NHỚ VỀ "CỬA KHẨU" AN BA
Ai từng có mặt ở chiến trường Quảng Ngãi cũng biết sau khi địch đóng lại Núi Một ở tây huyện Sơn Tịnh, Núi Xương Rồng, đồi Ông Nguyện ở Đức Phổ thì các "cửa khẩu" Nghĩa Lâm, Chợ Huyện, Phổ Phong. Cây số Bảy... việc mua bán và huy động hậu cần ngay tại chiến trường cũng như các hành lang vận chuyển hàng hóa ở các "cửa khẩu" này hầu như tạm thời ngưng đọng. Cả tỉnh có lúc phần lớn các cơ quan, đơn vị hậu cứ từ Trà Mi đến Kông Hà Nùng, một phần tỉnh Kon Tum đều đổ về "cửa khẩu" An Ba để mua thực phẩm, nhu yếu phẩm và một vài mặt hàng thiết yếu khác.
Từ ngày địch chốt đỉnh cao đồi Ông Nguyện, bến đò qua Trường An được thay bằng bến đò Nhơn Lộc, Hành Tín. Địch đóng trên núi Đình Cương, con đường qua Hành Thiện xuống đèo Quán Thơm để đi An Ba bị nghẽn thì đi rẽ Gò Eo, lội ngược Hố Phù, qua đèo Lỗ Tây xuống Đức Phú ra An Ba. Nhờ bàn đạp An Ba qúy báu mà có điểm đứng chân để các đơn vị vận tải của Cục hậu cần Quân khu lấy được gạo dưới hầm bí mật của nhân dân cất giấu ở các xã Đức Tân, Đức Lân (Mộ Đức) hồi ấy còn nằm trong vùng địch tạm thời kiểm soát.
Chúng tôi nhớ những năm 70, 71, 72 chiến tranh cực kỳ ác liệt, nhân dân An Ba sơ tán cũng nhiều. Số gia đinh bám trụ còn lại chẳng bao nhiêu. Phía Đông bờ sông Thoa thuộc xã Đức Hiệp, địch lại thường xuyên càn quét, nhưng chúng ít khi dám vượt qua sông. Còn phía Đông đường sắt thuộc xã Đức Hòa, du kích lừng danh đánh mìn, gài mìn "thiên la địa võng", địch đâu có dám bước chân vào. Nhờ đó, ở An Ba giữa ban ngày cũng có giờ phút yên tĩnh. Ngược lại, ở An Ba về đêm rất sợ mấy họng pháo của địch đặt ở hướng Thạch Trụ, Quán Lát. Có bản đồ đo đạc bằng phương pháp hiện đại trong tay, chúng bắn khá chính xác vào các tọa độ chúng nghi ngờ hoặc do sơ xuất làm lộ ánh sáng đèn pin, đèn dầu. Đã không ít anh em chiến sĩ trẻ mới vào chiến trường chưa có kinh nghiệm đi lại trong vùng giáp ranh bị thương vong đáng tiếc.
Hồi đó ở An Ba số gia đình mua giúp hàng hóa cho cách mạng cũng không nhiều. Tất nhiên chuyện buôn bán ở thời nào cũng phải nghĩ đến lỗ, lãi. Nhưng đối với bà con cô bác ở vùng giáp ranh, vùng địch tạm thời kiểm soát, việc móc nối đưa hàng ra căn cứ không hẳn vì mục dích lời lãi. Bởi vì địch cũng thừa biết số hàng hóa đó được chuyển ra cho cách mạng, nếu không may chúng bắt được chẳng những sạt nghiệp mà còn bị tù dày đánh đập tra tấn dã man là chuyện bình thường. Mặc khác, những gia đình giúp đỡ móc nối hàng hóa ở vùng giải phóng, trong nhà lúc nào cũng giống như một trạm khách; người này đi, người khác đến, cơm nước, ngủ nghê, giặt dũ, ồn ào rất dễ lộ liễu để máy bay và pháo địch đánh phá. Công bằng mà nói, sự giúp đỡ đó là tấm lòng nhân dân đối với cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, thống nhất Tổ quốc. Theo bản thân tôi nghĩ đó cũng là chiến công thầm lặng. Đã là chiến công dù lớn dù nhỏ, ngày nay bình tâm trở lại, những người đã từng là nhân chứng của chiến tranh cũng nên xét tùy theo trường hợp có sự khen thưởng thích dáng.
Ở An Ba có 3 gia đinh mà đơn vị chúng tôi thường nhờ giúp dỡ. Đó là gia đình bà Tuế, chị Đinh và chị Ảnh. Tổ bảo vệ chiến đấu của đơn vị tôi thường xuyên ăn ở trong 3 gia đình này. Những mặt hàng thiết yếu nhất như vải đỏ để may cờ, giấy sáp đánh máy, phim chụp ảnh... đã nhờ, dù khó khăn đến đâu bà Tuế vẫn giúp được. Thật đau xót, trong một tối nhiều đơn vị đến nhận hàng do sơ xuất của một chiến sĩ ở đơn vị nào đó đã bấm đèn pin, lập tức pháo ở hướng chợ Vom bắn lên làm bà Tuế chết ngay ở miệng hầm khi ra lấy hàng. Đêm hôm đó đơn vị chúng tôi cùng hai cô con gái của bà có tên là Anh và Nga hãy còn nhỏ tuổi, cùng lo cho bà đi về cõi vĩnh hằng. Cái chết của bà Tuế giống như cái chết của người lính khi làm nhiệm vị, bởi vì bà đã vì những người lính của chúng tôi!
Tôi rời đơn vị đầu năm 1973. Từ đó đến nay tôi chưa một lần về thăm lại An Ba vì có nhiều lý do. Tuy vậy, một An Ba của thời học sinh trường Lê Khiết và một An Ba "cửa khẩu" của thời đánh Mỹ cứu nước luôn luôn là những ký ức đẹp đẽ của đời tôi...
