Những buổi gác làng đầu tiên

Những năm đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, khi màn đêm buông xuống, Quỳnh Đôi không còn chìm vào giấc ngủ yên ả như trước. Đầu mỗi ngõ đều có người thay phiên canh gác. Dân quân tuần tra quanh làng, còn những thiếu niên lớn hơn được giao phụ giúp những việc vừa sức.

Một buổi chiều, anh đội trưởng dân quân gọi Cu Nâu lại.

— Đêm nay em theo các anh gác làng nhé.

Tim cậu đập mạnh.

Đây là lần đầu tiên cậu được tham gia một nhiệm vụ ban đêm.

Trước giờ đi, cha trao cho cậu chiếc áo nâu đã vá nhiều chỗ.

— Đêm khuya lạnh lắm. Nhớ nghe hiệu lệnh của các anh.

Cu Nâu gật đầu, cẩn thận khoác áo rồi chạy đến sân đình.

Đêm đầu dưới ánh trăng

Đêm ấy, trăng thượng tuần treo lơ lửng trên những lũy tre. Gió từ cánh đồng thổi về mang theo mùi lúa non.

Các anh dân quân chia nhau đứng ở những lối vào làng.

Cu Nâu được giao đứng cùng một anh lớn tuổi hơn ở đầu con đường đất dẫn vào xóm.

Vũ khí của cậu chỉ là một cây gậy tre và chiếc mõ báo động treo bên gốc đa.

Anh dân quân dặn:

— Chưa có lệnh thì không được đánh mõ. Có việc gì thì báo ngay.

Cậu nắm chặt cây gậy, mắt chăm chú nhìn con đường mờ trong ánh trăng.

Tiếng động giữa đêm

Khoảng nửa đêm, từ phía bờ tre bỗng vang lên tiếng sột soạt.

Cu Nâu giật mình.

Cậu nhìn sang anh dân quân.

Anh khẽ giơ tay ra hiệu im lặng.

Hai người lặng lẽ tiến lại gần.

Hóa ra chỉ là một con bò của nhà ai sổng chuồng đang gặm cỏ.

Cả hai cùng bật cười khe khẽ.

Anh vỗ vai cậu.

— Bình tĩnh là điều đầu tiên người gác làng phải học.

Cu Nâu ghi nhớ lời ấy.

Chén nước chè lúc gần sáng

Đến gần sáng, sương phủ trắng con đường.

Một bà cụ mang ra chiếc ấm đất còn nóng.

— Các con uống chén nước chè cho ấm.

Cu Nâu cầm chén nước, hơi ấm lan khắp đôi bàn tay lạnh buốt.

Cậu chợt nhận ra rằng, người gác làng không chỉ được giao nhiệm vụ bảo vệ xóm làng, mà còn được cả làng gửi gắm niềm tin.

Bình minh trên cánh đồng

Khi tiếng gà gáy vang lên từ đầu xóm, ca gác kết thúc.

Mặt trời vừa nhô khỏi rặng tre.

Khói bếp bắt đầu bay lên từ những mái nhà tranh.

Cha đón Cu Nâu trước cổng.

— Thức cả đêm có mệt không?

Cậu cười.

— Mệt, nhưng con vui.

Cha nhìn con trai, ánh mắt đầy tự hào.

— Con đã biết giữ lời hứa với quê hương rồi.

Trên con đường ra đồng hôm ấy, Cu Nâu thấy mọi thứ dường như thân thuộc hơn: hàng tre, giếng làng, sân đình và những mái nhà mà đêm qua cậu đã thức để cùng mọi người gìn giữ.

Đó là đêm gác làng đầu tiên trong tuổi thiếu niên của cậu.

Một đêm không có tiếng súng, không có trận đánh, nhưng đủ để dạy cậu rằng bảo vệ quê hương bắt đầu từ những việc âm thầm nhất: biết thức khi người khác ngủ, biết giữ bình tĩnh trước hiểm nguy và biết đặt sự bình yên của xóm làng lên trước sự mệt mỏi của bản thân.