Nhớ Ngoại!

NHỚ NGOẠI!

Quảng Ngãi, một ngày sau khi ông mất.

Hôm nay căn nhà yên quá. Tôi ngồi ở chỗ ông vẫn thường ngồi, nhìn quanh một lúc lâu mà không biết mình đang tìm gì. Mọi thứ dường như vẫn ở nguyên đó, chỉ có ông là không còn nữa. Tôi đã sống với ông từ nhỏ. Đến tận bây giờ, khi tôi đã là sinh viên năm thứ tư, tôi vẫn còn sống cùng ông. Có lẽ vì vậy mà tôi chưa bao giờ nghĩ nhiều đến chuyện một ngày nào đó mình sẽ phải trở về căn nhà này mà không còn ông ở đó. Tôi cứ nghĩ ông sẽ vẫn ở đó như mọi ngày, vẫn là người mà tôi có thể nhìn thấy khi bước vào nhà, vẫn là người mà tôi có thể hỏi một câu gì đó rất vu vơ. Vậy mà hôm nay, tôi mới hiểu rằng có những điều mình cứ tưởng sẽ luôn tồn tại chỉ bởi vì nó đã ở bên mình quá lâu. Ông tôi tên Võ Sưu, quê ở thôn An Lạc, xã Trà Giang, tỉnh Quảng Ngãi. Tôi gọi ông bằng hai tiếng rất đỗi quen thuộc: ông ngoại. Một tiếng gọi tôi đã nói không biết bao nhiêu lần trong đời, đến mức chưa bao giờ nghĩ rằng sẽ có lúc chỉ gọi trong lòng.

Tôi nhớ đến khuôn mặt ông. Điều đầu tiên hiện lên trong đầu tôi là vết thương bên cánh mũi. Từ nhỏ tôi đã nhìn thấy nó. Nó ở đó lâu đến mức trở thành một phần quen thuộc trên khuôn mặt ông, giống như một điều vốn dĩ phải có. Ngày bé, tôi chẳng hiểu vết thương ấy từ đâu mà có. Lớn lên, tôi mới biết ông từng đi lính, từng tham gia kháng chiến, từng bị thương và còn chịu ảnh hưởng của chất độc da cam. Tôi biết những điều ấy, nhưng phải đến khi ông mất, tôi mới thật sự ngồi xuống và nghĩ về chúng. Tôi đã nhìn thấy vết thương ấy không biết bao nhiêu lần, vậy mà chưa bao giờ hỏi ông nó đã đến với ông như thế nào. Có lẽ lúc còn nhỏ, tôi không đủ hiểu. Còn khi đã lớn, tôi lại cứ nghĩ mình còn thời gian. Tôi cứ nghĩ những chuyện của ngày trước lúc nào cũng có thể hỏi, hôm nay chưa hỏi thì ngày mai hỏi, năm nay chưa hỏi thì năm sau vẫn còn ông. Tôi không biết rằng đôi khi người ta chỉ có thể hỏi một câu chuyện cho đến khi người giữ câu chuyện ấy không còn nữa.

Ông có một tấm Huy chương Kháng chiến. Tôi từng nhìn thấy nó, nhưng ngày trước nó chẳng có ý nghĩa gì quá đặc biệt đối với tôi. Tôi chỉ biết đó là huy chương của ông, một món đồ được ông giữ lại từ những năm tháng trước đây. Bây giờ nghĩ đến nó, tôi lại thấy khác. Tôi không biết chính xác ông đã đi qua những đâu, đã trải qua những chuyện gì, cũng không biết hết những năm tháng ông đi lính đã diễn ra như thế nào. Tôi không muốn tự kể thay ông những điều mà chính ông chưa từng kể cho tôi. Tôi chỉ biết ông từng là một người lính, từng tham gia kháng chiến, rồi trở về. Ông trở về với một vết thương bên cánh mũi, với những ảnh hưởng của chất độc da cam và với một phần quá khứ mà thế hệ tôi chỉ có thể cố gắng hình dung. Tấm huy chương ấy không thể kể hết cuộc đời ông, cũng giống như vết thương trên khuôn mặt ông không thể kể hết những gì chiến tranh đã để lại. Nhưng cả hai đều nhắc tôi rằng trước khi trở thành người ông mà tôi biết, ông cũng từng là một người trẻ. Ông từng có tuổi trẻ, từng có những năm tháng của riêng mình, rồi chiến tranh đi qua cuộc đời ông và để lại những dấu vết mà ông mang theo đến cuối đời.

