Nhân vật: Nguyễn Tri Phương – vị tướng chỉ huy cuộc chiến chống Pháp tại Đà Nẵng 1858
Lịch sử dân tộc Việt Nam là bản trường ca bi tráng khắc ghi biết bao chiến công của những con người đã sẵn sàng đứng lên bảo vệ Tổ quốc trong những giờ phút hiểm nguy nhất. Mỗi vùng đất đều có những nhân vật tiêu biểu, góp phần làm nên diện mạo lịch sử của địa phương và đất nước. Đối với Đà Nẵng – nơi mở đầu cho cuộc xâm lược của thực dân Pháp năm 1858 – cái tên Nguyễn Tri Phương không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn chứa đựng bài học sâu sắc về lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và chiến lược bảo vệ quốc gia. Việc tìm hiểu và đánh giá vai trò của ông trong cuộc chiến tại Đà Nẵng là điều cần thiết để ta hiểu rõ hơn giá trị lịch sử của vùng đất này và công lao của những người anh hùng đã gìn giữ non sông.
Để nhận thức được đầy đủ tầm vóc của Nguyễn Tri Phương, cần nhìn lại bối cảnh Việt Nam giữa thế kỷ XIX. Lúc bấy giờ, xã hội Việt Nam đang chịu ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng phong kiến bảo thủ; nền quốc phòng, khoa học – kỹ thuật còn lạc hậu, không theo kịp sự tiến bộ vượt bậc của các quốc gia phương Tây. Trên thế giới, thực dân Pháp sau khi củng cố sức mạnh quân sự đã bắt đầu mở rộng thuộc địa, nhắm vào các nước giàu tài nguyên nhưng yếu về phòng thủ. Việt Nam, với vị trí chiến lược quan trọng tại Đông Nam Á, trở thành mục tiêu rõ ràng trong kế hoạch xâm lược của họ.
Trong bối cảnh đó, Đà Nẵng – cửa ngõ giao thương quan trọng, lại gần kinh đô Huế – được liên quân Pháp – Tây Ban Nha chọn làm nơi nổ súng mở đầu. Sáng ngày 1 tháng 9 năm 1858, chiến tranh bắt đầu. Trước tình hình cấp bách ấy, triều đình Huế quyết định giao trọng trách chỉ huy toàn bộ mặt trận Đà Nẵng cho Nguyễn Tri Phương, người đã lập nhiều chiến công và được xem như một trong những tướng lĩnh xuất sắc nhất thời bấy giờ. Sự lựa chọn ấy không chỉ phản ánh uy tín cá nhân của ông mà còn cho thấy triều đình kỳ vọng rất lớn vào khả năng bảo vệ miền Trung trước sức ép ngoại xâm.
Nguyễn Tri Phương đã nhanh chóng thể hiện tài năng quân sự và tư duy chiến lược vượt trội. Việc đầu tiên ông làm không phải là đưa quân ra đánh ngay, mà là xây dựng hệ thống phòng thủ toàn diện, bao gồm củng cố các đồn lũy Điện Hải, An Hải, Hải Châu, kết hợp với các công trình chướng ngại nhằm ngăn quân Pháp đổ bộ sâu vào đất liền. Đây là quyết định sáng suốt vì ông hiểu rõ rằng đối đầu trực diện với vũ khí hiện đại của Pháp có thể khiến quân ta tổn thất nặng nề.
Một trong những chiến thuật nổi bật mà Nguyễn Tri Phương áp dụng là "vườn không nhà trống". Ông lệnh cho người dân rút khỏi khu vực chiến sự, di tản lương thực, phá bỏ nguồn tiếp tế mà quân Pháp có thể tận dụng. Mục đích của chiến thuật này là kéo quân địch vào thế bị cô lập, khiến chúng phải tự lo toàn bộ nguồn tiếp tế trong điều kiện khí hậu nóng ẩm, dịch bệnh và thiếu thốn. Chính chiến thuật này đã khiến quân Pháp rơi vào tình trạng kiệt quệ, nhiều binh sĩ mắc bệnh, tinh thần suy sụp.
