"Nhật Ký Ngọn Lửa" Giữa Rừng Núi Đức Phổ
Sinh ra trong một gia đình trí thức Hà Nội với bố là bác sĩ ngoại khoa và mẹ là dược sĩ, Đặng Thùy Trâm tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội vào năm 1966. Khi ấy, chị hoàn toàn có thể chọn ở lại hậu phương để giảng dạy hoặc công tác tại các bệnh viện lớn. Nhưng với trái tim khát khao cống hiến của thế hệ thanh niên thời bấy giờ, chị đã xung phong đi vào chiến trường miền Nam.
Tháng 3 năm 1967, sau hàng tháng trời vượt dãy Trường Sơn gian khổ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm được phân công về phụ trách Bệnh xá huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi — một trong những địa bàn bị không quân và bộ binh Mỹ đánh phá ác liệt nhất. Nằm sâu trong núi rừng, bệnh xá chỉ là những căn hầm dựng bằng cây rừng và tranh lá, thiếu thốn đủ bề: không có điện, thiếu dụng cụ phẫu thuật, thiếu thuốc kháng sinh và lương thực. Trong hoàn cảnh khắc nghiệt đó, chị vừa là người chỉ huy, vừa là bác sĩ phẫu thuật chính. Chị dành trọn tình thương cho thương bệnh binh: khi hết thuốc mê, chị phải động viên họ cắn răng chịu đau để mổ lấy mảnh đạn; chị thức trắng nhiều đêm bên giường bệnh để theo dõi các ca nhiễm trùng nặng và canh chừng máy bay giặc càn quét. Tất cả những trăn trở, tình yêu thương và nỗi đau khi chứng kiến đồng đội ra đi đều được chị ghi lại vào cuốn nhật ký nhỏ dưới ánh đèn dầu mờ tỏ.
Năm 1970, chiến trường Đức Phổ bước vào giai đoạn vô cùng khốc liệt. Ngày 22 tháng 6 năm 1970, đơn vị bị lộ vị trí, quân Mỹ huy động máy bay đổ quân càn quét trực tiếp vào bệnh xá. Để bảo vệ thương binh và cán bộ y tế rút lui vào sâu trong rừng, bác sĩ Đặng Thùy Trâm cùng một vài chiến sĩ chủ động ở lại cản bước địch. Chị cầm súng ngắn, lợi dụng địa hình núi đá bắn trả quân giặc. Khi vòng vây khép chặt, chị kiên cường chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và anh dũng hy sinh khi mới bước sang tuổi 27.
Sau trận đánh, Fred Whitehurst, một sĩ quan tình báo quân đội Mỹ, thu giữ được cuốn nhật ký của chị và định đốt bỏ. Nhưng Nguyễn Trung Hiếu, phiên dịch viên người Việt, đã cản lại: "Đừng đốt. Bản thân nó đã có lửa rồi." Fred đã giữ gìn cuốn nhật ký suốt 35 năm trước khi trao trả cho gia đình liệt sĩ tại Hà Nội vào năm 2005. Cuốn "Nhật ký Đặng Thùy Trâm" ra đời đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho hàng triệu độc giả. Năm 2006, chị được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.
