NHƯ NGUYỆT DẬY SÓNG – NAM QUỐC VANG LỜI

rong lịch sử Đại Việt, có những vị tướng thắng trận bằng binh đao; cũng có những người để lại dấu ấn bằng một chiến lược làm thay đổi cả cách giữ nước. Lý Thường Kiệt là một trong những nhân vật như vậy. Ông sinh năm 1019, mất năm 1105, là một nhà quân sự và chính trị lỗi lạc dưới triều Lý.

Năm 1075–1076, khi nhà Tống chuẩn bị lực lượng nhằm tiến xuống Đại Việt, Lý Thường Kiệt lựa chọn một phương án táo bạo: đưa quân tiến sang đất Tống để đánh vào những căn cứ đang chuẩn bị cho cuộc xâm lược, sau đó nhanh chóng rút quân về nước. Các chiến dịch nhằm vào ba châu Khâm, Liêm, Ung giúp Đại Việt giành thế chủ động trước khi đối phương có thể triển khai cuộc tiến công quy mô lớn.

Nhưng đó mới chỉ là phần mở đầu.

Sau khi trở về, Lý Thường Kiệt cho tổ chức một hệ thống phòng thủ quy mô lớn dọc sông Như Nguyệt, nay thuộc khu vực sông Cầu. Khi quân Tống do Quách Quỳ và Triệu Tiết chỉ huy tiến xuống vào năm 1077, chúng gặp phải một phòng tuyến đã được chuẩn bị từ trước. Nhiều lần quân Tống tìm cách vượt sông nhưng đều bị quân Đại Việt đánh bật.

Đây chính là lúc tài thao lược của Lý Thường Kiệt được thể hiện rõ nhất.

Ông không chỉ ngồi chờ đối phương tấn công. Khi quân Tống bị ghìm chân và lâm vào thế khó, quân Đại Việt tổ chức phản công, đánh vào các vị trí của đối phương ở phía Bắc sông. Trận chiến Như Nguyệt trở thành một trong những chiến thắng quan trọng nhất của Đại Việt trong cuộc kháng chiến chống Tống.

Và giữa những ngày chiến trận ấy, một bài thơ đã vang lên:

“Nam quốc sơn hà...”

Theo truyền thống sử liệu, bài thơ được đọc trong thời điểm cuộc chiến đang diễn ra ác liệt, trở thành lời khẳng định mạnh mẽ về chủ quyền của Đại Việt và nguồn cổ vũ tinh thần chiến đấu cho quân sĩ. Tuy nhiên, việc xác định chính xác tác giả bài thơ vẫn còn có những tranh luận trong giới nghiên cứu; vì vậy khi đăng bài, nên viết rằng bài thơ được truyền thống gắn với Lý Thường Kiệt thay vì khẳng định tuyệt đối ông là tác giả.

Điều đáng nể ở Lý Thường Kiệt nằm ở tư duy chủ động giữ nước. Ông không đợi quân Tống tràn vào rồi mới tìm cách chống trả. Ông đánh vào nơi đối phương đang chuẩn bị, sau đó trở về xây dựng thế phòng thủ, chờ địch đến và cuối cùng tung ra đòn phản công quyết định. Chính cách kết hợp giữa tiến công – phòng ngự – phản công đã tạo nên một chiến thắng có giá trị lớn về nghệ thuật quân sự.

Sau cuộc chiến, Lý Thường Kiệt tiếp tục giữ nhiều trọng trách trong triều đình nhà Lý. Ông qua đời năm 1105, sau một cuộc đời kéo dài qua nhiều đời vua và gắn với những giai đoạn quan trọng của Đại Việt.

Một nghìn năm sau, tiếng trống Như Nguyệt đã im. Những chiến lũy năm xưa chỉ còn dấu tích. Nhưng câu chuyện về vị Thái úy năm nào vẫn còn đó: một người đem quân đi trước khi giặc kịp kéo đến, dựng phòng tuyến bên dòng sông, rồi từ thế thủ chuyển sang phản công.