Như một lát cắt đời lính của chú Đào Văn Lương, Tiểu đoàn 17, Sư đoàn 3 Sao Vàng.

Những người trong đơn vị vẫn gọi ông là “Lương Bình Định”, dù ông không hẳn sinh ra ở đó. Chỉ vì những năm tháng ác liệt nhất của đời lính, ông gắn bó với mảnh đất Bình Định — nơi cát trắng, gió nóng và bom đạn dày đặc.

Ông nhập ngũ khi còn rất trẻ. Ngày rời nhà, mẹ chỉ kịp dúi vào tay một gói cơm nắm và dặn: “Đi rồi nhớ giữ mình.” Ông không nói nhiều, chỉ gật đầu. Tính ông vốn vậy — lặng lẽ, chịu đựng.

Ở Tiểu đoàn 17, ông là người lính bộ binh bình thường. Không chức vụ lớn, không huân chương ngay từ đầu, nhưng ai cũng quý. Đồng đội nhớ nhất là đôi dép cao su đã mòn vẹt, vá đi vá lại, và cái ba lô lúc nào cũng nặng hơn người khác — vì ông hay mang hộ đồ cho anh em.

Những năm ở Khánh Hòa, đơn vị ông thường xuyên hành quân, phục kích rồi lại rút. Có những đêm nằm trong hầm, đất ẩm lạnh thấm vào lưng, ông vẫn rút trong túi áo ra một mảnh giấy nhỏ — địa chỉ nhà — đọc đi đọc lại dưới ánh đèn dầu leo lét.

Một lần, trong trận đánh gần ven rừng, tiểu đội bị lộ vị trí. Đạn dội xuống như mưa. Một chiến sĩ trẻ hoảng loạn, đứng bật dậy giữa làn đạn. Chính ông Lương đã lao tới kéo người đó xuống, lấy thân mình che lại. Sau trận ấy, ông bị mảnh đạn sượt qua tay, nhưng chỉ băng sơ rồi tiếp tục hành quân.

Cuối năm 1974, đơn vị nhận lệnh cơ động. Hành quân dài ngày, vượt qua nhiều vùng, tiến dần về phía Nam. Khi đến khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu, ai cũng hiểu: trận cuối cùng đang đến gần.

Tháng 4 năm 1975, lệnh tổng tiến công được truyền xuống. Ông cùng đồng đội bước vào Chiến dịch Hồ Chí Minh với một cảm giác rất khác — vừa khẩn trương, vừa hy vọng.

Đêm trước ngày tiến vào Sài Gòn, ông không ngủ. Ông lấy mảnh giấy quen thuộc ra, lần này không đọc nữa, mà gấp lại thật kỹ, cất sâu vào túi áo. Một người bạn hỏi đùa:
“Mai xong rồi, về cưới vợ chưa?”

Ông cười nhẹ:
“Về đã rồi tính.”

Sáng 30/4/1975, khi đơn vị tiến vào thành phố, không còn tiếng pháo dồn dập như trước. Mọi thứ diễn ra nhanh đến mức nhiều người chưa kịp tin. Đó là ngày của Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975.

Ông đứng giữa phố, nhìn dòng người, nhìn những lá cờ, rồi nhìn lại đồng đội — có người còn, có người đã nằm lại trên dọc đường từ miền Trung vào đây.

Ông không reo hò lớn. Chỉ lặng lẽ ngồi xuống bậc thềm, tháo chiếc ba lô đã theo mình suốt những năm tháng chiến tranh. Trong đó vẫn còn mảnh giấy cũ.

Một đồng đội vỗ vai:
“Lương, hết chiến tranh rồi.”

Ông gật đầu, nói chậm rãi:
“Ừ… về thôi.”