Những bước chân xiềng xích và gánh củi nặng bờ vai

Mỗi buổi sáng, khi màn sương mù độ dày còn bao phủ lấy đỉnh đồi Khau Cả, cánh cổng gỗ bọc sắt nặng nề của nhà tù Sơn La lại mở ra với những tiếng ken két rợn người. Một toán "tù áo trắng" bước ra. Đôi chân họ bị cùm chặt bằng những vòng xích sắt nặng trịch, mỗi bước đi đều phát ra tiếng lạch cạch khô khốc trên nền đá lạnh. Họ bị lính Pháp áp giải ra rừng chặt củi, gùi đất đá cải tạo thị xã.

Hôm ấy, trên một con dốc đất đỏ trơn trượt sau trận mưa đêm, có một mế (mẹ) người Thái gầy gò, đôi chân trần bấm chặt vào bùn đất, trên lưng là một gùi củi cao quá đầu người. Chiếc gùi nặng kéo ghì người mế gập xuống, hơi thở hổn hển. Bất ngờ, mế trượt chân, cả người và gùi củi đổ ụp xuống rặng cỏ ven đường.

Thấy vậy, ba chiến sĩ cộng sản đang đi gần đó, bất chấp những họng súng đen ngỏm của toán lính gác đang lăm lăm chĩa vào mình, liền chạy ào tới. Đôi bàn tay sạm đen, chằng chịt vết xước vì đá nhọn của họ khéo léo đỡ mế dậy. Hai người lính dùng đôi chân đang mang xiềng xích của mình, ghì chặt xuống đất làm điểm tựa, chung sức khênh cái gùi củi nặng đỡ lên vai cho mế.

Chiến sĩ trẻ tên Minh lấy trong túi áo ra một nắm lá rừng đã được vò nát, nhẹ nhàng đắp lên vết rách ở chân mế do đá quệt phải, rồi thì thầm bằng thứ tiếng Thái bập bẹ vừa học được: "Mế có đau không? Đi từ từ thôi mế nhé, bộ đội đỡ giúp mế một đoạn".

Mế Thái ngước đôi mắt nhòe sương nhìn những người tù gầy gộc, đầu trọc lóc, manh áo mỏng dính đầy bùn đất nhưng nụ cười lại ấm áp vô cùng. Kể từ ngày đó, mế biết rằng, những "thằng tù" bị Tây xích chân kia chính là người tốt, là bộ đội cụ Hồ đi đánh giặc để giành tự do cho bản người Thái của mế.