thuần nông nghèo khó. Tuổi thơ của ông là một chuỗi ngày đen tối khi mồ côi cả cha lẫn mẹ từ thuở lọt lòng, phải đi ở đợ, nếm trải mọi đòn roi bóc lột tàn bạo của địa chủ và thực dân. Sự áp bức đến cùng cực ấy đã nhen nhóm trong lòng cậu bé nghèo một khao khát cháy bỏng: Đi theo cách mạng để giành lại độc lập tự do.

Năm 1946, khi vừa tròn 17 tuổi, Phùng Văn Khầu trốn khỏi nhà địa chủ, quyết chí tình nguyện nhập ngũ và được biên chế vào Trung đoàn Pháo binh 675. Lý do xin vào binh chủng "voi sấm" của ông ngày ấy rất giản dị:

"Bộ binh có súng nhỏ bắn một phát chỉ được một thằng Pháp thôi, còn pháo binh bắn một phát nhưng diệt được nhiều thằng Pháp, đất nước sẽ mau hết giặc và sớm được giải phóng."

Vì thể lực hạn chế, từ năm 1948 đến năm 1950, ông chưa được trực tiếp ra trận làm pháo thủ mà được giao nhiệm vụ quản lý bếp ăn, tiếp phẩm cho Đại đội 755, Tiểu đoàn 275. Nỗi lo lớn nhất của người chiến sĩ không biết chữ ngày ấy là làm sao ghi chép sổ sách đi chợ mỗi ngày cho hơn 120 cán bộ, chiến sĩ mà không xảy ra sai sót.

Từ những trăn trở đến ăn không ngon, ngủ không yên, Phùng Văn Khầu đã nghĩ ra một "phát minh" độc nhất vô nhị: Dùng những viên sỏi có kích cỡ khác nhau để quy ước mệnh giá tiền. Sỏi to là một đồng, sỏi vừa là năm hào, sỏi nhỏ lần lượt là hai hào, một hào và năm xu. Để cuốn sổ sách ấy thêm phần hoàn thiện, sau này ông thay sỏi bằng các loại hạt ngô vàng, trắng, tím nhặt được trong dân để phân biệt các khoản chi tiêu.

Suốt 3 năm làm công tác hậu cần bằng "cuốn sổ hạt ngô", Phùng Văn Khầu bảo đảm chính xác tuyệt đối, không thất thoát một xu, thậm chí còn tiết kiệm cho đơn vị hơn 300 đồng Đông Dương. Tháng 4-1950, người chiến sĩ nuôi quân tài ba ấy vinh dự được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Ba và được kết nạp vào hàng ngũ của Đảng. Như nhà văn Phùng Văn Khai từng nhận xét đầy tự hào: “Quân đội ta không chỉ anh hùng, mà còn vô cùng độc đáo ở chỗ có những người chiến sĩ, dẫu rằng không biết chữ, vẫn biết cách tính toán hết sức sáng tạo để góp vào chiến công chung”.

"Nhãn thần" qua nòng pháo xé toạc đồi E1

Ước mơ ra trận của ông trở thành hiện thực vào cuối năm 1950 khi được cử đi học pháo thủ. Không biết chữ, không thể đọc các thông số trên máy ngắm hiện đại, Phùng Văn Khầu đã tự rèn luyện cho mình một biệt tài: Ngắm bắn trực tiếp bằng cách nhìn qua lòng nòng pháo trống, ước lượng tầm, hướng và sức gió hoàn toàn bằng mắt thường và trực giác.

Khóa huấn luyện kết thúc, ông trở thành pháo thủ giỏi, làm Khẩu đội phó kiêm pháo thủ số 2 thuộc Đại đội 755, Tiểu đoàn 275, Trung đoàn 675, Đại đoàn 351, cùng đơn vị đi qua hàng loạt chiến dịch lớn từ Biên Giới, Trần Hưng Đạo đến Tây Bắc, Thượng Lào...

Tháng 3-1954, đơn vị nhận lệnh hành quân gấp lên Điện Biên Phủ với 7 xe ô tô, 3 khẩu sơn pháo và 90 viên đạn. Phùng Văn Khầu lúc này đã là Khẩu đội trưởng. Ngày 30-3, trong đợt tiến công thứ hai, khẩu đội của ông nhận nhiệm vụ tiêu diệt 4 lô cốt kiên cố trên Đồi E1 với định mức 30 viên đạn. Trong điều kiện bắn ngắm trực tiếp ở cự ly gần đầy hiểm nguy, bằng "đôi mắt thần" của mình, ông bình tĩnh hiệu chỉnh nòng pháo. Chỉ với 22 phát đạn, 4 lô cốt của địch đã bị thổi bay hoàn toàn, tiết kiệm cho ta 8 viên đạn, giúp bộ binh đánh chiếm Đồi E1 chỉ sau gần một giờ chiến đấu. Khẩu đội trưởng Khầu vinh dự được tặng thưởng Huy hiệu Bác Hồ và Huân chương Chiến công hạng Ba lần thứ hai.

