nhật ký người lính trẻ và khát vọng hòa bình
Một ngày đầu tháng Tư, tôi được anh Lê Tiến Dũng (trú tại thành phố Vinh) – một tình nguyện viên tâm huyết với việc kết nối các thông tin về liệt sĩ – chuyển cho xem file chụp phim cuốn nhật ký ghi lại hành trình huấn luyện và chiến đấu của liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn (SN 1950), quê ở xóm Hoa Đông, xã Hoa Thành, huyện Yên Thành.
Anh Dũng chia sẻ: Cuốn nhật ký bị quân Mỹ thu giữ ngày 17/8/1970 cùng một số giấy tờ của bộ đội thuộc Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 9, Sư đoàn 304. Các file chụp nội dung được lưu giữ tại kho tư liệu về chiến tranh Việt Nam trên website của Trường đại học Kỹ thuật Texas (Hoa Kỳ). Kỹ sư Lâm Hồng Tiên – hội viên Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam là người đã tìm thấy bản chụp cuốn nhật ký của liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn và chuyển về cho anh Lê Tiến Dũng để kết nối với thân nhân.
Anh Lê Tiến Dũng (ngoài cùng, bên phải) - thành viên Hội thiện nguyện tìm mộ và hỗ trợ di dời hài cốt liệt sĩ trao đổi với đồng đội và hàng xóm cũ đã giúp anh kết nối được với thân nhân liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn.Theo thông tin chia sẻ trên trang Kyvatkhangchien.com, thì các cựu chiến binh của F304 cũng xác nhận có thông tin về liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn (Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 9, Sư đoàn 304), quê xã Hoa Thành, huyện Yên Thành (Nghệ An) hy sinh ngày 16/8/1970 tại cao điểm 400.Ngay trang đầu tiên trong cuốn nhật ký của người lính trẻ Nguyễn Trọng Ấn (đề ngày 12/4/1968) đã phác hoạ chân dung cậu học sinh ở độ tuổi mười tám, đôi mươi với nhiều ước mơ về hạnh phúc, tương lai nhưng đành gác lại chuyện học giang dở để cầm súng ra chiến trường đánh Mỹ, làm tròn nghĩa vụ với Tổ quốc. “Bài lượng giác còn chưa xong… buồn ngủ quá, ta vừa thiu thiu ngủ. Có lẽ khoảng 12h đêm… Cánh cửa kẹt một tiếng… cầm tờ giấy lệnh điều nghĩa vụ quân sự với chữ ký Nguyễn Công Chân, trong người có một cảm giác dễ thường từ trước đến nay chưa bao giờ có. Một đêm, một đêm nhớ mãi…”.
Thông tin về liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn đăng trên trang kyvatkhangchien.com.Cựu chiến binh Phan Thế Nguyên (SN 1948) – bạn cùng quê, nhập ngũ cùng một ngày với liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn, là người được nhắc tên trong cuốn nhật ký, bồi hồi nhớ lại: “Chúng tôi học cùng trường, Ấn học lớp 9, tôi học lớp 10, chênh nhau hai tuổi. Tháng 4 năm 1968, chúng tôi cùng nhập ngũ vào cùng một đơn vị. Thời điểm ấy xã Hoa Thành có 14 người nhập ngũ đều ở lứa tuổi mười tám, đôi mươi, còn ngây thơ, hồn nhiên lắm. Ấn có vóc dáng thư sinh, nói năng nhỏ nhẹ, hơi nhút nhát, thích làm thơ. Chúng tôi có hoàn cảnh giống nhau, đều là con trai một (liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn là con thứ tư, trong gia đình còn có 4 chị em gái). Từ giã người thân, cha mẹ già ra đi không hẹn ngày về, nên khá nặng lòng. Hai anh em thường tâm sự, động viên nhau…”.
