Nhân vật phụ nữ thủy chung chờ đợi

Môtip nhân vật phụ nữ thủy chung chờ đợi xuất hiện khá nhiều trong truyện ngắn chiến tranh từ sau 1975. Điểm chung của họ là chờ đợi thời gian quá dài, thậm chí hơn nửa đời người, vẫn luôn giữ mối chung tình với người đi xa dù có thể còn chưa một lời thề nguyền hẹn ước. Đó là Ân, Mật trong Hai người đàn bà xóm Trại của Nguyễn Quang Thiều, đợi chồng từ lúc ngoài hai mươi tuổi đến khi trở thành hai bà lão. Dù chồng đã có giấy báo tử về nhưng họ vẫn giữ thói quen chờ đợi, hy vọng. Đó còn là Hai Mật trong Trên mái nhà người phụ nữ của Dạ Ngân, những người lính xuất hiện trong đời chị, rồi ra đi vĩnh viễn như một quy luật tàn khốc của chiến tranh. Hai mươi năm đợi chờ, hy vọng, chị vẫn là con gái, vẫn lẻ bóng khi đứa con nuôi đã là thiếu nữ, hiểu trong đôi mắt mở hàng đêm nhìn lên mái nhà của má rằng chiến tranh chưa hề nguội lạnh. Có thể nhận thấy nhiều nhân vật phụ nữ kiểu này trong truyện ngắn đương đại như bà Rúm trong Vĩnh biệt mười chín con gà trống của Nguyễn Quang Lập, mười chín năm đợi chồng chỉ biết lấy tiếng gà làm niềm vui, xua đi những thôi thúc bản năng bừng lên mỗi đêm. Còn chị Tuân ở Những giấc mơ có thực của Vũ Thị Hồng, thậm chí còn đợi chờ, khi còn chút hy vọng cũng đi tìm người chiến sĩ chị thầm thương mến mà cả hai chưa kịp ngỏ lời gì. Còn rất nhiều nhân vật khác như Hiên trong Dòng sông trinh nữ của Sương Nguyệt Minh, My trong Hoa gạo tháng 3 của Trần Thanh Cảnh, cô gái ở làng chiến khu trong Giếng trong của Lê Tuấn Hiển, Xoan trong Tình yêu một đời của Nguyễn Ngọc Chụ... đều dành gần trọn cuộc đời để đợi chờ người mình thương mến, để rồi hầu hết là kết thúc không có hậu.

Họ tạo thành hệ thống nhân vật vọng phu với nhiều dáng vẻ, điển hình cho nhân cách, phẩm chất, cách ứng phó với cuộc sống sau chiến tranh của không ít phụ nữ Việt Nam. Kiểu nhân vật đợi chờ này không chỉ là biểu tượng của lòng thủy chung, kiên nhẫn mà còn là tiếng nói về hậu quả chiến tranh để lại với những con người nặng tình, sự khắc nghiệt của thời gian. Xây dựng nhân vật này thể hiện cái nhìn thấu hiểu, sẻ chia của nhà văn về người phụ nữ Việt Nam đi qua chiến tranh. Qua đó cũng thể hiện bản sắc riêng của người phụ nữ Á Đông với những đặc trưng tính cách truyền thống, môi trường văn hóa.