“Nhật ký chiến tranh” chinh phục mọi trái tim
Nhờ cắm sâu vào đời sống thực tế nên tác phẩm văn chương đích thực luôn có sự thấu hiểu sâu sắc cảnh đời, được khúc xạ qua tâm hồn nặng đầy yêu thương nên có sự thấu cảm nồng nàn lẽ người, nhờ vậy luôn có sự đồng cảm lớn, sức truyền cảm cao. Người đầu tiên được đọc tập nhật ký của Chu Cẩm Phong và trân trọng giữ gìn nó là một sĩ quan ngụy. Anh ta nhặt được cuốn sổ bằng giấy pơ-luya bên cạnh thi hài người lính giải phóng. Lúc đầu chỉ là tò mò, nhưng càng đọc càng bị thuyết phục bởi sự lay động trong từng con chữ, anh ta bí mật giữ lại và trao cho bạn mình là Hoàng Đình Hiếu. Người bạn tên Hiếu đã đọc và ngộ ra về lẽ sống, lẽ phải trái ở đời... coi tập nhật ký như tài sản quý giá, bao bìa mới cho cuốn sổ và vẽ lên bìa hình một cái cây mọc thẳng dưới ánh mặt trời. Sau này, ông Hiếu trao lại kỷ vật ấy cho các nhà văn của ta...
Sức thuyết phục và giá trị văn hóa của thể nhật ký nằm ở sự trung thực của sự kiện, chi tiết. Nhật ký chiến tranh thỏa mãn những yêu cầu ấy. Ví như những ghi chép nói lên tính chất khủng khiếp của chiến tranh chống đế quốc Mỹ ở Mặt trận Khu 5: “... Ba ngày nay, bị ba trận bom Mỹ. Đi đến đâu, gặp bom tới đó. Sáng nay lại bị một trận bom (14-5-1968). Buổi chiều ngồi làm việc thì bị oanh tạc. Một trái thủ pháo tàu nổ trên bờ đất cách mình 2 thước. Đất bụi đổ tối tăm, phủ lên giấy tờ, sổ tay, bút... (21-5-1968)”. Ví như những ghi chép về cách làm việc của các nhà văn, nhà báo giữa chiến trường, sinh động, cụ thể hơn mọi miêu tả: “Thứ hai, 12-1-1970 (5 tháng Chạp năm Kỷ Dậu): Nắng. Hôm nay tổ văn ở nhà sửa chữa bài vở lần cuối cùng để mai gửi đi duyệt... Buổi tối họp và thông qua bản thảo tập thơ và ca dao sản xuất lấy tên Vụ mùa thắng Mỹ. Chiều nay, một con lợn nữa đương khỏe mạnh, ăn rất dữ, rất nhanh nhẹn lại lăn đùng ra chết. Lần này không cho ăn vỏ sắn. Ông già Xót bảo là nó say sắn. Tiếc quá chừng. Đổ nước đường mà vẫn không cứu được”.
Giữa bộn bề, ngổn ngang thời chiến ấy vẫn thấy lóe lên ánh sáng của niềm tin chiến thắng. Ví như những ghi chép sau cho thấy cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ toàn dân, toàn diện thắng lợi là tất yếu. Vì dân tộc này đánh giặc bằng cả chiều sâu văn hóa: “Thứ hai, 22-12-1969. Buổi chiều, mình ra làng đồng bào chơi. Làng đang ăn Tết... Tuần tự buổi vui chơi của họ như thế này: Nấu cơm ra họ vãi xung quanh bếp, khắp sạp và quanh nhà (họ cầu mong mùa lúa gạo thừa thãi?), sau đó nhảy. Đàn ông nhảy trước, nhảy vòng tròn quanh đống lửa theo nhịp trống, miệng hét vang... Mấy ông già cắt nghĩa với mình: Ai cũng uống. Ai cũng làm, ai cũng đánh Mỹ. Sau đó phụ nữ nhảy. Phụ nữ nhảy theo nhịp trống và chiêng. Họ nhảy không ồn ào, ầm ĩ như nam giới. Có những cô rất diện...”. Thì ra, Việt Nam chiến thắng còn bằng cách vượt lên trên thực tại chiến tranh, vươn tới miền khát vọng đầy nhân tính. Không hề thấy chiến tranh, chỉ thấy những khát vọng hòa bình, no ấm, khát vọng về cái đẹp...