Điều khiến tôi buồn nhất sau khi ông mất không chỉ là căn nhà thiếu đi một người. Tôi buồn vì nhận ra mình đã sống bên ông lâu như vậy mà vẫn còn quá nhiều điều chưa kịp biết. Tôi đã ở với ông từ nhỏ, lớn lên bên ông, rồi trở thành sinh viên năm thứ tư. Tôi đã có rất nhiều năm để hỏi ông, nhưng tôi lại cứ nghĩ rằng mình còn thời gian. Tôi từng nghĩ một ngày nào đó mình sẽ ngồi cạnh ông lâu hơn, hỏi ông về những năm tháng đi lính, về những nơi ông từng đến, về những chuyện ông từng trải qua, về vết thương trên khuôn mặt và về những ký ức mà có lẽ chỉ ông mới có thể kể cho tôi nghe. Nhưng rồi ngày đó không đến. Những câu hỏi vẫn còn trong tôi, còn người có thể trả lời thì đã đi rồi. Có lẽ đây là điều tôi tiếc nhất. Không phải vì tôi chưa biết ông từng đi lính, mà vì tôi nhận ra mình chưa từng thật sự hiểu hết người ông mà mình đã sống cùng suốt bao nhiêu năm.

Tôi nhớ tuổi thơ của mình và nhận ra phần lớn những ký ức ấy đều có ông. Tôi không nhớ một sự kiện thật lớn lao nào, cũng không nhớ một câu nói đặc biệt nào. Tôi chỉ nhớ sự hiện diện của ông trong những ngày rất bình thường. Tôi lớn lên trong căn nhà này, được ông chăm sóc từ nhỏ, rồi từng ngày lớn lên mà không nghĩ rằng những ngày tháng ấy sẽ có lúc trở thành ký ức. Khi còn ông, tôi thấy việc có ông ở nhà là chuyện đương nhiên. Bây giờ ông không còn nữa, tôi mới thấy những điều bình thường ấy quý đến thế nào. Có lẽ ký ức cũng giống như vậy, lúc đang sống trong nó thì mình không nhận ra, đến khi nó trở thành quá khứ mới thấy mình đã từng có một khoảng thời gian thật đẹp.

Từ ngày ông mất, tôi cũng nghĩ nhiều hơn về chiến tranh và hòa bình. Trước đây, chiến tranh đối với tôi chủ yếu nằm trong những trang sách, trong những bài học lịch sử, trong những mốc thời gian mà mình phải nhớ. Nhưng bây giờ tôi hiểu rằng chiến tranh từng ở rất gần tôi. Nó từng đi qua cuộc đời ông. Nó để lại dấu vết trên khuôn mặt ông, ảnh hưởng đến sức khỏe của ông và có lẽ còn để lại nhiều ký ức mà tôi chưa bao giờ biết hết. Còn tôi được sinh ra trong thời bình, được đi học, được trở thành sinh viên và có thể nghĩ về tương lai của mình. Những điều đó trước đây tôi vẫn nghĩ là bình thường. Nhưng sau khi ông mất, tôi bắt đầu thấy hai chữ “bình thường” đôi khi quý giá đến mức nào. Một bữa cơm gia đình, một ngày được đến trường, một buổi chiều trở về nhà và biết rằng ông vẫn còn ở đó… những điều nhỏ bé ấy có lẽ chính là những thứ mà tôi sẽ nhớ nhất về sau.

