“Nhật ký bằng tranh” và hành trình trở về sau 42 năm lưu lạc
“Nhật ký bằng tranh” và hành trình trở về sau 42 năm lưu lạcSau 42 năm lưu lạc, năm 2010, cuốn “Nhật ký bằng tranh” đã được trở về với chủ nhân của nó – họa sĩ Lê Đức Tuấn. Cùng với nhật ký của Nguyễn Văn Thạc, Đặng Thùy Trâm và rất nhiều cuốn nhật ký trở về từ đất Mỹ, “Nhật ký bằng tranh” của họa sĩ Lê Đức Tuấn đã góp phần nhắc nhớ cho thế hệ hôm nay về một thời gian khổ, hy sinh mất mát nhưng đầy tự hào và vinh quang của một thế hệ “Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”.
Họa sĩ Lê Đức Tuấn sinh năm 1942, tại Hà Nội. Năm 1967, cùng với các sinh viên trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội, Lê Đức Tuấn xếp bút nghiên hăng hái lên đường nhập ngũ, biên chế tại Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 7, Sư đoàn 312. Ngày đi, ông được người bạn thân nhất của mình là Hoàng Thư tặng cho một cuốn sổ làm kỷ niệm với lời đề tặng: “L.Đ.Tuấn thân mến. Chúc Tuấn lên đường tham gia nghĩa vụ mạnh khỏe. Bạn rất thân, Hoàng Thư, ngày 15-3-1967”. Cuốn sổ đã được Lê Đức Tuấn sử dụng để ký họa cuộc sống thanh bình ở các làng quê, chân dung cùng những sinh hoạt của người lính trên đường hành quân... Tháng 3/1968, trong trận chiến đấu tại Chư Tan Kra (Kom Tum), Lê Đức Tuấn bị thất lạc chiếc ba lô, trong đó có cuốn nhật ký bằng tranh. Hòa bình lập lại, ông trở ra miền Bắc, làm họa sĩ tại báo Quân đội nhân dân. 
Một ký họa trong cuốn nhật ký bằng tranh. Người nhặt được cuốn nhật ký đó là Thiếu tá Robert B. Simpson – nguyên là sỹ quan tác chiến thuộc Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 8, Sư đoàn 4 bộ binh của Hoa Kỳ. Cầm cuốn nhật ký trên tay, Simpson thật sự ngỡ ngàng bởi vẻ đẹp của những bức tranh nên ông quyết định giữ lại. Simpson từng viết: “Thông thường, những người lính của bất kỳ bên tham chiến nào cũng đều hiểu rằng cái đẹp và sự nhạy cảm hình như không tồn tại trong chiến tranh. Nhưng tác giả của những bức tranh này lại khác, ông không chỉ là một người lính dũng cảm mà còn là một họa sĩ vẽ lên những bức tranh đẹp đến nao lòng”. Robert B. Simpson đã lấy 3 bức tranh trong cuốn nhật ký gửi về Hoa Kỳ cho vợ mình, khi đó đang làm việc tại một trung tâm nghiên cứu về Việt Nam, để nhờ thẩm định nội dung tranh. Sau đó, ba bức tranh đã được phóng viên Charles Black đăng trên tờ nhật báo The Columbus Enquirer của bang Georgia, số ra thứ hai, ngày 20/5/1968 với nhan đề “Sketches found on dead N.Vietnamese tell story” (Chuyện từ những bức ký họa của người lính Bắc Việt tử trận). 
