Nhành lan trong buồng lái

Bùi Thị Vân đến với Trường Sơn khi tuổi đời còn rất trẻ. Mới 16 tuổi, cô gái quê đã giấu gia đình, tìm cách tham gia thanh niên xung phong và khai tăng tuổi để được ra chiến trường. Những ngày đầu trên tuyến lửa, Vân làm những công việc của một thanh niên xung phong: san lấp hố bom, sửa đường, bảo đảm cho những chuyến xe có thể tiếp tục đi qua.

Rồi một cơ hội đến với cô gái trẻ. Bùi Thị Vân được tuyển vào Trung đội nữ lái xe Trường Sơn mang tên Nguyễn Thị Hạnh. Từ người con gái làm đường, Vân trở thành một nữ lái xe, trực tiếp điều khiển những chiếc xe vận tải trên tuyến đường mà bom đạn có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Có một chi tiết rất nhỏ về Bùi Thị Vân được đồng đội nhớ mãi. Trong buồng lái, cô thường đặt một nhành lan rừng. Giữa những chiếc xe phủ bụi đất, những cung đường bị bom cày xới và những chuyến hàng phải chạy xuyên đêm, nhành lan nhỏ trở thành một thứ gì đó rất khác biệt. Đồng đội gọi cô bằng cái tên thân mật: Vân “hoa lá”. Cái tên nghe mềm mại như chính nhành lan mà cô thường mang theo. Nhưng cuộc sống phía sau tay lái lại chẳng mềm mại chút nào.

Trên Trường Sơn, người nữ lái xe không chỉ biết điều khiển phương tiện. Họ còn phải biết chăm sóc và sửa chữa chiếc xe của mình. Khi xe gặp sự cố giữa đường, không phải lúc nào cũng có thợ máy bên cạnh. Người lái phải tự tìm nguyên nhân, tự sửa chữa để chiếc xe có thể tiếp tục hành trình. Bùi Thị Vân cũng vậy, cô gái từng mới 16 tuổi đã phải học cách chui xuống gầm xe, sửa chữa những bộ phận hỏng hóc và xử lý những sự cố trong điều kiện thiếu thốn. Công việc ấy nhiều khi để lại những vết bỏng và thương tích trên cơ thể. Nhưng chiếc xe không thể nằm lại. Bởi phía sau nó có thể là một chuyến hàng đang cần đến tiền tuyến. Và phía trước vẫn còn cả một cung đường phải đi. Đó là một nghịch lý rất đặc biệt của những nữ lái xe Trường Sơn: họ vừa là những cô gái tuổi đôi mươi với những nét rất đỗi nữ tính, vừa phải làm những công việc nặng nhọc, nguy hiểm mà chiến tranh đặt lên vai họ.

Một nhành lan rừng trong buồng lái vì thế không phải là một chi tiết trang trí. Nó giống như một dấu hiệu nhỏ nhắc rằng sau người lính là một con người với những rung động rất bình thường. Giữa chiến tranh, họ vẫn biết yêu cái đẹp. Vẫn biết nhặt một nhành hoa trên đường. Vẫn muốn giữ lại một chút gì đó mềm mại trong cuộc sống mà bom đạn đang cố biến thành khắc nghiệt. Nhưng khi tiếng động cơ vang lên, nhành lan được đặt sang một bên. Bùi Thị Vân lại trở thành người lái xe. Bánh xe tiếp tục lăn qua những cung đường Trường Sơn. Chiếc xe mang theo hàng hóa, vật tư và những gì tiền tuyến đang cần. Người ngồi trong cabin phải tập trung vào con đường phía trước, vào những hố bom, những đoạn đường hiểm trở và những dấu hiệu của một trận đánh có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Cô gái mang biệt danh Vân “hoa lá” vì thế cũng là một người phụ nữ đã trưởng thành trong chiến tranh bằng những công việc rất khắc nghiệt. Có thể người ta nhớ đến một người lính qua một trận đánh. Nhưng với Bùi Thị Vân, có lẽ hình ảnh đáng nhớ hơn lại là một nhành lan nhỏ nằm trong buồng lái của chiếc xe Trường Sơn.

Bên ngoài là bom đạn.

Bên trong là một cô gái còn rất trẻ.

Và giữa hai thế giới ấy, nhành lan vẫn ở đó – nhỏ bé, mong manh nhưng bền bỉ.

Nó nhắc rằng những người phụ nữ trên Trường Sơn dù đã khoác lên mình bộ quân phục, cầm vô-lăng và làm những công việc đầy hiểm nguy, họ vẫn mang theo một phần tuổi trẻ của những cô gái bình thường. Một nhành lan không thể ngăn bom đạn. Nhưng nó có thể giúp người ta nhớ rằng, ngay giữa chiến tranh, những người trẻ ấy vẫn biết nâng niu cái đẹp và giữ lại cho mình một phần dịu dàng của cuộc sống. Vân “hoa lá” – cô gái từng khai tăng tuổi để được ra chiến trường – đã đi qua Trường Sơn với một tay lái và một nhành lan. Một thứ giúp cô vượt qua những cung đường bom đạn; một thứ giúp cô không quên mình từng là một cô gái mười sáu tuổi.