NHANH NHƯ SÓC, MẠNH NHƯ HỔ

Tác giả: Phạm Quỳnh Phương
Nơi công tác: Trường Tiểu học Nguyễn Thị Minh Khai
Chức vụ: Bí thư Chi đoàn giáo viên

Có những người anh hùng được lịch sử nhớ đến bởi một khoảnh khắc phi thường. Nhưng cũng có những người mà sự phi thường không chỉ nằm trong một trận đánh, một lần xung phong hay một quyết định sinh tử. Cuộc đời họ là chuỗi dài những lần bước vào hiểm nguy, hết trận này đến trận khác, hết chiến trường này đến chiến trường khác, mang theo một ý chí tưởng như không thể khuất phục.

Trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp có một người chiến sĩ như thế.

Ông đã đi qua hàng chục trận đánh, nhiều lần bị thương nặng nhưng vẫn trở về đơn vị. Từ Bình Trị Thiên đến Việt Bắc, từ Đường số 4 đến Chiến dịch Biên giới, dấu chân người lính ấy in trên biết bao chiến trường. Sau này, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhớ về ông bằng một hình ảnh đặc biệt: người chiến sĩ “nhanh như sóc, mạnh như hổ”.

Tên ông là Nguyễn Quốc Trị.

Nguyễn Quốc Trị sinh năm 1921 tại làng Phượng Kỷ, xã Đà Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng, từ khi còn trẻ, ông đã sớm tham gia các hoạt động chống áp bức. Trước Cách mạng Tháng Tám, Nguyễn Quốc Trị từng bị bắt và phải chịu án tù khổ sai. Nhưng nhà tù không thể giữ được khát vọng tự do của người thanh niên ấy. Khi thời cơ đến, ông cùng những người bạn tù phá ngục trở về quê hương, tham gia lực lượng tự vệ.

Cách mạng thành công, đất nước giành được độc lập chưa bao lâu thì thực dân Pháp quay trở lại xâm lược. Nguyễn Quốc Trị xung phong vào bộ đội chủ lực. Từ đó, cuộc đời ông thực sự thuộc về những con đường hành quân.

Cuối năm 1946, cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ. Nguyễn Quốc Trị cùng đồng đội chiến đấu ở nhiều nơi thuộc miền Trung. Chiến tranh ngày một khốc liệt. Người chiến sĩ trẻ trưởng thành qua từng trận đánh, từ một chiến sĩ trở thành Tiểu đội phó rồi Tiểu đội trưởng.

Mùa hè năm 1947, đơn vị của Nguyễn Quốc Trị được chọn ra Bắc chiến đấu.

Đó cũng là thời điểm cuộc kháng chiến bước vào một thử thách lớn.

Thu – Đông năm 1947, thực dân Pháp huy động một lực lượng lớn mở cuộc tiến công lên căn cứ địa Việt Bắc. Mục tiêu của chúng là đánh thẳng vào cơ quan đầu não kháng chiến, tiêu diệt lực lượng chủ lực của ta, phá căn cứ địa và nhanh chóng kết thúc chiến tranh.

Ngày 7 tháng 10 năm 1947, quân Pháp bắt đầu cuộc tiến công.

Máy bay địch thả quân xuống Bắc Kạn. Các cánh quân khác theo đường bộ, đường sông đồng loạt tiến sâu vào Việt Bắc.

Một cuộc đọ sức quyết liệt bắt đầu giữa một đội quân viễn chinh được trang bị hiện đại với quân và dân của một đất nước vừa giành được độc lập.

Nguyễn Quốc Trị cùng đơn vị có mặt trên chiến trường phía Bắc. Tiểu đội của ông được đánh giá cao về khả năng chiến đấu và được đưa lên khu vực Đường số 4.

Đường số 4 khi ấy là một tuyến giao thông quân sự đặc biệt quan trọng của quân Pháp, nối những vị trí của chúng ở vùng biên giới Đông Bắc. Những đoàn xe quân sự chở binh lính, vũ khí và quân nhu thường xuyên qua lại trên con đường hiểm trở giữa núi rừng.

Bộ đội ta tổ chức phục kích.

Nguyễn Quốc Trị cùng đồng đội nằm chờ giữa núi rừng.

Phía trước họ là con đường mà đoàn xe quân Pháp sẽ đi qua.

Phía sau họ là căn cứ địa Việt Bắc đang đứng trước cuộc tiến công lớn của kẻ thù.

Những người lính trẻ hiểu rằng mỗi đoàn xe bị chặn lại, mỗi lực lượng địch bị tiêu hao đều góp phần làm chậm bước tiến của quân Pháp vào căn cứ kháng chiến.

Rồi đoàn xe xuất hiện.

Khoảng tám mươi chiếc xe địch từ Cao Bằng hướng về Lạng Sơn tiến vào khu vực phục kích.

Trận đánh nổ ra.

Giữa núi rừng Việt Bắc, tiếng súng của những người lính kháng chiến vang lên trên Đường số 4.

Đó mới chỉ là một trong rất nhiều trận đánh mà Nguyễn Quốc Trị sẽ trải qua.