Bài báo viết về cuốn Nhật ký bằng tranh của L.Đ. Tuấn. Sau khi lấy ba bức tranh gửi về cho vợ, Simpson đã tặng cuốn nhật ký cho Trung tướng William R.Peers, từng chỉ huy mặt trận Đắc Tô, Tân Cảnh thời đó. Tướng William cũng thực sự rất bất ngờ về những bức tranh trong cuốn nhật ký và đã lưu giữ nó cẩn thận, xem như một kỷ vật quý giá về cuộc chiến tại Việt Nam. Năm 1984, tướng William qua đời. Năm 2002, con gái ông, bà Penny Peers Hicks đã tìm thấy cuốn nhật ký bằng tranh này trong những kỷ vật của cha mình. Tháng 11/2009, cuốn nhật ký được Robert Newberry – Phó Trợ lý Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ (DASD), Giám đốc Cơ quan phụ trách vấn đề tù binh và người mất tích của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ (DPMO) trao lại cho đại diện Bộ Quốc phòng Việt Namvới mong muốn tìm được chủ nhân. Sau 42 năm lưu lạc, cuốn nhật ký bằng tranh đã trở về Việt Nam và được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Cuốn nhật ký khổ 16 x 21cm, bìa màu xám có dán gáy bằng giấy màu xanh vàng, gồm 109 bức ký họa bằng màu nước, chì than, bút sắt, ghi lại hình ảnh những làng quê, những sinh hoạt trong quân ngũ, những người đồng đội, những con người mà họa sĩ đã gặp trong suốt một năm hành quân. Thông tin về cuốn nhật ký bằng tranh được đăng tải lên nhiều tờ báo. Rất nhiều bạn bè và đồng đội của người họa sĩ ấy đã nhận ra nét vẽ và hình ảnh của mình trong cuốn nhật ký này. Chủ nhân cuốn nhật ký được tìm thấy. Đó là họa sĩ Lê Đức Tuấn từng công tác tại báo Quân đội nhân dân. Sau khi nhận lại bản scan cuốn nhật ký, Lê Đức Tuấn đã tìm lại những đồng đội mình vẽ năm xưa để tặng lại những bức vẽ đó với mong muốn “nhận lại một kỷ vật là niềm hạnh phúc lớn nên tôi nghĩ những đồng đội của mình mà nhận lại được một bức tranh vẽ mình thời trai trẻ thì còn gì vui bằng. Đây có thể là một tài sản rất lớn vì có rất nhiều người đã hi sinh không có một tấm ảnh để thờ”. 
Họa sĩ Lê Đức Tuấn nhận ba bức tranh từ Đại sứ Mỹ Michael Michalak sau 42 năm lưu lạc trên đất Mỹ, chiều 17/9/2010. Năm 2010, sau khi biết thông tin về cuốn nhật ký được trả lại cho họa sĩ Lê Đức Tuấn, Thiếu tá Robet B. Simpson đã tìm ba bức ký họa năm xưa gửi tặng lại họa sĩ kèm với bức thư có đoạn viết: “Theo tôi, những người lính, ngoài việc hy sinh cho đất nước và cống hiến hết mình cho sự nghiệp của mình, họ còn chia sẻ cảm giác của những người thân bất chấp ranh giới và chính sách. Trong khi tập trung mọi nỗ lực để đánh bại đối phương trong chiến trận, thì khác với mọi người, họ đã hiểu được nỗi đau và sự hy sinh to lớn thường xảy ra đối với cả hai bên. Những người lính của bất kỳ bên tham chiến nào cũng đều hiểu rằng cái đẹp và sự nhạy cảm hình như sẽ nhanh chóng bị bỏ đi trong chiến tranh. Chính vì vậy, tôi kính trọng ông vì ông vừa là một người lính đã chiến đấu dũng cảm và đồng thời lại là một nghệ sĩ đã sáng tác một tác phẩm đẹp trong chiến đấu”. Lật giở từng trang của cuốn nhật ký bằng tranh sau 42 năm lưu lạc, thế hệ hôm nay vẫn cảm nhận được một trái tim rực lửa tuổi thanh xuân, niềm đam mê hội họa cháy bỏng của người chiến sĩ – nghệ sĩ và thấy mình phải biết trân trọng và sống xứng đáng với quá khứ, bởi quá khứ vẫn luôn song hành và tồn tại với ngày hôm nay. /.
