NHÂN VẬT LỊCH SỬ: ANH HÙNG LIỆT SĨ: NGUYỄN KHUYẾN (1835 - 1909)

I. THÔNG TIN NHÂN VẬT

Họ và tên: Nguyễn Thắng (sau đổi tên thành Nguyễn Khuyến, bí danh: Tam Nguyên Yên Đổ).

Năm sinh: 1835 (Sinh ngày 15 tháng 10 năm 1835).

Năm mất: 1909 (Mất ngày 5 tháng 2 năm 1909).

Quê quán: Làng Yên Đổ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam. Sinh ra tại quê ngoại ở xã Hoàng Xá, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định.

II. CÂU CHUYỆN LỊCH SỬ

KHÍ TIẾT YÊN ĐỔ VÀ HỒN SÔNG NÚI TRONG ÁNG THƠ THU

Nguyễn Khuyến (Tam Nguyên Yên Đổ) là một nhà thơ lớn, nhà yêu nước kiệt xuất của dân tộc Việt Nam, người có khí tiết thanh cao lẫm liệt đại diện cho tâm hồn mộc mạc kiên trung của con người quê hương làng cảnh Việt Nam thời loạn lạc. Xuất thân trong gia đình nho học nghèo khổ, từ nhỏ ông đã vượt qua muôn vàn gian khổ bần hàn để dùi mài đèn sách. Với trí tuệ thông tuệ uyên bác phi thường, ông đỗ đầu cả ba kỳ thi Hương, thi Hội, thi Đình trong lịch sử khoa bảng nước nhà, vì thế người dân cả nước kính trọng tôn vinh ông bằng tên gọi vô cùng rạng rỡ 'Tam Nguyên Yên Đổ'.

Sau khi đỗ đạt, Nguyễn Khuyến làm quan dưới triều đình nhà Nguyễn trải qua nhiều chức vụ, nổi tiếng là vị quan vô cùng thanh liêm, yêu dân hết mực, cương trực chính trực. Khi thực dân Pháp xâm lược tàn bạo nã súng chiếm đóng toàn bộ bờ cõi nước ta, triều đình nhà Nguyễn bạc nhược đầu hàng làm tay sai, Nguyễn Khuyến đã dứt khoát đưa ra quyết định lịch sử quả cảm từ quan, từ bỏ mọi vinh hoa phú quý mũ áo để trở về quê nhà ẩn dật. Ông kiên quyết giữ vững khí tiết thanh cao sạch sẽ, từ chối mọi sự dụ dỗ dâng hiến bổng lộc giàu sang của thực dân Pháp và chính quyền tay sai.

Trong những năm tháng ẩn dật tại quê nhà Yên Đổ bình yên, ông đã viết nên hàng trăm tác phẩm thơ ca bằng cả chữ Hán và chữ Nôm tuyệt tác rạng danh nền văn học dân tộc. Tiêu biểu nhất là chùm thơ mùa thu bất hủ 'Thu điếu' (Mùa thu câu cá), 'Thu vịnh' (Vịnh mùa thu), 'Thu ẩm' (Uống rượu mùa thu) - những bức tranh quê hương làng cảnh Việt Nam thanh cao tinh tế giàu nhạc điệu nhất. Thơ của ông thấm đẫm tình yêu thiên nhiên quê hương đất nước thiêng liêng thiết tha, nỗi đau đau đáu trước vận mệnh nước nhà chìm trong ách nô lệ và khẳng định khí tiết kiên cường bất khuất muôn đời.

Cảm nhận sâu sắc: Cuộc đời giữ vững khí tiết thanh cao sạch sẽ và tiếng thơ dạt dào tình yêu quê hương làng cảnh Việt Nam của Nguyễn Khuyến mang lại cho tôi nỗi bùi ngùi xúc động sâu sắc vô bờ bến. Quyết định từ quan rũ bỏ bổng lộc vinh hoa phú quý để giữ trọn danh dự khí tiết của một nhà nho yêu nước trước kẻ thù xâm lược là một hành động vô cùng oanh liệt và kiên trung. Thơ mùa thu của ông như những bức tranh thủy mặc tinh tế vẽ nên linh hồn thanh bình thiêng liêng của làng quê đất nước.

Ý nghĩa giáo dục và liên hệ thực tế: Tại Trường Tiểu học Ngô Quyền, tấm gương hiếu học vượt khó đỗ tam nguyên cùng đức tính thanh cao chính trực của cụ Nguyễn Khuyến là bài học giáo dục vô cùng sâu sắc cho các em học sinh. Chúng tôi bồi dưỡng cho học sinh tình yêu thiên nhiên, yêu cảnh đẹp mộc mạc quê hương đất nước qua những bài thơ mùa thu tinh tế của ông. Đồng thời giáo dục các em rèn luyện nhân cách chính trực, lòng tự trọng bảo vệ lẽ phải, ra sức phấn đấu học tập rèn luyện tốt để dựng xây nước nhà phồn vinh.