Khúc độc hành kiêu hùng bên khẩu sơn pháo 75 ly

Nhưng đỉnh cao của chủ nghĩa anh hùng cách mạng chỉ thực sự phát lộ vào ngày 23-4-1954, trong một trận đánh đã đi vào huyền thoại của quân đội ta. Hôm ấy, Đại đội 755 nhận lệnh tập kích trận địa pháo 105 ly của địch bên bờ sông Nậm Rốm để che chở cho bộ binh ta cắt sân bay Mường Thanh. Vừa mở lỗ châu mai, xe tăng địch đã phát hiện và tập trung hỏa lực bắn phá dữ dội. Khẩu đội 2 và 3 bị phá hỏng, 7 đồng chí hy sinh, 11 người bị thương.

Khẩu đội 1 của Phùng Văn Khầu lúc này chỉ còn lại 4 người, rồi tiếp tục có thêm đồng chí bị thương gãy tay. Sau khi cử người dìu thương binh về tuyến sau, trên trận địa chỉ còn lại hai người đảng viên: Phùng Văn Khầu và Lý Văn Pao. Giữa làn mưa đạn, hai người vẫn kiên quyết bám pháo, bắn hạ hai khẩu đại liên của địch. Nhận thấy tình hình nguy cấp, Phùng Văn Khầu lệnh cho Pao rút về báo tin, chấp nhận một mình ở lại độc hành giữa trận địa.

Một mình ông, trong khói đạn mù mịt, vừa làm nhiệm vụ nạp đạn, ngắm bắn, vừa quan sát hiệu chỉnh. 3 phát đạn dồn dập dũng mãnh vang lên từ bàn tay ông đã gục ngã khẩu pháo thứ ba của giặc. Khi địch dùng xe tăng bắn dồn dập khiến ông ngất lịm đi vì sức ép, ông vẫn kịp tỉnh dậy khi Lý Văn Pao quay lại báo tin người đồng đội Chài cũng đã bị thương. Nhìn vào mắt Pao, ông quả quyết:

“Chúng ta là hai đảng viên, phải chiến đấu đến giọt máu cuối cùng. Địch còn một khẩu nữa thôi...”

Phát hiện địch đang cố kéo khẩu pháo thứ tư vào hầm trú ẩn, Phùng Văn Khầu lệnh cho Pao vào vị trí hỗ trợ, còn tự tay mình giật dây cò khai hỏa. Một tiếng nổ xé trời, khẩu pháo thứ tư của địch tan tành. Trong trận chiến không cân sức ấy, hai người lính với 15 viên đạn đã tiêu diệt gọn 4 khẩu pháo 105 ly và 2 khẩu đại liên của địch, mở toang cửa ngõ cho quân ta tiến công.

Từ ngày 26-4 trở đi, trên đỉnh đồi E1 lộng gió và máu, cả đại đội chỉ còn lại vỏn vẹn 3 người: Đại đội trưởng, Chính trị viên và Khẩu đội trưởng Phùng Văn Khầu cùng một khẩu sơn pháo 75 ly duy nhất. Cận kề cái chết trong từng tích tắc, họ vẫn bám trụ kiên cường, giữ vững trận địa cho đến ngày toàn thắng.

Trong 36 ngày đêm bám trụ đồi E1, khẩu đội của ông đã lập nên một kỳ tích: Tiêu diệt 4 lô cốt, 5 khẩu pháo 105 ly, 6 khẩu đại liên, 1 kho đạn và rất nhiều sinh lực địch. Đạt tỷ lệ chính xác hiếm có trong lịch sử quân sự thế giới: 22 phát bắn trúng 21 mục tiêu bằng mắt thường.

Chuyến bay cuộc đời của người anh hùng

Ngày 31-8-1955, ở tuổi 26 với 5 năm tuổi Đảng, người con của đất Cao Bằng vinh dự được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và là một trong hai đại diện được lên Chiến khu chúc thọ Bác Hồ.

Bước ra khỏi cuộc chiến chống Pháp, người anh hùng ấy tiếp tục mang tinh thần quyết chiến của pháo binh Điện Biên vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, lăn lộn khắp các mặt trận khốc liệt nhất: Tà Cơn, Cồn Tiên, Dốc Miếu, Đường 9 - Khe Sanh, Hạ Lào, Quảng Trị và chiến dịch Mậu Thân 1968. Từ một Binh nhì mồ côi không biết chữ, ông đã nỗ lực học tập, phấn đấu vượt bậc để trở thành Phó chính ủy Trung đoàn Pháo binh 675B ở tuổi 39, và nghỉ hưu với quân hàm Đại tá.

Năm 2021, trái tim của người anh hùng Điện Biên Phùng Văn Khầu đã ngừng đập ở tuổi 92, nhưng câu chuyện về một người lính đếm sỏi nuôi quân, ngắm nòng pháo trống tiêu diệt bạt quần thù thì vẫn mãi là một biểu tượng bất tử về trí tuệ, ý chí và lòng yêu nước vô bờ bến của con người Việt Nam.