CCB Phan Thế Nguyên - đồng đội cùng nhập ngũ với liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn chia sẻ những kỉ niệm đẹp về người đã hi sinh.Ở những trang nhật ký kế tiếp, người lính trẻ Nguyễn Trọng Ấn viết về những ngày đầu nhập ngũ với nhiều bỡ ngỡ và có chút lưu luyến khi phải rời xa quê hương: “Ngày 15/4/1968 bắt đầu hành quân đi ra. Khởi hành từ 4 giờ sáng ngày hôm ấy đi suốt đêm, từ nhỏ đến lớn ta chưa bao giờ đi xa, chưa quen mang nặng mà đến hôm nay lại làm bạn với đường trường. Băng qua cánh đồng, xa dần làng xóm nhỏ, tiếng gà khuya văng vẳng vọng qua…”. “Ngày lại qua ngày, chặng đường dài mãi, vực thẳm, sông sâu. Đoàn quân vượt qua bao nhiêu rừng, bao nhiêu suối, qua đất Nghệ An, cảnh làng xóm vắng dần và mất hẳn. Ta đi trong rừng sâu, đi mãi… hết dốc thấp đến dốc cao luồn qua rừng rậm, một vài ánh mặt trời le lói, ảm đạm. Những khu rừng tĩnh mịch làm sao. Nếu không có chiến tranh chắc hàng nghìn năm vẫn không có dấu chân người…”.
Một số trang nhật ký của liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn.Ở độ tuổi thanh xuân đẹp nhất, thay vì tiếp tục cắp sách đến trường, Nguyễn Trọng Ấn bắt đầu trải qua những ngày đầu trong quân ngũ “sáng học quân sự vượt hàng rào dây, trưa tranh thủ lấy củi làm nhà, chiều học chính trị quân sự…”; “làm quen với các động tác bò trườn, đâm lê…”. Trong những giờ phút nghỉ ngơi suốt chặng đường hành quân, bên cạnh nỗi nhớ nhà, nhớ quê, người lính trẻ còn bày tỏ những cảm xúc tự hào, kiêu hãnh của thế hệ thanh niên được đứng trong hàng ngũ đoàn quân ra trận: “Những ngày hành quân qua núi, xuyên rừng, ta ước ao được sưởi ấm bằng 1 mái nhà ấm cúng… Thế rồi, ngày chiến đấu cũng đến gần theo lịch sử. Ta cũng không nhớ rõ ngày nào… Ta chỉ nhớ rằng hôm đó trời mưa rả rích… Một trung đội một xe. Ngồi chật quá, mưa rét quá nhưng ta vẫn cảm thấy ấm lòng khi xe qua bệnh viện, qua làng xóm và cả đoàn quân cùng hát… Nhân dân ra xem, ta hát càng to. Chắc họ thích lắm khi thấy đoàn xe chở đoàn lính miền Bắc vào Nam. Tuổi thanh niên thấy cảnh này ai mà không thèm muốn…”.
Ảnh minh họa: InternetCuốn nhật ký nhắc đến nhiều địa danh khác nhau: Như Xuân (Thanh Hóa), Hương Khê, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh (Hà Tĩnh), Quỳnh Trang, Quỳnh Châu (Quỳnh Lưu, Nghệ An), Quảng Bình, Quảng Trị và cả những vùng đất nước bạn Lào… Trong chặng đường hành quân đầy gian lao, trải qua những cuộc chiến đấu khốc liệt với ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết, nỗi nhớ quê hương, người thân được Nguyễn Trọng Ấn gửi gắm thầm kín trong từng dòng nhật ký đong đầy cảm xúc. Tại trang nhật ký đề ngày 27, 29 Tết Âm lịch năm 1970, ông viết: “Đã 27 Tết. Ở nhà vui lắm đây. Ngày nào ta còn đi chơi Tết, tiếng pháo, tiếng trống nhộn nhịp thế. Nhớ nhà quá… ở quê lúc này có lẽ cha mẹ, em gái đang nhớ ta đây. Tối nay mẹ có khóc không, thương cha mẹ quá chừng. Ước gì phút này ta có mặt ở gia đình nhỉ, chắc ở nhà cha mẹ đã chuẩn bị Tết cả rồi…”. “…Tối nay, ta sẽ thức để đón Giao thừa, ôi lại 1 cái tết trong quân đội. Đêm nay ở quê hương cha mẹ sẽ nghĩ gì về đứa con xa nhà. Chắc mẹ sẽ khóc nhiều khi nghĩ đến ta. Ôi nhớ thương…”.
