Những bức chân dung trở về Đồng Lộc

Những bức chân dung trở về Đồng Lộc

NHÂN VẬT: Mười nữ thanh niên xung phong Đồng Lộc     |     MỐC TƯ LIỆU: 1968 và 2022

Một tấm chân dung có thể đưa lịch sử đến rất gần. Năm 2022, câu chuyện những người trẻ phục dựng ảnh cho mười nữ thanh niên xung phong Ngã ba Đồng Lộc khiến em hiểu rằng tưởng nhớ không nhất thiết phải bắt đầu từ công việc lớn.

Mười cô gái Tiểu đội 4, Đại đội 552 hy sinh tại Ngã ba Đồng Lộc ngày 24/7/1968 khi đang làm nhiệm vụ giữ đường. Những năm chiến tranh thiếu thốn, ảnh chân dung không phải ai cũng có đủ; nhiều tấm ảnh đã mờ đi theo thời gian. Bởi vậy việc bảo quản, phục dựng hình ảnh là cách giúp thế hệ sau có thể nhìn thấy gương mặt chứ không chỉ đọc tên.

Tư liệu báo chí năm 2022 kể về nhóm tình nguyện viên thực hiện việc tìm kiếm, phục dựng chân dung của mười chị để trao tặng khu di tích. Công việc tưởng đơn giản nhưng đòi hỏi nhiều sự cẩn thận: thu thập ảnh gốc, hỏi người thân về đặc điểm gương mặt, tránh tùy tiện thêm chi tiết không có căn cứ và minh bạch rằng đây là ảnh được xử lý từ tư liệu cũ.

Một bức ảnh, cuốn sổ hoặc đồ vật còn lại sau chiến tranh thường rất nhỏ, nhưng khoảng đời nó lưu giữ lại vô cùng lớn. Khi tìm hiểu Mười nữ thanh niên xung phong Đồng Lộc, em càng thấy rõ sự khác biệt giữa đọc lại lời kể qua trí nhớ và nhìn thấy vật chứng có niên đại, nguồn gốc. Kỷ vật đáng quý không phải vì lúc nào cũng nguyên vẹn, mà vì đã vượt qua bao lần chuyển nhà, thay đổi của xã hội và nỗi đau riêng của gia đình để được trao lại cho người khác tìm hiểu.

Em nghĩ có một nét đẹp đặc biệt trong sự gặp gỡ ấy: người trẻ hôm nay dùng kỹ năng mới để chăm sóc ký ức tuổi trẻ của thế hệ trước. Công nghệ, khi được sử dụng có trách nhiệm, có thể làm cho một cái tên trong sách trở thành gương mặt thân thuộc hơn.

Có thể có nhiều người cùng kể về Mười nữ thanh niên xung phong Đồng Lộc, nhưng không phải nguồn nào cũng có giá trị như nhau. Một bài phỏng vấn nhân chứng, hồ sơ bảo tàng hoặc tài liệu cơ quan lưu trữ cho phép kiểm tra chi tiết tốt hơn một bài đăng không ghi xuất xứ. Vì thế, chúng em ưu tiên nguồn chính thống, đọc toàn bộ ngữ cảnh trước khi chọn chi tiết đưa vào bài. Giữ cho câu chuyện chính xác cũng là giữ gìn danh dự của những người được tưởng nhớ.

Nhìn những bức ảnh, em tự hỏi từng chị thích môn học nào, có từng mơ về một ngôi nhà yên bình không. Những câu hỏi ấy là cảm xúc của em, không phải thông tin lịch sử đã xác nhận; chính sự phân biệt đó giúp tưởng nhớ không trở thành hư cấu.

Tưởng tượng mình ngồi trong lớp học và nhìn ra sân trường đầy nắng, em càng cảm thấy biết ơn khi nghĩ đến Mười nữ thanh niên xung phong Đồng Lộc. Em có thể tranh luận cùng bạn, mơ về nghề nghiệp yêu thích và trở về nhà trong một buổi chiều yên ổn. Những điều quá đỗi quen thuộc ấy đã không đến dễ dàng với nhiều thế hệ. Em muốn giữ niềm tự hào ở mức sâu sắc, không chỉ hô lên một khẩu hiệu, mà là dành thời gian thật sự tìm hiểu tên tuổi, hoàn cảnh và công sức của những con người đã đi trước.

Những người cùng thời với Mười nữ thanh niên xung phong Đồng Lộc có thể đã kể về hoàn cảnh rất khó hình dung đối với tuổi học trò hiện nay. Vì vậy, khi trình bày trước lớp, em muốn giải thích thêm các từ ngữ như đơn vị, địa danh, nhiệm vụ và mốc thời gian thay vì đọc lướt qua. Một bản đồ nhỏ, dòng thời gian hay thẻ hiện vật có thể giúp mọi người đặt các chi tiết đúng chỗ. Khi hiểu bối cảnh, chúng em mới cảm nhận được ý nghĩa của hành động một cách công bằng.

Chi đội sẽ sưu tầm ảnh công khai có ghi nguồn, làm bảng giới thiệu mười chị và viết chú thích phân biệt ảnh gốc với ảnh được phục dựng.

Từ câu chuyện về Mười nữ thanh niên xung phong Đồng Lộc, em nghĩ đến lời dạy “Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào”. Với học sinh Trần Quốc Toản, tình yêu ấy có thể thể hiện trong những hành động gần gũi: biết kính trọng thầy cô, nói lời cảm ơn, không làm tổn thương bạn bè, giữ gìn di tích khi đi tham quan và sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm. Một bài đăng lịch sử đúng nguồn, một lời giới thiệu hay cho bạn đọc cũng là phần việc có ích mà tuổi nhỏ có thể thực hiện.

TƯ LIỆU THAM KHẢO & ẢNH MINH HỌA CẦN BỔ SUNG

[1] tuoitre.vn — mở bài tư liệu gốc

[2] tuoitre.vn — mở bài tư liệu gốc