Một ký họa trong cuốn nhật ký bằng tranh. Người nhặt được cuốn nhật ký đó là Thiếu tá Robert B. Simpson – nguyên là sỹ quan tác chiến thuộc Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 8, Sư đoàn 4 bộ binh của Hoa Kỳ. Cầm cuốn nhật ký trên tay, Simpson thật sự ngỡ ngàng bởi vẻ đẹp của những bức tranh nên ông quyết định giữ lại. Simpson từng viết: “Thông thường, những người lính của bất kỳ bên tham chiến nào cũng đều hiểu rằng cái đẹp và sự nhạy cảm hình như không tồn tại trong chiến tranh. Nhưng tác giả của những bức tranh này lại khác, ông không chỉ là một người lính dũng cảm mà còn là một họa sĩ vẽ lên những bức tranh đẹp đến nao lòng”. Robert B. Simpson đã lấy 3 bức tranh trong cuốn nhật ký gửi về Hoa Kỳ cho vợ mình, khi đó đang làm việc tại một trung tâm nghiên cứu về Việt Nam, để nhờ thẩm định nội dung tranh. Sau đó, ba bức tranh đã được phóng viên Charles Black đăng trên tờ nhật báo The Columbus Enquirer của bang Georgia, số ra thứ hai, ngày 20/5/1968 với nhan đề “Sketches found on dead N.Vietnamese tell story” (Chuyện từ những bức ký họa của người lính Bắc Việt tử trận). Bài báo viết về cuốn Nhật ký bằng tranh của L.Đ. Tuấn. Sau khi lấy ba bức tranh gửi về cho vợ, Simpson đã tặng cuốn nhật ký cho Trung tướng William R.Peers, từng chỉ huy mặt trận Đắc Tô, Tân Cảnh thời đó. Tướng William cũng thực sự rất bất ngờ về những bức tranh trong cuốn nhật ký và đã lưu giữ nó cẩn thận, xem như một kỷ vật quý giá về cuộc chiến tại Việt Nam. Năm 1984, tướng William qua đời. Năm 2002, con gái ông, bà Penny Peers Hicks đã tìm thấy cuốn nhật ký bằng tranh này trong những kỷ vật của cha mình. Tháng 11/2009, cuốn nhật ký được Robert Newberry – Phó Trợ lý Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ (DASD), Giám đốc Cơ quan phụ trách vấn đề tù binh và người mất tích của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ (DPMO) trao lại cho đại diện Bộ Quốc phòng Việt Namvới mong muốn tìm được chủ nhân. Sau 42 năm lưu lạc, cuốn nhật ký bằng tranh đã trở về Việt Nam và được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Cuốn nhật ký khổ 16 x 21cm, bìa màu xám có dán gáy bằng giấy màu xanh vàng, gồm 109 bức ký họa bằng màu nước, chì than, bút sắt, ghi lại hình ảnh những làng quê, những sinh hoạt trong quân ngũ, những người đồng đội, những con người mà họa sĩ đã gặp trong suốt một năm hành quân. Thông tin về cuốn nhật ký bằng tranh được đăng tải lên nhiều tờ báo. Rất nhiều bạn bè và đồng đội của người họa sĩ ấy đã nhận ra nét vẽ và hình ảnh của mình trong cuốn nhật ký này. Chủ nhân cuốn nhật ký được tìm thấy. Đó là họa sĩ Lê Đức Tuấn từng công tác tại báo Quân đội nhân dân. Sau khi nhận lại bản scan cuốn nhật ký, Lê Đức Tuấn đã tìm lại những đồng đội mình vẽ năm xưa để tặng lại những bức vẽ đó với mong muốn “nhận lại một kỷ vật là niềm hạnh phúc lớn nên tôi nghĩ những đồng đội của mình mà nhận lại được một bức tranh vẽ mình thời trai trẻ thì còn gì vui bằng. Đây có thể là một tài sản rất lớn vì có rất nhiều người đã hi sinh không có một tấm ảnh để thờ”. Họa sĩ Lê Đức Tuấn nhận ba bức tranh từ Đại sứ Mỹ Michael Michalak sau 42 năm lưu lạc trên đất Mỹ, chiều 17/9/2010. Năm 2010, sau khi biết thông tin về cuốn nhật ký được trả lại cho họa sĩ Lê Đức Tuấn, Thiếu tá Robet B. Simpson đã tìm ba bức ký họa năm xưa gửi tặng lại họa sĩ kèm với bức thư có đoạn viết: “Theo tôi, những người lính, ngoài việc hy sinh cho đất nước và cống hiến hết mình cho sự nghiệp của mình, họ còn chia sẻ cảm giác của những người thân bất chấp ranh giới và chính sách. Trong khi tập trung mọi nỗ lực để đánh bại đối phương trong chiến trận, thì khác với mọi người, họ đã hiểu được nỗi đau và sự hy sinh to lớn thường xảy ra đối với cả hai bên. Những người lính của bất kỳ bên tham chiến nào cũng đều hiểu rằng cái đẹp và sự nhạy cảm hình như sẽ nhanh chóng bị bỏ đi trong chiến tranh. Chính vì vậy, tôi kính trọng ông vì ông vừa là một người lính đã chiến đấu dũng cảm và đồng thời lại là một nghệ sĩ đã sáng tác một tác phẩm đẹp trong chiến đấu”. Lật giở từng trang của cuốn nhật ký bằng tranh sau 42 năm lưu lạc, thế hệ hôm nay vẫn cảm nhận được một trái tim rực lửa tuổi thanh xuân, niềm đam mê hội họa cháy bỏng của người chiến sĩ – nghệ sĩ và thấy mình phải biết trân trọng và sống xứng đáng với quá khứ, bởi quá khứ vẫn luôn song hành và tồn tại với ngày hôm nay. /.
