Nhớ một dòng sông quê
Có những dòng sông chỉ chảy qua một miền đất, nhưng cũng có những dòng sông chảy qua cả một đời người.
Nhớ một dòng sông quê
Có những dòng sông chỉ chảy qua một miền đất, nhưng cũng có những dòng sông chảy qua cả một đời người.
Với Lê Văn Nam, dòng sông quê ấy không chỉ là một dòng nước hiền hòa. Nó là tuổi thơ, là bóng dáng người mẹ, là tiếng cười của người bạn thân và là nơi anh luôn hướng về trong những năm tháng chiến tranh xa nhà.
Năm 1972, Nam vừa tròn hai mươi tuổi.
Quê anh nằm bên một dòng sông nhỏ. Mỗi buổi sáng, mặt sông phủ một lớp sương mỏng. Đến chiều, ánh nắng cuối ngày trải vàng trên mặt nước, những chiếc thuyền chậm rãi trở về bến. Tuổi thơ của Nam lớn lên cùng tiếng mái chèo, tiếng gọi đò và mùi phù sa quen thuộc.
Bạn thân của Nam là Phạm Văn Hòa. Hai người bằng tuổi, lớn lên cùng một con đường, cùng học dưới mái trường làng và từng có những buổi chiều ngồi bên bờ sông nói về những ước mơ rất đỗi bình thường.
Hòa từng hỏi:
— Sau này cậu muốn làm gì?
Nam cười:
— Tớ chỉ mong có một căn nhà nhỏ bên sông, ngày ngày được nhìn mẹ ra bến nước.
Hòa bật cười:
— Còn tớ muốn đi thật xa, rồi một ngày trở về kể cho cậu nghe những nơi mình đã đi qua.
Hai chàng trai khi ấy đâu biết rằng cuộc đời sẽ đưa họ đi xa hơn tất cả những gì từng nghĩ.
Ngày nhận lệnh nhập ngũ, Nam trở về nhà khi trời đã nhá nhem tối. Mẹ anh đang ngồi bên bếp lửa. Nghe con báo tin, bà im lặng rất lâu.
Một lúc sau, mẹ hỏi:
— Bao giờ con đi?
— Sáng mai.
Mẹ quay mặt đi. Nam biết mẹ đang khóc.
Sáng hôm sau, bà tiễn anh ra bến sông. Trước khi lên xe, mẹ lấy trong túi áo một chiếc khăn tay nhỏ, đặt vào tay con.
— Mang theo. Khi nào nhớ nhà thì lấy ra nhìn.
Nam nắm lấy bàn tay mẹ.
— Con sẽ trở về.
Mẹ không trả lời. Bà chỉ nhìn theo bóng con trai khuất dần sau con đường làng.
Nam ngoái đầu nhìn lại lần cuối.
Dòng sông vẫn lặng lẽ chảy.
Anh không biết rằng hình ảnh ấy sẽ theo mình suốt những năm tháng sau này.
Những ngày đầu ở chiến trường, Nam và Hòa cùng đơn vị. Họ đi qua những cánh rừng xa lạ, những con đường đầy bụi và những đêm dài không ngủ.
Giữa nơi chiến trường khắc nghiệt, những câu chuyện về quê nhà trở thành món quà quý giá nhất.
Một đêm, sau giờ nghỉ, Hòa hỏi:
— Nam, cậu nhớ quê không?
Nam nhìn lên khoảng trời nhỏ giữa những tán cây.
— Nhớ.
— Nhớ gì nhất?
Nam im lặng một lúc rồi đáp:
— Dòng sông.
Hòa bật cười:
— Lại dòng sông ấy.
Nam cũng cười.
— Ừ. Tớ nhớ buổi chiều đứng bên bờ sông, nhớ tiếng mẹ gọi về ăn cơm. Nhớ cả những ngày chúng ta ngồi câu cá đến tối mà chẳng câu được gì.
Hòa nhìn bạn:
— Sau này hòa bình, đưa tớ về nhé.
Nam đưa tay ra.
— Nhất định.
Hai bàn tay nắm chặt lấy nhau.
Một lời hẹn giản dị giữa chiến trường.
Nhưng đôi khi, chính những lời hẹn giản dị ấy lại là điều giúp người ta có thêm sức mạnh để bước tiếp.
Một ngày nọ, Nam nhận được thư của mẹ.
Bức thư chỉ vỏn vẹn vài dòng.
Mẹ kể rằng mùa này lúa tốt. Cây bàng trước sân đã xanh trở lại. Con sông quê vẫn đầy nước. Bà vẫn thường ra bến sông vào mỗi buổi chiều, nhìn những chiếc thuyền đi qua và tự hỏi không biết con trai mình giờ đang ở đâu.