Tôi từng nghĩ mình hiểu ông bởi tôi đã ở bên ông gần như suốt cuộc đời. Nhưng hóa ra tôi chỉ biết ông của những năm tháng bình yên. Tôi biết người ông chăm sóc mình từ nhỏ, biết một người ông sống cùng gia đình, biết sự hiện diện quen thuộc của ông trong căn nhà. Tôi chưa kịp hiểu thật rõ người thanh niên năm xưa đã bước vào chiến tranh với tuổi trẻ của mình như thế nào. Hai hình ảnh ấy thực ra là một người, chỉ là tôi gặp ông ở phần đời sau này, khi chiến tranh đã lùi xa. Có lẽ vì vậy mà tôi càng thấy thương ông hơn. Sau những năm tháng mà tôi chỉ có thể nghe kể hoặc tưởng tượng, ông trở về và sống một cuộc đời rất bình thường. Ông chăm lo cho gia đình, và nhìn tôi lớn lên. Tôi nghĩ đó là phần ký ức đẹp nhất mà ông để lại cho tôi. Không phải tấm huy chương, dù tôi rất trân trọng nó. Không chỉ là câu chuyện về một người lính. Mà là việc sau tất cả những gì đã trải qua, ông vẫn trở về và trở thành người ông mà tôi có thể sống cùng suốt những năm tháng tuổi thơ và trưởng thành.

Bây giờ ông đã đi xa. Tôi vẫn còn rất nhiều điều muốn hỏi, nhưng có lẽ sẽ không bao giờ có câu trả lời đầy đủ nữa. Tôi cũng không muốn tự bịa ra những câu chuyện mà mình không biết để làm cho cuộc đời ông trở nên lớn lao hơn. Với tôi, ông vốn đã đủ đáng kính rồi. Tôi chỉ muốn nhớ những gì thật sự thuộc về ông: cái tên Võ Sưu, những năm tháng ông từng đi lính, từng tham gia kháng chiến, tấm Huy chương Kháng chiến, vết thương bên cánh mũi và những ảnh hưởng của chất độc da cam. Nhưng hơn tất cả những điều ấy, tôi muốn nhớ ông là người đã chăm tôi từ nhỏ, người đã ở bên tôi cho đến khi tôi trở thành sinh viên năm thứ tư. Có thể sau này thời gian sẽ làm tôi quên đi một vài chi tiết, có thể tôi sẽ không còn nhớ chính xác những ngày tháng đã trôi qua như thế nào, nhưng tôi tin mình sẽ không quên cảm giác căn nhà này từng có ông.

Nếu đây thật sự là một trang nhật ký, có lẽ tôi không cần phải viết một điều gì quá lớn lao ở cuối cùng. Tôi chỉ muốn viết rằng tôi nhớ ông. Tôi tiếc vì đã không hỏi ông nhiều hơn. Tôi tiếc vì đã từng nghĩ mình còn rất nhiều thời gian. Nhưng tôi cũng biết mình may mắn, bởi tôi đã có một người ông để sống cùng, để được chăm sóc từ nhỏ và để có một phần tuổi thơ gắn với ông. Ông đã đi qua chiến tranh và mang theo những dấu tích của nó đến cuối đời. Còn tôi được lớn lên trong hòa bình, được học hành, được trở thành sinh viên và được tự chọn con đường của mình. Có lẽ cách tốt nhất để tôi nhớ đến ông không phải là nói những lời thật hay, mà là sống thật tốt những năm tháng mà mình đang có. Để một ngày nào đó, khi có ai hỏi tôi về ông ngoại, tôi vẫn có thể bình tĩnh kể rằng ông tôi tên Võ Sưu, ông từng là một người lính, từng đi qua chiến tranh, nhưng trong ký ức của tôi, ông trước hết vẫn là người ông đã chăm tôi lớn lên. Và dù ông không còn ngồi ở chiếc ghế quen thuộc nữa, tôi nghĩ ông vẫn sẽ còn ở lại trong cuộc đời tôi theo một cách nào đó. Ông đã đi qua một thời hoa lửa. Còn tôi sẽ mang theo câu chuyện về ông trong những năm tháng bình yên của mình.

Tạm biệt người ông yêu quý của con. Con nhớ ngoại!