Những ảnh hưởng của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc trong việc hình thành lòng yêu nước và đường lối cách mạng đối với Nguyễn Tất Thành

1. Giới thiệu về cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc

     Nguyễn Sinh Sắc (1863-1929) tên thật là Nguyễn Sinh Hy, bố là Nguyễn Sinh Nhậm mẹ là Hà Thị Hy. Nguyễn Sinh Sắc vừa mới lên ba thì ông Nguyễn Sinh Nhậm qua đời, sau một năm thì bà Hà Thị Hy cũng tạ thế. Nguyễn Sinh Sắc mồ côi cả cha lẫn mẹ lúc mới vừa lên bốn, phải ở với người anh cùng cha khác mẹ Nguyễn Sinh Trợ. Mặc dù phải lao động rất vất vả và không được cắp sách tới trường nhưng Nguyễn Sinh Sắc là chú bé thông minh hiếu học, khát học nên đã học lỏm bạn và thường đứng nghe thầy đồ Vương Thúc Mậu giảng bài khi đi chăn trâu. Ông Hoàng Xuân Đường một thầy đồ làng Hoàng Trù thấy cậu bé Sắc (lúc này 11-12 tuổi(1)) ham học nên xin đưa Sắc về nhà mình để nuôi dạy. Từ đó, Nguyễn Sinh Sắc có đủ điều kiện để học hành.