Thân nhân gia đình liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn xúc động khi nhớ về người thân đã hi sinh.Khi bị thương nặng ở đùi, phải ở lại để điều trị, người lính trẻ có những giờ phút trải lòng “Đơn vị rút khỏi chốt 1 và 2 nhận nhiệm vụ khác, ta không đi được vì đau chân lên tiểu đoàn nằm. Một mình, 1 căn hầm lạnh lẽo cô đơn. Ôi sao nhớ nhà lạ lùng… Kỷ niệm xưa chập chờn trước mặt, ta ao ước một ngày sống ở quê hương. Có cha, mẹ và em. Bây giờ mẹ cha đang làm gì?ta cứ tưởng tượng mẹ làm việc này, cha làm việc nọ. Có lẽ em gái ta đang còn nấu cơm. Rồi lại nhớ từng vật nhỏ trong nhà, nhớ cái sân góc vườn, ngõ cổng…”. “Lúc toàn bộ núi rừng chìm đắm trong im lặng cũng là lúc hình ảnh quê hương trỗi dậy mãnh liệt… Ta muốn giơ đôi tay bé nhỏ của mình giữ lại những cái gì làm ta da diết nhớ nhung…”.
Một trang nhật ký bày tỏ nỗi nhớ quê hương da diết của liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn.Nhiều nhớ thương quê hương đến thế, nhưng người lính ấy đã không thể trở về, Nguyễn Trọng Ấn ngã xuống khi mới 20 tuổi trong một trận đánh ác liệt trên chiến trường Khe Sanh (Quảng Trị). Theo giấy báo tử gửi về địa phương: Binh nhất Nguyễn Trọng Ấn – chiến sỹ thuộc Đại đội 7, Tiểu đoàn 2, đơn vị 1450, hy sinh ngày 16/8/1970 tại mặt trận phía Nam Quân khu Bốn. Trong trường hợp: “Chiến đấu vì sự nghiệp chống Mỹ cứu nước bảo vệ Tổ quốc”, được xác nhận là: Liệt sĩ.
Anh Lê Tiến Dũng (ngoài cùng, bên phải) - thành viên Hội thiện nguyện tìm mộ và hỗ trợ di dời hài cốt liệt sĩ trao đổi với đồng đội và hàng xóm cũ đã giúp anh kết nối được với thân nhân liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn.Theo thông tin chia sẻ trên trang Kyvatkhangchien.com, thì các cựu chiến binh của F304 cũng xác nhận có thông tin về liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn (Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 9, Sư đoàn 304), quê xã Hoa Thành, huyện Yên Thành (Nghệ An) hy sinh ngày 16/8/1970 tại cao điểm 400.Ngay trang đầu tiên trong cuốn nhật ký của người lính trẻ Nguyễn Trọng Ấn (đề ngày 12/4/1968) đã phác hoạ chân dung cậu học sinh ở độ tuổi mười tám, đôi mươi với nhiều ước mơ về hạnh phúc, tương lai nhưng đành gác lại chuyện học giang dở để cầm súng ra chiến trường đánh Mỹ, làm tròn nghĩa vụ với Tổ quốc. “Bài lượng giác còn chưa xong… buồn ngủ quá, ta vừa thiu thiu ngủ. Có lẽ khoảng 12h đêm… Cánh cửa kẹt một tiếng… cầm tờ giấy lệnh điều nghĩa vụ quân sự với chữ ký Nguyễn Công Chân, trong người có một cảm giác dễ thường từ trước đến nay chưa bao giờ có. Một đêm, một đêm nhớ mãi…”.Thông tin về liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn đăng trên trang