Sau những tháng ngày chiến đấu ở Việt Bắc, ông được chuyển về Đại đội xung kích Tô Văn. Từ một người chiến sĩ trẻ, Nguyễn Quốc Trị ngày càng trưởng thành trong chiến đấu. Ông nổi bật bởi sự nhanh nhẹn, gan góc, khả năng xử trí linh hoạt và đặc biệt là tinh thần luôn tiến về phía trước khi đơn vị gặp khó khăn.

Những năm sau đó, cuộc kháng chiến tiếp tục.

Và Nguyễn Quốc Trị tiếp tục ra trận.

Đến năm 1950, chiến trường biên giới phía Bắc trở thành nơi diễn ra một cuộc quyết chiến mới.

Sau nhiều năm bị quân Pháp bao vây, Trung ương Đảng và Bộ Tổng Tư lệnh quyết định mở Chiến dịch Biên giới Thu – Đông năm 1950. Quân ta tiến công Đông Khê, phá vỡ một mắt xích quan trọng trong hệ thống phòng thủ của địch trên Đường số 4. Trước tình hình ấy, quân Pháp ở Cao Bằng buộc phải rút lui, đồng thời một lực lượng khác do Le Page chỉ huy được điều lên tìm cách đón cánh quân của Charton.

Nếu hai lực lượng ấy gặp được nhau, quân Pháp có thể tập trung sức mạnh để thoát khỏi vòng vây.

Không thể để điều đó xảy ra.

Đại đội xung kích Tô Văn nhận nhiệm vụ vượt núi, chặn đường hợp quân của địch.

Nguyễn Quốc Trị được giao một chiếc la bàn và nhiệm vụ đưa trung đội mở đường theo hướng tây nam.

Những người lính lập tức lên đường.

Họ xuyên rừng.

Vượt núi.

Có những ngày thiếu ăn, thiếu nước. Quần áo ướt sũng giữa núi rừng. Nhưng đơn vị vẫn tiếp tục bám theo quân địch.

Bởi phía trước họ không chỉ là một đoàn quân đang rút chạy.

Phía trước là một thời cơ chiến dịch.

Nếu chặn được chúng, thế trận trên toàn tuyến biên giới có thể thay đổi.

Sau những ngày bám đuổi gian khổ, đơn vị Nguyễn Quốc Trị ra khỏi núi và gặp các lực lượng quân Pháp.

Trận đánh lập tức nổ ra.

Theo mệnh lệnh của chỉ huy, trung đội của Nguyễn Quốc Trị tiến công lực lượng Le Page.

Giữa địa hình núi đá hiểm trở, ông chia trung đội thành hai mũi, tiến vào khu vực quân địch đang chiếm giữ.

Những người lính Việt Nam áp sát.

Tiếng súng vang lên.

Quân địch chống trả.

Nhưng những người chiến sĩ đã chịu đói, chịu ướt nhiều ngày để đuổi kịp chúng không lùi lại.

Nguyễn Quốc Trị tiếp tục dẫn đơn vị tiến lên.

Kết thúc trận đánh, trung đội của ông tiêu diệt 13 tên, bắt sống 9 tên địch, góp phần cùng đơn vị phá kế hoạch hợp quân của quân Pháp.

Cuộc truy kích tiếp tục.

Những cánh quân Pháp trên Đường số 4 lần lượt rơi vào thế bị bao vây, chia cắt và tiêu diệt.

Chiến dịch Biên giới Thu – Đông năm 1950 giành thắng lợi.

Cánh cửa biên giới được khai thông. Căn cứ địa Việt Bắc được củng cố. Quân đội ta giành được thế chủ động ngày càng lớn trên chiến trường chính Bắc Bộ.

Trong thắng lợi ấy có bước chân của những người lính đã nhịn đói, chịu mưa rừng, vượt núi nhiều ngày để bám theo quân địch.

Có Nguyễn Quốc Trị.

Nhưng cuộc đời chiến đấu của ông vẫn chưa dừng lại.

Ông tiếp tục tham gia các chiến dịch sau đó. Trong Chiến dịch Hà Nam Ninh năm 1951, Nguyễn Quốc Trị chỉ huy đơn vị chiến đấu quyết liệt trước những đợt phản kích của quân Pháp. Dù máy bay địch oanh tạc, lực lượng đối phương liên tục chống trả, ông vẫn bình tĩnh chỉ huy và trực tiếp dẫn bộ đội tiến công. Đơn vị đã tiêu diệt và bắt hàng trăm quân địch, hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Nguyễn Quốc Trị đi từ trận đánh này đến trận đánh khác.

Bị thương.

Lại trở về đơn vị.

Tiếp tục chiến đấu.

Năm 1952, khi viết về người chiến sĩ này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhắc tới một con số khiến những thế hệ sau khó có thể hình dung: Nguyễn Quốc Trị đã tham gia 95 trận đánh, từ Bình Trị Thiên đến Việt Bắc, nhiều lần bị thương nặng mà vẫn không rời bộ đội.