Mặc dù quân ta không có nhiều vũ khí hiện đại, nhưng nhờ sự lãnh đạo chặt chẽ của Nguyễn Tri Phương, các đợt phòng thủ của Đà Nẵng vẫn diễn ra vững vàng và quyết liệt. Quân dân Đà Nẵng dưới sự chỉ huy của ông đã chiến đấu bằng tinh thần yêu nước cao độ, sẵn sàng hy sinh để giữ đất. Họ đã khiến quân Pháp – dù mạnh hơn nhiều về kỹ thuật – bị cầm chân trong nhiều tháng trời, phá sản hoàn toàn ý đồ “đánh nhanh thắng nhanh” nhằm chiếm Đà Nẵng rồi tiến thẳng vào Huế.
Điều đáng quý ở Nguyễn Tri Phương không chỉ nằm ở tài năng quân sự mà còn nằm ở phẩm chất đạo đức và lòng trung nghĩa. Ông sống một đời thanh liêm, tận tụy vì dân, vì nước, vì triều đình. Các tài liệu lịch sử cho thấy ông đối xử nghiêm minh nhưng nhân hậu, luôn đặt an toàn của dân lên trước. Nhờ đó, quân dân địa phương tin tưởng và sẵn sàng chiến đấu dưới sự lãnh đạo của ông.
Dù cuộc chiến tại Đà Nẵng không mang lại chiến thắng cuối cùng cho triều Nguyễn, nhưng những đóng góp của Nguyễn Tri Phương là rất lớn. Cuộc kháng cự của ông giúp kéo dài thời gian, khiến Pháp phải chuyển hướng tấn công, đồng thời khơi dậy tinh thần yêu nước trên khắp cả nước. Đây chính là động lực quan trọng để nhân dân Việt Nam tiếp tục các phong trào kháng chiến về sau.
Hơn nữa, Nguyễn Tri Phương còn để lại dấu ấn mạnh mẽ qua cái chết đầy khí phách. Khi bị quân Pháp bắt ở Hà Nội nhiều năm sau đó, ông kiên quyết không đầu hàng, tuyệt thực cho đến khi qua đời. Sự hi sinh ấy đã chứng minh rằng ông không chỉ là một vị tướng tài mà còn là một bậc trung thần, người anh hùng chân chính của dân tộc.
Nhìn lại toàn bộ sự kiện Đà Nẵng năm 1858, có thể khẳng định rằng Nguyễn Tri Phương là một trong những nhân vật quan trọng nhất của lịch sử địa phương và lịch sử Việt Nam thế kỷ XIX. Cuộc chiến do ông chỉ huy cho ta thấy bài học sâu sắc về:
– tầm nhìn chiến lược khi đối diện với kẻ thù mạnh,
– sức mạnh của tinh thần đoàn kết quân dân,
– và giá trị bền vững của lòng trung nghĩa, sự kiên cường và trách nhiệm đối với dân tộc.
Ngày nay, Đà Nẵng đã trở thành thành phố hiện đại, năng động, nhưng những dấu tích lịch sử như thành Điện Hải vẫn còn đó để nhắc nhở rằng mảnh đất này từng là tuyến đầu chống ngoại xâm, và rằng có một người anh hùng tên Nguyễn Tri Phương đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng vì Tổ quốc.
Nhân vật lịch sử ấy vì thế không chỉ đáng được trân trọng mà còn cần được nhắc nhớ như một biểu tượng của lòng yêu nước, bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam. Tấm gương của ông nhắc nhở chúng ta rằng: dù hoàn cảnh khó khăn đến đâu, dân tộc Việt Nam vẫn luôn có những con người dám đứng lên chiến đấu, bảo vệ từng tấc đất quê hương bằng tất cả những gì họ có.
