NHỮNG BỮA CƠM THỜI CHIẾN Ở LÀNG QUÊ HƯNG YÊN

Thời chiến ở làng quê Hưng Yên, bữa cơm không chỉ để ăn, mà còn là để giữ người, giữ làng, giữ niềm tin. Mỗi bữa cơm là một phép thử của sự chịu đựng và tình nghĩa xóm giềng.

Bà Đỗ Thị Sương nhớ lại:
“Có khi cả làng ăn chung một mâm, vì nhà nào cũng thiếu.”

Cơm độn – chuyện thường ngày

Gạo là thứ quý hiếm. Bữa cơm thường chỉ có một phần gạo, còn lại là khoai, sắn, ngô, bo bo. Cơm độn trở thành chuyện thường ngày.

“Mỗi bát cơm trắng đều được chia kỹ,” bà Sương kể. “Nhà có bộ đội hay dân quân trực đêm thì được nhường thêm một chút.”

Không ai than đói, vì ai cũng hiểu: ăn hôm nay là để còn sức làm ngày mai, còn sức mà chống bom.

Bếp lửa không tắt

Bếp ăn thời chiến luôn sẵn sàng. Nấu ăn phải nhanh, gọn, có thể dập bếp bất cứ lúc nào khi còi báo động vang lên. Có nhà đào hầm ngay sát bếp để kéo nồi xuống trú bom.

“Có hôm đang nấu thì bom rơi,” bà Sương nói, “chui xuống hầm, lên lại nấu tiếp.”

Bếp lửa không chỉ giữ ấm bữa cơm, mà còn giữ ấm tinh thần cả làng.

Bữa cơm của tình quân dân

Những bữa cơm có bộ đội phòng không, dân quân tự vệ luôn rộn ràng hơn. Dù chỉ có canh rau muống, cà pháo, nhưng tiếng cười vẫn vang.

“Bộ đội ăn nhanh lắm,” bà Sương nhớ lại, “ăn xong còn đi trực.”

Người dân coi bộ đội như người nhà. Miếng ngon hiếm hoi đều nhường cho các anh. Bữa cơm trở thành sợi dây gắn kết quân – dân trong những ngày ác liệt.

Ăn trong lo âu nhưng không sợ hãi

Nhiều bữa cơm phải ăn trong hầm trú ẩn. Ánh đèn dầu leo lét, tiếng bom vọng xa, bát cơm chuyền tay trong im lặng.

“Có bữa cả nhà ăn mà không ai nói gì,” bà Sương kể. “Nghe tiếng bom là nuốt nhanh hơn.”

Dù vậy, không ai bỏ bữa. Ăn để còn sống, còn giữ làng.

Chia sẻ đến miếng cuối cùng

Khi làng có nhà bị bom đánh sập, cả xóm góp gạo, góp khoai nấu cơm giúp. Bữa cơm lúc ấy không còn của riêng nhà nào.

“Có bao nhiêu chia hết,” bà Sương nói. “Nhà sập thì còn làng.”

Tinh thần ấy giúp người dân vượt qua những ngày khốc liệt nhất.

Bữa cơm nuôi dưỡng ý chí

Những bữa cơm thời chiến không no, nhưng nuôi dưỡng ý chí. Trẻ em lớn lên trong mùi khói bếp, học cách nhường nhịn từ sớm. Người lớn học cách chịu đựng và sẻ chia.

“Nhờ những bữa cơm ấy mà làng không tan,” bà Sương trầm ngâm.

Khi hòa bình trở lại

Hòa bình lập lại, bữa cơm đầy đủ hơn. Nhưng với những người từng sống qua chiến tranh, ký ức về cơm độn khoai vẫn còn nguyên.

“Giờ ăn cơm trắng, lại nhớ cơm độn ngày xưa,” bà Sương cười. “Không phải vì ngon, mà vì nhớ người.”

Hạt gạo của ký ức

Những bữa cơm thời chiến ở làng quê Hưng Yên không chỉ là câu chuyện về cái ăn, mà là câu chuyện về tình người. Trong gian khó, hạt gạo được chia đôi, nhưng nghĩa tình thì chia đều cho tất cả.

Đó là ký ức bình dị mà sâu sắc – một phần không thể thiếu trong lịch sử hậu phương Hưng Yên thời bom đạn.