“Nhớ một chiều Tây Bắc” – ký ức được giữ bằng sơn mài
Nhìn vào “Nhớ một chiều Tây Bắc”, người xem có thể cảm nhận được một Tây Bắc vừa hùng vĩ vừa thơ mộng.
Những mảng núi.
Ánh sáng cuối ngày.
Những bóng người lính.
Những mái nhà.
Thiên nhiên rộng lớn.
Nhưng phía sau vẻ đẹp ấy vẫn là ký ức về chiến tranh.
Tây Bắc không chỉ là một phong cảnh.
Đó là nơi những người lính đã hành quân.
Là nơi họ chiến đấu.
Là nơi nhân dân và bộ đội gắn bó với nhau.
Là nơi có những gian khổ mà người họa sĩ từng trải qua.
Báo Quân đội nhân dân nhận xét tác phẩm mang trong nó ký ức về chiến trường, tình cảm quân – dân và hình ảnh con người Tây Bắc trong kháng chiến.
Và điều đặc biệt là tác phẩm không tạo cảm giác bi thương.
Nó có một thứ ánh sáng rất riêng.
Một thứ ánh sáng của ký ức.
Như thể người họa sĩ đang nhìn lại một nơi mình từng đi qua và nhận ra:
chiến tranh đã lấy đi rất nhiều, nhưng ký ức về đất nước và con người thì vẫn còn.
Phần 10: Một người họa sĩ còn là người ghi lại gương mặt của cả một thế hệ
Phan Kế An không chỉ vẽ Bác Hồ.
Ông còn ký họa rất nhiều văn nghệ sĩ và trí thức nổi tiếng của thời kỳ ấy.
Trong số đó có:
Nguyên Hồng.
Thế Lữ.
Nguyễn Công Hoan.
Nguyễn Huy Tưởng.
Nguyễn Tuân.
Hoài Thanh.
Hoàng Trung Thông.
Quang Dũng.
Hoàng Cầm.
Anh Thơ.
… và nhiều người khác.
Điều này khiến những bức ký họa của ông trở thành một dạng “album bằng nét vẽ” của đời sống văn nghệ Việt Nam trong một thời kỳ đặc biệt.
Những con người ấy không phải lúc nào cũng đứng trước máy ảnh.
Nhưng họ đã đứng trước cây bút của Phan Kế An.
Một nét vẽ.
Một khuôn mặt.
Một tư thế.
Một ánh mắt.
Và một thế hệ được lưu lại.
Đó là công việc rất âm thầm.
Nhưng giá trị của nó chỉ càng lớn khi thời gian trôi qua.
Bởi những người được ông vẽ ngày nay đã trở thành những tên tuổi của lịch sử văn học và nghệ thuật Việt Nam.
Và hình ảnh của họ cũng trở thành một phần ký ức của thời đại.
Chú thích ảnh: Một số ký họa chân dung văn nghệ sĩ do Phan Kế An thực hiện. Nguồn: các tư liệu mỹ thuật và báo chí. Danh sách nhân vật được các nguồn tư liệu về họa sĩ ghi nhận.
