NHỮNG "BẢN VẼ" TRÊN ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN – KÝ ỨC VỀ MỘT THỜI HOA LỬA

​Trong nhịp sống hối hả của giảng đường với những đồ án thiết kế máy, những thông số kỹ thuật khô khan, đôi khi chúng ta quên mất rằng, lịch sử dân tộc cũng được viết nên từ những chuyển động của bánh xe, từ tiếng động cơ gầm vang và từ những đôi bàn tay lấm lem dầu mỡ của một thế hệ "kỹ sư chiến trường". Nhân dịp triển khai đề án “Câu chuyện thời hoa lửa”, tôi đã có cơ hội ngồi lại bên chén trà xanh cùng bác Nguyễn Văn Đức – một người con của quê hương, người đã dành cả tuổi thanh xuân trên những cung đường lửa đạn của dải Trường Sơn huyền thoại.

​Ký ức về những "con chiến mã" thép

​Bác Đức đón tôi bằng nụ cười đôn hậu, nhưng đôi bàn tay bác – những ngón tay đã chai sạn vì thời gian và những vết sẹo do mảnh bom để lại – mới là thứ khiến một sinh viên Cơ khí như tôi chú ý. Năm 1970, ở tuổi 18, bác lên đường nhập ngũ và trở thành chiến sĩ lái xe thuộc Đoàn 559.

​Bác kể, ngày đó xe tải (chủ yếu là xe Zin-130, Giải Phóng) là tài sản vô giá. Trên con đường Trường Sơn "xe chưa qua nhà không tiếc", những chiếc xe ấy không chỉ là phương tiện, mà là đồng đội. "Cháu học cơ khí, cháu biết đấy, xe mà hỏng hệ thống lái hay hỏng phanh giữa đèo là coi như cầm chắc cái chết. Nhưng bom đạn nó đâu có chừa chỗ nào. Có những đêm, xe bị trúng mảnh đạn hỏng bộ chế hòa khí, tụi bác phải vừa lấy thân mình che ánh sáng đèn pin, vừa tháo ra sửa ngay giữa rừng để kịp đoàn xe hành quân," bác Đức bùi ngùi nhớ lại.

​Sáng tạo kỹ thuật giữa lằn ranh sinh tử

​Điều làm tôi xúc động nhất chính là sự sáng tạo của các chiến sĩ trong hoàn cảnh thiếu thốn tột cùng. Bác kể về sáng kiến "đèn pha phòng không" – dùng ống bơ che bớt ánh sáng, chỉ để lại một khe hở nhỏ đủ soi rõ vệt bánh xe phía trước để tránh máy bay địch phát hiện. Hay cách các bác dùng nhựa cây, dùng dây thép buộc tạm những bộ phận cơ khí bị gãy để xe có thể "lết" về đến trạm sửa chữa.

​Đối với tôi, đó chính là đỉnh cao của tư duy kỹ thuật: không phải là những máy móc tối tân trong phòng thí nghiệm, mà là giải pháp tối ưu nhất để duy trì sự sống và mục tiêu chiến đấu. Những "kỹ sư tay ngang" trên chiến trường năm ấy đã dạy cho tôi bài học rằng: Kỹ thuật chỉ thực sự có giá trị khi nó phục vụ cho lý tưởng và lòng yêu nước.

​Hoa lửa và những khoảng lặng

​Cái tên "Thời hoa lửa" thật đúng nghĩa. "Hoa" là hoa của tuổi trẻ, của những tâm hồn mơ mộng gửi vào những dòng nhật ký viết vội dưới hầm tăng phô. "Lửa" là lửa của bom đạn, của sự khốc liệt mà mỗi lần nhấn ga là một lần đối mặt với tử thần. Bác Đức khẽ chạm vào vết sẹo dài trên cánh tay, kể về người đồng đội đã hi sinh ngay trên cabin xe khi đang cố gắng bảo vệ hàng hóa là lương thực, thuốc men cho miền Nam.

​"Lúc đó bác chỉ nghĩ, mình ngã xuống thì xe phải đứng vững. Xe còn chạy là miền Nam còn hy vọng," bác nói, ánh mắt xa xăm. Câu nói ấy cứ ám ảnh tôi mãi. Hóa ra, đằng sau những cỗ máy bằng thép lạnh lẽo ấy là những trái tim nóng rực ý chí.

​Lời nhắn nhủ cho thế hệ hôm nay

​Kết thúc buổi trò chuyện, bác Đức nắm lấy tay tôi và dặn: "Giờ các cháu học hành bài bản, máy móc hiện đại, phải cố mà làm chủ công nghệ. Đất nước mình mạnh hay yếu là nhờ vào cái đầu và bàn tay của những người làm kỹ thuật các cháu đó."

​Rời nhà bác, trong đầu tôi không còn là những công thức toán lý khô khan. Tôi nhìn những chiếc xe chạy trên đường phố hôm nay với một tâm thế khác. Mỗi vòng quay bánh xe hôm nay được đổi bằng máu và nước mắt của thế hệ đi trước. Là sinh viên Khoa Cơ khí, tôi hiểu rằng sứ mệnh của mình không chỉ là tạo ra những cỗ máy vô hồn, mà là tiếp nối tinh thần sáng tạo, vượt khó của "thời hoa lửa" để xây dựng một Việt Nam hiện đại, hùng cường.

​Câu chuyện của bác Đức sẽ là hành trang quý giá để tôi bước vào đời. Cảm ơn đề án đã cho tôi một khoảng lặng để biết ơn, để tự hào và để thêm yêu cái ngành "lấm lem dầu mỡ" nhưng đầy vinh quang mà mình đã chọn.