Nhớ mãi “Vua đặt tít”

Đại tá Nguyễn Đức Toại là một trong những gương mặt nổi bật về sự đóng góp xây dựng tờ báo Quân đội nhân dân (QĐND) anh hùng. Ông về thế giới người hiền vào sáng 16-8, để lại niềm tiếc thương cho bao nhà báo-chiến sĩ cùng đông đảo bạn đọc. Với thế hệ chúng tôi, ông đã để lại nhiều tình cảm mến thương và những kinh nghiệm làm báo quý báu, cả những câu chuyện trở thành giai thoại...

Không thể nhớ hết những tít bài nhà báo Nguyễn Đức Toại đã sửa cho chúng tôi và ông không chỉ sửa tít. Tôi nhớ có lần biên tập bộ ảnh của một phóng viên, thấy tấm ảnh chân dung một kỹ sư mặt cúi xuống hơi tối với chú thích dài dòng, không ăn nhập. Ông chú thích lại là: “Suy nghĩ trước luống cày!” rồi nói với chúng tôi: “Các bạn thấy chưa, nhờ chú thích này mà mặt anh kỹ sư ngẩng cao lên đấy!”.

Phòng biên tập Quân sự ai cũng biết thời chống Mỹ, nhà báo Nguyễn Đức Toại cùng hai nhà báo Lê Đình Dư và Nguyễn Ngọc Nhu vào tác nghiệp tại chiến trường Gio Linh, Khe Sanh (Quảng Trị) năm 1967. Sau đó, hai nhà báo Lê Đình Dư và Nguyễn Ngọc Nhu đã anh dũng hy sinh (sau này, nhà báo Lê Đình Dư được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân).

Đau thương vô hạn trước sự hy sinh của hai đồng nghiệp, nhà báo Nguyễn Đức Toại tìm mọi cách để liên hệ với vợ con của hai anh xem họ sống ra sao, có cần giúp đỡ không? Nhưng do thời chiến, mọi người thay đổi nơi ở nên suốt nhiều năm không tìm được. Mãi đến năm 1990, khi bà Hồ Thị Kim (vợ liệt sĩ Lê Đình Dư) tìm đến Ban đại diện tại TP Hồ Chí Minh của Báo QĐND thì Đại tá Nguyễn Đức Toại mới gặp được. Biết con gái duy nhất của liệt sĩ Lê Đình Dư là Lê Thị Hồ Hương đang học đại học tại TP Hồ Chí Minh còn nhiều khó khăn, nên vợ chồng ông nhận cháu làm con nuôi, mời cháu về nhà ở. Ông còn làm các thủ tục cần thiết đề nghị Tổng cục Chính trị cấp nhà cho cháu Hương tại TP Hồ Chí Minh để sau này cháu lập gia đình, thuận tiện trong công việc.

Những năm trước đó, nhà báo Nguyễn Đức Toại còn tích cực làm các thủ tục cần thiết để Tổng cục Chính trị cấp nhà tại Hà Nội cho con liệt sĩ Tô Ân (nhà báo Tô Ân, nguyên Trưởng phòng biên tập Quân sự). Thương yêu, có trách nhiệm cao với đồng nghiệp, nhất là thân nhân các liệt sĩ, là tấm lòng và gương sáng của Đại tá, nhà báo Nguyễn Đức Toại. Đối với lớp trẻ chúng tôi, ông cũng thể hiện tấm lòng như vậy. Mỗi khi có bài viết cần góp ý là ông nói thẳng thắn để cùng rút kinh nghiệm về nghiệp vụ. Khi đã nghỉ hưu nhiều năm, gặp những thông tin mới, những bài báo hay, ông vẫn công phu photocopy gửi đến các đồng nghiệp trẻ và nhiều lần đi xe ôm, đến trao cho tôi các bài báo như vậy. Lúc làm Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nhiếp ảnh chiến sĩ, tôi mời ông tham gia. Ông rất nhiệt tình, tích cực đi sáng tác và dự họp đầy đủ cùng lớp trẻ. Năm ngoái, họp tổng kết câu lạc bộ, ông và bà Đức-phu nhân của ông, vẫn đi taxi đến dự.

Nhà báo Nguyễn Đức Toại là lão thành cách mạng, tham gia hoạt động cách mạng từ năm 1942 tại Quảng Trị. Khi tôi còn là hạt bụi thì ông đã được nhận thẻ "Thông tin viên Báo QĐND". Ngày ấy, ông đang làm cán bộ chính trị Tỉnh đội Quảng Trị thì nhà báo Ngọc Bằng đạp xe lặn lội từ Hà Nội vào, trao tấm thẻ ấy (tấm thẻ này đang được lưu giữ tại Phòng truyền thống của Báo QĐND). Ông trở thành phóng viên của tờ báo chiến sĩ khi tôi mới một tuổi.

Trước Tết năm ngoái, ông ngồi trong nhà, nhận ra tôi từ xa, mắt sáng, tai tinh. Khi hỏi đến tuổi, ông còn nói vui: “Hôm nay tôi 94 tuổi 27 ngày”. Tôi dùng điện thoại chụp chân dung ông. Xem ảnh, ông khen: “Cậu khá lắm, chụp luôn cả tờ lịch ngày hôm nay”.

- Thưa bác, đó là bài học em học được từ bác đấy ạ. Trước bác kể rằng: Trong chiến dịch giải phóng Sài Gòn, mình chạy dọc Lộ 4 xuống Cà Mau. Phải chụp gì đây để chứng tỏ mình đang tiến xuống vùng đất cuối cùng của Tổ quốc. Thế là mình chụp ngay cột cây số bên đường... Chụp hình báo chí phải có địa chỉ.

Nghe vậy, ông cười rất vui: “Đúng như vậy! Cậu nhớ dai thế!”.

Trước Tết Tân Sửu vừa rồi, ông yếu hơn, chậm hơn nhiều. Ngồi một lát ông mới nhận ra tôi. Chỉ có một cử chỉ vẫn như xưa là ông vui hẳn lên khi tôi đưa tặng mấy tờ báo xuân. Với ông, báo chí là tất cả, là cuộc đời ông. Ông luôn trăn trở về nghề báo và lúc nào cũng muốn truyền dạy cho lớp trẻ những kinh nghiệm đời mình.

Thương tiếc và nhớ mãi Đại tá, nhà báo Nguyễn Đức Toại, xin được viết những dòng này để tưởng nhớ, tri ân người thầy, người anh đã hết lòng vì lớp trẻ chúng tôi và vì uy tín, truyền thống vẻ vang của tờ báo QĐND anh hùng.