Nam đọc đến đó thì dừng lại.
Anh gấp lá thư, áp vào ngực.
Hòa ngồi bên cạnh khẽ hỏi:
— Mẹ cậu khỏe không?
Nam gật đầu.
— Mẹ bảo dòng sông vẫn chờ tớ.
Hòa mỉm cười:
— Vậy thì nhất định phải trở về.
Nam nhìn bạn:
— Cả hai cùng trở về.
Hòa gật đầu.
— Ừ. Cả hai.
Nhưng chiến tranh không giữ lời hứa thay con người.
Trong một trận chiến sau đó, Hòa đã không trở về.
Tin dữ đến vào một buổi chiều mưa.
Nam đứng lặng rất lâu. Anh không muốn tin người bạn từng ngồi bên dòng sông quê với mình, người từng chia đôi mẩu lương khô, từng hẹn ngày trở về, giờ chỉ còn lại trong ký ức.
Đêm ấy, Nam lấy chiếc khăn tay mẹ đưa ra.
Anh ngồi bên chiến hào, nhìn màn đêm trước mặt và lần đầu tiên bật khóc.
Không phải chỉ vì mất một người bạn.
Anh khóc cho một tuổi trẻ đã dang dở.
Khóc cho lời hẹn bên dòng sông không bao giờ thực hiện được.
Và khóc cho những người đã ra đi mà chưa kịp nhìn thấy quê hương trong ngày hòa bình.
Nam cất chiếc khăn trở lại vào túi áo.
Anh tự nhủ:
“Hòa ơi, nếu cậu không thể trở về, tớ sẽ mang ký ức về cậu trở về.”
Nhiều năm sau, chiến tranh kết thúc.
Nam trở về quê.
Ngày đầu tiên đặt chân xuống bến sông, anh không đi thẳng về nhà.
Anh đứng đó thật lâu.
Dòng sông vẫn chảy.
Vẫn màu nước ấy. Vẫn bờ tre ấy. Vẫn tiếng mái chèo khua nhẹ trong buổi chiều.
Chỉ có Nam đã khác.
Chàng trai hai mươi tuổi ngày nào nay đã mang trên mình những năm tháng của chiến tranh.
Mẹ anh từ trong nhà bước ra. Hai mẹ con nhìn nhau rất lâu.
Không cần nói gì, mẹ đã ôm lấy con.
Nam cúi đầu vào vai mẹ.
Anh từng nghĩ mình sẽ kể cho mẹ nghe thật nhiều chuyện.
Nhưng khi trở về, anh chỉ nói được một câu:
— Con về rồi, mẹ ạ.
Mẹ ôm chặt lấy anh:
— Mẹ biết. Mẹ vẫn chờ.
Buổi chiều hôm ấy, Nam lại ra bến sông.
Anh ngồi xuống nơi ngày xưa mình và Hòa từng câu cá.
Mặt trời dần khuất sau rặng tre. Mặt sông ánh lên những vệt sáng cuối ngày.
Nam lấy từ túi áo ra chiếc khăn tay đã cũ.
Anh đặt nó trong lòng bàn tay, khẽ nói:
— Hòa ơi, tớ đã về.
Gió từ mặt sông thổi tới.
Không có câu trả lời.
Chỉ có tiếng nước vẫn miệt mài trôi.
Nam chợt hiểu, có những người dù đã đi xa, nhưng một phần cuộc đời họ vẫn ở lại trong những nơi thân thuộc nhất.
Hòa ở lại bên dòng sông.
Ở lại trong những buổi chiều tuổi trẻ.
Ở lại trong lời hẹn chưa trọn.
Và ở lại trong ký ức của một người bạn đã mang theo nỗi nhớ suốt cả cuộc đời.
Nhiều năm sau, Nam đã già. Mỗi lần có người hỏi ông điều gì khiến ông nhớ nhất về những năm tháng chiến tranh, ông không kể về những trận đánh.
Ông thường chỉ nhìn về phía dòng sông rồi nói:
— Tôi nhớ quê.
Người ta hỏi:
— Quê có gì đặc biệt?
Ông mỉm cười:
— Có một dòng sông.
Chỉ một câu ấy thôi, nhưng phía sau là cả một thời tuổi trẻ.
Một thời có mẹ chờ bên bến nước.
Có người bạn đã không trở về.
Có những ước mơ còn dang dở.
Và có một dòng sông đã lặng lẽ chứng kiến tất cả.
Chiến tranh rồi cũng đi qua. Những người lính năm xưa rồi cũng già đi. Nhưng nỗi nhớ quê hương thì chẳng bao giờ cũ. Bởi trong trái tim mỗi người, luôn có một dòng sông để nhớ, một bến bờ để trở về và một miền ký ức mà năm tháng không thể cuốn trôi.