Ảnh tư liệu                            Nguồn internet

Với bản tính hiếu học, thông minh nên cậu trở thành học trò giỏi có tiếng trong vùng.Vào cuối thế kỉ XIX, ở huyện Nam Đàn có câu nói về tứ hổ của Nam Đàn với sự cảm phục:
              “Uyên bác bất như San
                Thông minh bất như Sắc
               Tài hoa bất như Quý
               Cường trí bất như Lương.”
 Nghĩa là: “Hiểu rộng không ai bằng Phan Như San
                  Thông minh không ai bằng Nguyễn Sinh Sắc
                  Tài Hoa không ai bằng Vương Thúc Quý
                 Nhớ giỏi không ai bằng Trần Văn Lương(2)”
  Đến năm 1883,Nguyễn Sinh Sắcđược nhà nho Hoàng Xuân Đường gả con gái lớn là Hoàng Thị Loan và lần lượt hạ sinh bốn người con: Nguyễn Thị Thanh  (Bạch Liên sinh năm 1884),Nguyễn Tất Đạt (tên gọiNguyễn Sinh Khiêmlúc nhỏ, sinh năm 1888),Nguyễn Tất Thành (tên gọi làNguyễn Sinh Cung(Côn) lúc nhỏ, sinh năm 1890)và Nguyễn Sinh Xin (mất lúc nhỏ).
  Năm Giáp Ngọ (1894),Nguyễn Sinh Sắcđỗ Cử nhân,kỳ thi này có 2000 thí sinh dự thi. Có 22 nho sinh đỗ cử nhân, trong đó Nam Đàn có 8 người, đứng đầu bảng là Nguyễn Sinh Sắc.Năm Tân Sửu (1901), ông đỗPhó bảng(3)nhưng từ chối làm quan, về quê dạy học, sống hoà mình với đồng bào nghèo khổ, tìm bạn đồng tâm bàn việc nước và đặc biệt chú trọng việc giáo dục con cái.
  Năm 1906, khi không còn lý do thoái thác, ông đành phải ra nhậnThừa Biệnbộ Lễ. Năm 1909, ông vào Bình Khê (Bình Định) nhận chức Tri huyện.Tuy làm Tri huyện nhưng ông thường công khai nói chuyện yêu nước, chống viên Công sứ Pháp ở Bình Định(4). Ngay trong ngày đầu tiên nhậm chức tri huyện Bình Khê (1-7-1909), ông Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc đã ra lệnh thả tất cả những tù nhân “chính trị phạm”. Hôm sau, ông bắt tay ngay vào những vụ kiện tụng chưa được giải quyết. Nếu là nông dân kiện nhau thì ông cho thơ lại triệu cả hai bên nguyên đơn đến huyện đường. Ông chủ trương xử hoà và đều được cả hai đồng tình. Ai đó vì ích kỉ không chịu nhượng bộ, ông Tri huyện nói: “Nước mất không lo lại chỉ lo giành nhau vài tấc bờ ruộng”.
   Tin lành đồn xa, nhân dân Bình Khê báo nhau từ nay không còn lo những kẻ có quyền thế, địa chủ ức hiếp nữa nhờ có quan huyện thanh liêm. Đặc biệt vụ kiện của phú hào Tạ Đức Quang được cả quan tây và quan ta ở phủ Quy Nhơn lẫn tỉnh Bình Định chống lưng, đổi trắng thay đen nhằm chiếm đất của nhiều gia đình nghèo, đã bị quan huyện Nguyễn Sinh Sắc sau khi tìm hiểu cặn kẽ nhiều nhân chứng. Tên phú hào cậy có người chống lưng, xúc phạm tri huyện ngay tại huyện đường. Lính lệ y lệnh quan huyện tống giam tên Quang vào ngục tối. Thật không may y đã chết trong nhà giam(5), trở thành cái cớ cho Tổng đốc Bình Định theo lệnh quan thầy Pháp trừng trị tri huyện. Nguyên nhân đích thực nằm ở nơi khác, Tri huyện Nguyễn Sinh Sắc bỏ bê việc thu thuế điền thổ lấy lý do là dân làm ruộng quá nghèo do bão lụt gây mất mùa. Ông tri huyện cũng lơ là trong việc bắt đi phu làm đường trong vùng rừng thiêng nước độc và có thể nguyên nhân quan trọng nhất là hoạt động đấu tranh công khai và quyết liệt của con trai Nguyễn Tất Thành tại trường Quốc học(6).
 Ông bị giáng 4 cấp và bị triệu hồi (ngày 27-8-1910). Lần đầu tiên Nguyễn Sinh Sắc bị Nam triều và bộ máy cai trị Pháp lập hồ sơ tội phạm (vốn chỉ dùng cho những người hoạt động chính trị và sử dụng bạo lực chống chính quyền đương thời). Hồ sơ mang ký hiệu A47801(7).
Năm 1910, bị cách chức,Ôngđi vào các tỉnh phía Nam. Nam bộ là vùng đất mới phóng khoáng “Trọng nghĩa khinh tài” nên Cụ đi rất nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều thành phần ở những nơi Cụ đến: Bình Thuận, Sài Gòn, Thủ Dầu Một, Tiền Giang, Bến Tre, An Giang, Đồng Tháp… và sang tận Campuchia để truyền bá tư tưởng yêu nước thương dân.
  Năm 1917 và nhiều năm sau,ôngthường lui tới hoạt động ở Cao Lãnh. Đến năm 1927 về ở hẳn Cao Lãnh làm nghề hốt thuốc, trị bệnh và tiếp tục truyền bá chủ nghĩa yêu nước trong nhân dân. Do tuổi cao và bệnh nặng,ôngqua đời vào ngày 27 tháng 10 năm Kỷ Tỵ (nhằm ngày 27 tháng 11 năm 1929 dương lịch), hưởng thọ 67 tuổi tại làng Hòa An, Cao Lãnh, Đồng Tháp.
    Là một nhà nho yêu nước, thức thời, trong cảnh nước mất nhà tan, Nguyễn Sinh Sắc luôn chú ý đến việc đào tạo, rèn luyện cho các con của ông đặc biệt là Nguyễn Sinh Cung. Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc là có vai trò quyết định trong việc hình thành lòng yêu nước và tinh thần đấu tranh cách mạng đối với Nguyễn Sinh Cung tức Nguyễn Tất Thành.
2. Những ảnh hưởng của Nguyễn Sinh sắc trong việc hình thành lòng yêu nước và tinh thần đấu tranh cách mạng đối với Nguyễn Sinh Cung.