Nhật ký trong tù bắt đầu bằng một chuyến áp giải

Tập Ngục trung nhật ký, thường gọi là Nhật ký trong tù, bắt đầu từ thời điểm Đồng chí Hồ Chí Minh bị bắt tại Quảng Tây tháng 8/1942. Các bài thơ đầu ghi lại chuyện bị giải đi, cảnh nhà lao và những sinh hoạt thường ngày của người tù. Thay vì dựng lại một câu chuyện liên tục bằng văn xuôi, tập thơ giữ cấu trúc theo ngày, địa điểm và những quan sát ngắn. Cách ghi ấy giúp người đọc theo dõi hành trình qua các huyện, đồng thời nhìn thấy đời sống tù nhân qua những hình ảnh cụ thể. Tác phẩm được viết bằng chữ Hán trong thời gian Người bị giam từ tháng 8/1942 đến tháng 9/1943. Trong những hoàn cảnh bị chuyển tù, sức khỏe và điều kiện sáng tác đều hạn chế, nhưng Người vẫn ghi chép đều đặn. Nhật ký không chỉ kể khổ; trong đó có sự quan sát, suy ngẫm về con người, thiên nhiên và xã hội. Người đọc thấy một tù nhân đối diện hoàn cảnh thiếu thốn nhưng vẫn giữ khả năng nhận xét và niềm tin vào ngày mai. Những bài thơ không phải bản tường trình toàn diện về chế độ nhà lao, song chúng cung cấp lời chứng có giá trị về chặng giam cầm cụ thể của Đồng chí Hồ Chí Minh. Sau khi được trả tự do, tập thơ được giữ lại, rồi phổ biến rộng rãi trong những năm sau. Việc bắt đầu bằng những ghi chép gắn với chuyến áp giải làm cho nhan đề Nhật ký trong tù mang đúng nghĩa của một cuốn nhật ký: từng ngày được viết lại trong hoàn cảnh đang diễn ra.