Ngày 19 tháng 5 năm 1952, tại Đại hội toàn quốc các chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu, Nguyễn Quốc Trị được tuyên dương là một trong những Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Nhưng có lẽ điều đáng quý nhất ở người chiến sĩ ấy không nằm ở những con số.

Sau tất cả những chiến công, Nguyễn Quốc Trị vẫn luôn nhắc rằng thành tích của mình có được nhờ Đảng, nhân dân và sự đoàn kết của đồng đội.

Người chiến sĩ từng đi qua gần một trăm trận đánh không coi mình là người đứng trên đồng đội.

Ông vẫn chỉ là một người lính trong đội ngũ.

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp tiếp tục thêm hai năm.

Ngày 7 tháng 5 năm 1954, Điện Biên Phủ toàn thắng.

Hiệp định Genève được ký kết. Miền Bắc hoàn toàn giải phóng.

Và ngày 10 tháng 10 năm 1954, một khoảnh khắc đặc biệt đã đến với Nguyễn Quốc Trị.

Sau những năm tháng từ miền Trung ra Việt Bắc, từ những cánh rừng Đường số 4 đến biết bao chiến trường, người chiến sĩ năm nào trở về Hà Nội trong đội hình quân đội chiến thắng.

Lúc ấy, ông là Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô.

Giữa rừng cờ hoa và niềm hân hoan của nhân dân, Nguyễn Quốc Trị cùng đội hình bộ binh tiến vào tiếp quản Thủ đô.

Người chiến sĩ từng chiến đấu để bảo vệ một chính quyền cách mạng còn non trẻ năm 1947 giờ đây đã trở về giữa một Hà Nội được giải phóng.

Nhưng cuộc đời của Nguyễn Quốc Trị vẫn tiếp tục gắn với quân đội.

Năm 1967, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ đang diễn ra ác liệt, Thượng tá Nguyễn Quốc Trị khi ấy là Hiệu trưởng Trường Quân sự Quân khu 4.

Trong một lần trở về quê, ông muốn đến thăm và động viên bộ đội pháo cao xạ đang chiến đấu gần làng Phượng Kỷ.

Con đường phía trước có bom nổ chậm.

Nguy hiểm vẫn còn đó.

Nhưng người cán bộ từng đi qua hàng chục trận đánh hiểu rằng giữa những giờ phút khó khăn, người lính cần được động viên.

Ông vẫn đi.

Một quả bom phát nổ.

Nguyễn Quốc Trị hy sinh ngay trên mảnh đất quê hương.

Cuộc đời của người chiến sĩ “nhanh như sóc, mạnh như hổ” khép lại như thế.

Không phải sau trận đánh thứ nhất.

Không phải sau lần bị thương thứ nhất.

Cũng không phải sau ngày đất nước giành chiến thắng ở Điện Biên Phủ.

Ông đã đi qua cả hai cuộc kháng chiến, cho đến khi một quả bom trong cuộc chiến tranh mới khiến bước chân người lính ấy dừng lại.

Nhiều năm sau, khi nhắc về Nguyễn Quốc Trị, Đại tướng Võ Nguyên Giáp vẫn nhớ hình ảnh người chiến sĩ nhanh nhẹn, gan góc, luôn hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Hơn bảy thập kỷ đã trôi qua kể từ những trận đánh trên Đường số 4.

Việt Bắc hôm nay không còn là căn cứ địa nằm giữa vòng vây quân Pháp. Những con đường xuyên núi đã rộng hơn. Những vùng đất từng là chiến trường đã trở lại với nhịp sống bình yên.

Nhưng lịch sử vẫn còn đó.

Và giữa những trang sử ấy có dấu chân của Nguyễn Quốc Trị.

Dấu chân của một người lính đã đi từ quê hương Nghệ An ra chiến trường Việt Bắc.

Từ một chiến sĩ trở thành người chỉ huy.

Từ những trận phục kích giữa núi rừng đến ngày dẫn đầu đoàn quân trở về tiếp quản Thủ đô.

Ngày hôm nay, kể lại những “Câu chuyện thời hoa lửa” không phải để đếm xem một người đã đánh bao nhiêu trận, tiêu diệt bao nhiêu quân địch hay được trao bao nhiêu phần thưởng.

Điều đáng nhớ hơn nằm ở phía sau những con số ấy.

Đó là một đời người đã lựa chọn đứng trong hàng ngũ chiến đấu khi Tổ quốc cần.

Ngã xuống rồi đứng dậy.

Bị thương rồi trở về đơn vị.

Hoàn thành một nhiệm vụ rồi lại nhận nhiệm vụ tiếp theo.

Cho đến khi không thể bước thêm được nữa.

Có lẽ vì thế, giữa rất nhiều người lính mà mình từng chỉ huy, Đại tướng Võ Nguyên Giáp vẫn nhớ Nguyễn Quốc Trị bằng sáu chữ thật đặc biệt:

“Nhanh như sóc, mạnh như hổ.”

Nhưng phía sau sự nhanh nhẹn và sức mạnh ấy còn có một điều lớn hơn.

Đó là một trái tim người lính đã dành trọn cuộc đời mình cho Tổ quốc.