Nhật ký chiến sĩ đại đội Nguyễn Viết Xuân

Một lần đến Bảo tàng Phòng không - Không quân, tôi được Thượng tá Nguyễn Hữu Đạc - Giám đốc Bảo tàng cho xem quyển nhật ký của liệt sĩ Trần Đình Khang, quê ở xã Đức Yên, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh, là chiến sĩ đại đội do Nguyễn Viết Xuân làm Chính trị viên phó. Quyển nhật ký nhiều chỗ bị nhòe hoặc bị mục nát ở các góc, nhưng về cơ bản vẫn còn nguyên vẹn nội dung. Ông Đinh Quang Huy (em rể của Trần Đình Khang) kể: Năm 1982, khi thu dọn đồ đạc để chuyển nhà từ Hà Tĩnh vào vùng kinh tế mới Kon Tum, ông phát hiện ra cuốn nhật ký. Cuối năm 2008, ông Huy đã vượt chặng đường 1.200 cây số ra Hà Nội trao lại kỷ vật này cho Bảo tàng. Trong quyển nhật ký, có rất nhiều đoạn nói về Anh hùng Nguyễn Viết Xuân.

Nhật ký ngày 21-3-1964 ghi: Về đơn vị chính thức Đại đội 833 do đồng chí Lê Hữu Mai làm Đại đội trưởng, đồng chí Hồ Xuân Tân làm Chính trị viên trưởng, đồng chí Nguyễn Viết Xuân làm Chính trị viên phó.

Ngày 18-11-1964, chứng kiến người Chính trị viên của mình bị bom đạn Mỹ giết hại, nén đau thương, đêm đó anh vẫn ghi vài dòng vào sổ nhật ký của mình: Hồi 11 giờ ngày 18 tháng 11 năm 1964 giặc Mỹ đã cho máy bay đi bắn phá người dân lương thiện, chúng ta bắt đầu chiến đấu với nó. Ta chiến thắng, giặc Mỹ thua. 3 chiếc máy bay phải đền tội rơi cạnh trận địa. Trận thứ 3, hồi 2 giờ 5 phút chiều, viên đạn 20 ly đã nổ, làm cho đồng chí Nguyễn Viết Xuân giập nát đôi chân. Tôi, Tình, Xuân ngồi trong một hầm mà chỉ đồng chí Xuân bị hy sinh. Khi ấy chúng tôi rất thương, quyết trả thù cho đồng chí, nghe những lời Xuân nói: “Nhằm thẳng vào quân thù mà bắn!!!” thúc giục lòng căm thù càng cao.

Ngày 7 tháng 4 năm 1966, Khang viết tiếp: Tối họp chi bộ lần thứ 20, có đồng chí Pháo - cấp bậc thiếu tá ở Tổng cục Chính trị về để phát hiện Anh hùng quân đội, đồng chí về làm việc với chi bộ để đề nghị Đảng và Chính phủ tuyên dương anh hùng cho đồng chí Nguyễn Viết Xuân, anh đã giương cao ngọn cờ của Đảng, chiến đấu đến hơi thở cuối cùng cho Đảng mình, hy sinh cũng vinh dự. Đã biết bao nhiêu đồng chí đã hy sinh tô thắm cho ngọn cờ của Đảng như anh. Tiếp đến là mấy câu thơ: Nhìn lên ngọn núi Hoàng Sơn/ Nhớ người cách mạng nhớ ai năm nào/ Anh Xuân đã mất đi rồi/ Hồn anh vẫn ở trong lòng chúng tôi...

Sau này, chuẩn bị cho chi bộ kết nạp Đảng, Khang đã bày tỏ những suy nghĩ rất thật của mình trước Đảng: Tháng 2 năm 1964 vào bộ đội, bước đầu còn suy nghĩ ngại khó khăn gian khổ, tư tưởng không an tâm, còn suy tính tiền đồ địa vị, lương bổng... Nhưng sau khi được sự bồi dưỡng giúp đỡ của chi bộ, đảng viên, chiến sĩ, một thời gian tôi đã xác định được nhiệm vụ của mình… Lần đầu tiên giáp mặt với phản lực Mỹ, bản thân lúng túng lo sợ khi đồng chí Xuân bị đứt chân chảy máu ra nhiều quá. Bản thân tôi lúc đó đã sợ hãi, hoang mang...