Những bến đò bí mật bên dòng sông Bến Hải

Nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày non sông thu về một mối, dòng sông Bến Hải (Quảng Trị) giờ đây đã trả lại màu xanh hiền hòa, soi bóng cây cầu Hiền Lương lịch sử. Nhưng dưới lòng sông ấy, và trong ký ức của những "người giữ bến" năm xưa, dòng nước vẫn cuộn chảy những câu chuyện bi tráng về một thời khói lửa. Đó là nơi những người lái đò thầm lặng đã dệt nên một tuyến giao liên huyền thoại, dốc cạn thanh xuân để chở cả một khát vọng thống nhất của dân tộc qua sông.

Kỳ 1: Vượt giới tuyến súng đạn, "Ăn cơm Bắc, đánh giặc Nam"

Trong căn nhà nhỏ ở thôn Tùng Luật, xã Vĩnh Giang, bà Ngô Thị Thọ (nay đã ở tuổi 78) lặng yên nhìn ra dòng sông đôi bờ dạo ấy. Năm 17 tuổi, khi mái tóc còn xanh, nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, bà gia nhập lực lượng dân quân địa phương, chính thức bước vào cuộc đời làm "người lái đò vĩ tuyến".

Nhiệm vụ của cô gái đôi mươi ngày đó là bám trụ tại bến B (thôn Tùng Luật) và bến C (bến đò Lũy, thôn Cổ Mỹ) – hai yết hầu giao thông chiến lược trên sông Bến Hải. Sông Bến Hải khi ấy không chỉ mang nỗi đau chia cắt, mà còn là huyết mạch nối liền hậu phương với tiền tuyến.

"Bộ đội vượt sông để tham gia các trận đánh, khi hoàn thành nhiệm vụ lại rút về bờ Bắc, vì thế mới có câu 'Ăn cơm Bắc, đánh giặc Nam'" – Bà Thọ bồi hồi nhớ lại.

Mỗi khi màn đêm buông xuống, những chiếc đò ngụy trang kỹ lưỡng, chia thành từng tốp lặng lẽ lao vào bóng tối. Họ chèo bằng đôi tay, bằng lòng dũng cảm và niềm tin sắt đá, dẫn lối cho hàng ngàn lượt bộ đội, dân công hỏa tuyến cùng vũ khí, đạn dược vượt sông. Giữa mưa bom bão đạn, dòng Bến Hải bị cày xới liên tục, lúc nào cũng đục ngầu một màu vàng ố.

Đã có biết bao chuyến đò trúng bom nổ tung, chìm lịm vào lòng sông lạnh. Mất mát, đau thương đổ xuống rát mặt, nhưng những người con Vĩnh Linh không cho phép mình buông chèo. Bởi họ biết, ở bờ bên kia, tiền tuyến và cả Tổ quốc đang đợi. Chỉ tính riêng giai đoạn 1968 - 1972, những chuyến đò đêm ấy còn chở hơn 2.000 đồng bào bờ Nam sang lánh nạn và tiếp tế kiên cường cho huyện đảo Cồn Cỏ anh hùng.

Kỳ 2: Bến C – Nơi gánh chở những nỗi đau thắt ruột

Nếu như bến B là biểu tượng của ý chí tiến công, thì bến C (thôn Cổ Mỹ) lại là bến đò mang nặng nỗi đau và những giọt nước mắt thầm lặng. Nơi đây được lập ra với một nhiệm vụ thiêng liêng nhưng xé lòng: Đón thương binh và tử sỹ trở về từ chiến trường miền Nam Nam rộng lớn.

Lớn lên ngay bên vạch vĩ tuyến 17, cụ Nguyễn Thị Lý (80 tuổi) nhận nhiệm vụ tại bến C khi mới vừa tròn tuổi 20. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, mỗi lần nhắc lại hai chữ "bến C", đôi mắt cụ lại đỏ hoe, rơm rớm nước mắt. Cụ kể, những đêm nín thở chờ tín hiệu bên bờ sông, không một ánh đèn, không một tiếng động, chỉ có tiếng bước chân bì bõm lội qua bùn non và thi thoảng là những tiếng thở dài não nuột của màn đêm.

Họ lặng lẽ đón những người lính từ tay các chiến sĩ bờ Nam, đưa thương binh vào trạm xá cứu chữa, gánh liệt sỹ về an táng nơi đất mẹ bờ Bắc.

"Hy sinh, mất mát là quá lớn, nhiều hôm bến đò C còn gặp tình trạng quá tải. Mỗi lần đón liệt sỹ trở về, chúng tôi lòng đau như cắt. Có những chiến sĩ, do bom đạn mà cơ thể chẳng còn nguyên vẹn, đau xót vô cùng" – Cụ Lý rưng rưng nói.

Cùng chung ký ức ám ảnh ấy, cụ Nguyễn Văn Thi (86 tuổi), cựu Tổ trưởng tổ lái đò bến C, nghẹn ngào kể về những đêm dài không ngủ. Có những trận đánh ác liệt, địch bao vây không cho ta lấy xác, các cụ phải cùng đồng đội mất 4 ngày đêm phá vòng vây để đưa thi thể 40 chiến sĩ ra ngoài. Đau xót hơn, nhiều ngôi mộ vừa kịp đắp điếm lại bị bom pháo giặc cày xới lên lần nữa.

"Các anh chủ yếu là sinh viên miền Bắc còn rất trẻ. Có những người hôm trước chính tay tôi chèo đò đưa qua sông, hôm sau đón về chỉ còn là một thi thể lạnh lẽo với vết thương chằng chịt..." – Giọng cụ Thi chùng xuống, nỗi ám ảnh tàn khốc của chiến tranh dường như vẫn còn nguyên vẹn.

Khát vọng hòa bình đổi bằng hạnh phúc riêng tư

Chiến tranh đi qua, mỗi người chèo đò năm xưa đều mang trên mình những vết sẹo của một thời oanh liệt. Vợ cụ Thi – bà Hoàng Thị Nậy, người con gái dân quân từng khiêng cáng thương binh năm nào – cùng chồng nương tựa vào nhau ở tuổi xế chiều. Chiến tranh tàn khốc không chỉ cướp đi đồng đội, mà chất độc da cam còn tước đi của ông bà quyền được làm cha, làm mẹ.

Giờ đây, những chứng nhân lịch sử như cụ Thi, cụ Lý, bà Thọ đều đã bước vào tuổi xưa nay hiếm. Tóc họ đã bạc trắng như màu bọt sóng sông Bến Hải, nhưng những câu chuyện họ kể vẫn là ngọn lửa sưởi ấm cho thế hệ mai sau.

Những chuyến đò ngầm vượt giới tuyến năm xưa không chỉ chở người, chở súng, mà đã chở cả một chương sử vàng chói lọi. Sự hy sinh cao cả của các anh hùng liệt sỹ, và cả sự tận hiến của những người lái đò thầm lặng bên vĩ tuyến 17, đã hóa thành viên gạch hồng xây nên tượng đài của hòa bình, độc lập và một Việt Nam vẹn tròn hôm nay.