kyvatkhangchien.com.Cựu chiến binh Phan Thế Nguyên (SN 1948) – bạn cùng quê, nhập ngũ cùng một ngày với liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn, là người được nhắc tên trong cuốn nhật ký, bồi hồi nhớ lại: “Chúng tôi học cùng trường, Ấn học lớp 9, tôi học lớp 10, chênh nhau hai tuổi. Tháng 4 năm 1968, chúng tôi cùng nhập ngũ vào cùng một đơn vị. Thời điểm ấy xã Hoa Thành có 14 người nhập ngũ đều ở lứa tuổi mười tám, đôi mươi, còn ngây thơ, hồn nhiên lắm. Ấn có vóc dáng thư sinh, nói năng nhỏ nhẹ, hơi nhút nhát, thích làm thơ. Chúng tôi có hoàn cảnh giống nhau, đều là con trai một (liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn là con thứ tư, trong gia đình còn có 4 chị em gái). Từ giã người thân, cha mẹ già ra đi không hẹn ngày về, nên khá nặng lòng. Hai anh em thường tâm sự, động viên nhau…”.CCB Phan Thế Nguyên - đồng đội cùng nhập ngũ với liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn chia sẻ những kỉ niệm đẹp về người đã hi sinh.Ở những trang nhật ký kế tiếp, người lính trẻ Nguyễn Trọng Ấn viết về những ngày đầu nhập ngũ với nhiều bỡ ngỡ và có chút lưu luyến khi phải rời xa quê hương: “Ngày 15/4/1968 bắt đầu hành quân đi ra. Khởi hành từ 4 giờ sáng ngày hôm ấy đi suốt đêm, từ nhỏ đến lớn ta chưa bao giờ đi xa, chưa quen mang nặng mà đến hôm nay lại làm bạn với đường trường. Băng qua cánh đồng, xa dần làng xóm nhỏ, tiếng gà khuya văng vẳng vọng qua…”. “Ngày lại qua ngày, chặng đường dài mãi, vực thẳm, sông sâu. Đoàn quân vượt qua bao nhiêu rừng, bao nhiêu suối, qua đất Nghệ An, cảnh làng xóm vắng dần và mất hẳn. Ta đi trong rừng sâu, đi mãi… hết dốc thấp đến dốc cao luồn qua rừng rậm, một vài ánh mặt trời le lói, ảm đạm. Những khu rừng tĩnh mịch làm sao. Nếu không có chiến tranh chắc hàng nghìn năm vẫn không có dấu chân người…”.Một số trang nhật ký của liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn.Ở độ tuổi thanh xuân đẹp nhất, thay vì tiếp tục cắp sách đến trường, Nguyễn Trọng Ấn bắt đầu trải qua những ngày đầu trong quân ngũ “sáng học quân sự vượt hàng rào dây, trưa tranh thủ lấy củi làm nhà, chiều học chính trị quân sự…”; “làm quen với các động tác bò trườn, đâm lê…”. Trong những giờ phút nghỉ ngơi suốt chặng đường hành quân, bên cạnh nỗi nhớ nhà, nhớ quê, người lính trẻ còn bày tỏ những cảm xúc tự hào, kiêu hãnh của thế hệ thanh niên được đứng trong hàng ngũ đoàn quân ra trận: “Những ngày hành quân qua núi, xuyên rừng, ta ước ao được sưởi ấm bằng 1 mái nhà ấm cúng… Thế rồi, ngày chiến đấu cũng đến gần theo lịch sử. Ta cũng không nhớ rõ ngày nào… Ta chỉ nhớ rằng hôm đó trời mưa rả rích… Một trung đội một xe. Ngồi chật quá, mưa rét quá nhưng ta vẫn cảm thấy ấm lòng khi xe qua bệnh viện, qua làng xóm và cả đoàn quân cùng hát… Nhân dân ra xem, ta hát càng to. Chắc họ thích lắm khi thấy đoàn xe chở đoàn lính miền Bắc vào Nam. Tuổi thanh niên thấy cảnh này ai mà không thèm muốn…”.