Nhân viên Cục tình báo Bộ Tổng tham mưu

Cái làng Lon xa ngái thi thoảng lại trở lại trong câu chuyện với bác giáo Tiến khi bác đã hưu.

Tôi hơi bị choáng khi lần ấy bác giáo Tiến đã nhẩn nha rành rẽ về một quá vãng.

Trước khởi nghĩa Tháng 8 năm 1945, anh thanh niên Phạm Duy Tiến 19 tuổi đã được giác ngộ cách mạng. Từng là tổ trưởng Tổ Thanh niên cứu quốc khu Bộ Việt Minh thành Hà Nội. Sau Cách mạng Tháng Tám, Phạm Duy Tiến trong Ban tuyên truyền Thành bộ Việt Minh, kiêm Tiểu đội trưởng chiến đấu thuộc Đại đội Nguyễn Trang, Tiểu đoàn Hồng Kỳ thuộc Trung đoàn Siêu Hải Hà Nội.

Rồi Phạm Duy Tiến được Cục tình báo Bộ Tổng tham mưu lựa chọn. Năm 1947, ông trở thành nhân viên mật của Ban tình báo Liên Khu I thuộc Bộ Tổng tham mưu hoạt động đơn tuyến. Sau đợt tập nghiệp vụ ở Ỷ La, Tuyên Quang, Tổ trưởng tổ tình báo thuộc chi tình báo Bắc Kạn Phạm Duy Tiến được tung vào Khu Tư hoạt động dưới vỏ bọc dân tản cư.

Và kế đó là những ngày gian nan gieo neo ở làng Lon rồi làng dân tộc Mường Vân Du thuộc xã Thành Long của Khu Tư như đã kể trên.

Tôi cứ nghĩ mãi về bác Tiến gái.

Con gái một gia đình tư sản có máu mặt ở Hà thành ấy gần như đã theo không người yêu mình là chiến sĩ tự vệ Thành Hà Nội. Đám cưới của họ được tổ chức vội vã gần thời điểm Hà Nội ầm vang 19/12/1946, Ngày Toàn quốc kháng chiến.

Cho đến tận thời điểm này, tôi vẫn chưa hay rằng bác Tiến gái có biết công việc nhiệm vụ của bác giai không mà dám cùng chồng dấn thân vào chốn tản cư mịt mùng gian khó? Đâu phải ngày một ngày hai mà dằng dặc hơn 9 năm giời?

Mẹ tôi kể, lần đầu tiên lội ruộng gặp đỉa, bác gái đã ngất xỉu, hết thoa dầu đánh gió mãi mới hồi lại được! Ấy thế mà rồi phải quen!

Những chịu đựng trải nghiệm thời kháng chiến gian nan đã biến cô gái Hà thành trở nên có một nghị lực đáng nể! Tôi đã chứng kiến gia đình bác giáo nhất là bác gái đã chịu đựng cú sốc chị Hiền, rồi em Tâm bao năm tật bệnh rồi tuột khỏi những vòng tay thân yêu của người thân ra đi!

Trở lại cái quán cháo hoa cà muối ở chân Cây Cáo Một thuở ấy theo sáng kiến của bác giai được thày tôi khuyến khích chính là cái Trạm tin trong đường dây hoạt động. Mãi sau này tôi mới mang máng cái thế đắc địa của làng Lon và sau này là Vân Du mà gia đình bác Giáo từng ở. Hồi những đường 45, 44 qua làng tôi chỉ là vệt đường mòn chưa thênh thang như bây giờ nhưng đó là những lối tắt để gần với quốc lộ số Một, những con lộ 217, 45B thông với đường chiến lược 15A, 15B là những huyết mạch khu Ba với Khu Bốn !

Từ cái quán thèo đảnh này, những báo cáo về tình hình địch ở đầu mối Khu Ba và Khu Tư, về vài tổ chức tôn giáo trá hình, về tình hình thuế nông nghiệp… đã được tình báo viên Phạm Duy Tiến đều đặn báo cáo về cấp trên, về Bộ Tổng tham mưu.

… Tôi nhớ mình đã háo hức hỏi bác giai rằng, cái hồi thày tôi ra Hà Nội, bác có hé cho biết cái vỏ bọc hợp pháp của mình không?

Bác giai cười, trước khi lảng sang chuyện khác rằng “Nói mà làm gì! Ông ấy chẳng biết hết… Nhưng mang máng từ lâu rồi… Bố cậu là đảng viên từ năm 1947 cơ mà!”.

Cái nghề tình báo! Cụm từ ấy huyền bí, cao xa mà cũng thật giản dị.

Khi nghe bác gái kể lại là trở về Hà Nội sau ngày Giải phóng Thủ đô, bác giai đã phải đi trông giữ xe đạp đi làm bảo vệ ở công sở này khác một thời gian. Tôi cứ nghĩ là cách kiếm sống trong những ngày khó khăn? Nhưng đó chỉ là vỏ bọc… Cũng như cái công việc từng là Trưởng Ban bảo vệ Kiêm Phó Ban Đại biểu dân phố Khu Hai Bà Trung, đột nhiên nhảy sang làm công tác Quản trị ở Đại sứ quán Rumani và Lào. Rồi thoắt cái bác lại là phụ trách Công đoàn các cơ quan Sứ quán trực thuộc Bộ Ngoại giao Việt Nam. Rồi có thời gian là tùy viên văn hóa Lãnh sự Pháp tại Hà Nội vv…

… Một dịp giỗ thày ở quê nhà làng Lon, tôi và người anh cả (người đã gửi đồ ở nhà bác giáo trước khi vào bộ đội) cùng ngồi lâu với Phạm Duy Hiến, người con trai trưởng của bác giáo Tiến. Có lẽ Hiến là người nối được cái nghề ngoại giao của bố? Từng kinh qua bộ đội nhiều năm, Hiến chuyển sang Bộ Ngoại giao. Từng là cán bộ Sứ quán Việt Nam tại nhiều nước ở châu Âu, nay cũng đã hưu.

Chuyện nối chuyện. Khi ngậm ngùi, khi sôi nổi về một quá vãng gian khó, thương mến. Anh tôi chỉ cho Hiến chỗ bác giáo hay ngồi bởi sau này, mấy lần hiếm hoi từ khu nghỉ mát Sầm Sơn của Bộ Ngoại giao, bác giáo hối hả tranh thủ nhảo qua thăm lại bà con ở Làng Lon.

…Những sải chân chúng tôi như thật chậm qua nơi chị Hiền đã từng cất tiếng khóc chào đời. Và Cây Cáo Một thuở ấy (nay đã không còn) địa danh từng lưu lại những bóng hình thân yêu thời kháng chiến.