Ảnh minh họa: InternetCuốn nhật ký nhắc đến nhiều địa danh khác nhau: Như Xuân (Thanh Hóa), Hương Khê, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh (Hà Tĩnh), Quỳnh Trang, Quỳnh Châu (Quỳnh Lưu, Nghệ An), Quảng Bình, Quảng Trị và cả những vùng đất nước bạn Lào… Trong chặng đường hành quân đầy gian lao, trải qua những cuộc chiến đấu khốc liệt với ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết, nỗi nhớ quê hương, người thân được Nguyễn Trọng Ấn gửi gắm thầm kín trong từng dòng nhật ký đong đầy cảm xúc. Tại trang nhật ký đề ngày 27, 29 Tết Âm lịch năm 1970, ông viết: “Đã 27 Tết. Ở nhà vui lắm đây. Ngày nào ta còn đi chơi Tết, tiếng pháo, tiếng trống nhộn nhịp thế. Nhớ nhà quá… ở quê lúc này có lẽ cha mẹ, em gái đang nhớ ta đây. Tối nay mẹ có khóc không, thương cha mẹ quá chừng. Ước gì phút này ta có mặt ở gia đình nhỉ, chắc ở nhà cha mẹ đã chuẩn bị Tết cả rồi…”. “…Tối nay, ta sẽ thức để đón Giao thừa, ôi lại 1 cái tết trong quân đội. Đêm nay ở quê hương cha mẹ sẽ nghĩ gì về đứa con xa nhà. Chắc mẹ sẽ khóc nhiều khi nghĩ đến ta. Ôi nhớ thương…”.Thân nhân gia đình liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn xúc động khi nhớ về người thân đã hi sinh.Khi bị thương nặng ở đùi, phải ở lại để điều trị, người lính trẻ có những giờ phút trải lòng “Đơn vị rút khỏi chốt 1 và 2 nhận nhiệm vụ khác, ta không đi được vì đau chân lên tiểu đoàn nằm. Một mình, 1 căn hầm lạnh lẽo cô đơn. Ôi sao nhớ nhà lạ lùng… Kỷ niệm xưa chập chờn trước mặt, ta ao ước một ngày sống ở quê hương. Có cha, mẹ và em. Bây giờ mẹ cha đang làm gì?ta cứ tưởng tượng mẹ làm việc này, cha làm việc nọ. Có lẽ em gái ta đang còn nấu cơm. Rồi lại nhớ từng vật nhỏ trong nhà, nhớ cái sân góc vườn, ngõ cổng…”. “Lúc toàn bộ núi rừng chìm đắm trong im lặng cũng là lúc hình ảnh quê hương trỗi dậy mãnh liệt… Ta muốn giơ đôi tay bé nhỏ của mình giữ lại những cái gì làm ta da diết nhớ nhung…”.Một trang nhật ký bày tỏ nỗi nhớ quê hương da diết của liệt sĩ Nguyễn Trọng Ấn.Nhiều nhớ thương quê hương đến thế, nhưng người lính ấy đã không thể trở về, Nguyễn Trọng Ấn ngã xuống khi mới 20 tuổi trong một trận đánh ác liệt trên chiến trường Khe Sanh (Quảng Trị). Theo giấy báo tử gửi về địa phương: Binh nhất Nguyễn Trọng Ấn – chiến sỹ thuộc Đại đội 7, Tiểu đoàn 2, đơn vị 1450, hy sinh ngày 16/8/1970 tại mặt trận phía Nam Quân khu Bốn. Trong trường hợp: “Chiến đấu vì sự nghiệp chống Mỹ cứu nước bảo vệ Tổ quốc”, được xác nhận là: Liệt sĩ.
