Những cánh chim non dũng cảm của chiến khu bản Nà Mạ

Trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp gian khổ, mảnh đất Cao Bằng không chỉ là cái nôi của cách mạng mà còn là nơi khai sinh ra một thế hệ thiếu niên anh hùng. Nhắc đến phong trào cách mạng măng non, người ta thường nhớ ngay đến người đội trưởng đầu tiên Kim Đồng. Thế nhưng, làm nên những chiến công hiển hách, bảo vệ an toàn cho các cán bộ Trung ương Đảng tại chiến khu không thể không kể đến sự đóng góp, mưu trí và tinh thần quả cảm của các thành viên trong Đội Nhi đồng Cứu quốc đầu tiên: Cao Sơn, Thanh Thủy, Thủy Tiên và Thanh Minh. Năm người bạn, năm ý chí thép đã tạo nên một mạng lưới bưu chính, giao liên bí mật vô cùng kiên cường giữa lòng địch.

Ngày 15 tháng 5 năm 1941, một cột mốc lịch sử đã diễn ra tại khu rừng hoang vắng dưới chân núi Thoong Mạ. Dưới sự hướng dẫn và dìu dắt trực tiếp của các chú cán bộ cách mạng (trong đó có đồng chí Đức Thanh), Đội Nhi đồng Cứu quốc bí mật đầu tiên của nước ta chính thức được thành lập. Năm đứa trẻ của bản Nà Mạ, dù tuổi đời còn rất nhỏ, khuôn mặt còn ngây thơ, nhưng đã cùng nhau đứng dưới cờ Tổ quốc, thề giữ bí mật tuyệt đối và trung thành với cách mạng cho đến hơi thở cuối cùng. Để thuận tiện cho việc hoạt động bí mật và che mắt tai mắt của bọn mật thám, lý dịch gián điệp, các chú cán bộ đã đặt cho năm em những bí danh mang ý nghĩa như những loài hoa rừng, những ngọn núi kiên cường của quê hương: Nông Văn Dền là Kim Đồng, Vương Văn Niết là Cao Sơn, Đường Thị Thanh là Thanh Thủy, Nông Thị Tằng là Thủy Tiên và Nông Thị Sáu là Thanh Minh.

Hoạt động của nhóm diễn ra vô cùng đa dạng, tinh vi và đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng như từng bánh răng trong một bộ máy. Hằng ngày, các thành viên trong đội thường chia nhau ra khắp các ngả đường đi vào bản, từ các lối mòn trong hẻm sâu cho đến các trục đường giao thông chính. Dưới danh nghĩa là những cô bé, cậu bé chăn trâu, cắt cỏ, lên rẫy bẻ ngô hay đi hái củi, giặt giũ bên bờ suối Lê-nin, các em đã khéo léo biến những công việc đời thường thành tấm màn che mắt kẻ thù một cách hoàn hảo. Không ai có thể ngờ rằng phía sau những tiếng cười đùa tinh nghịch ấy lại là những nhiệm vụ có thể định đoạt sự an nguy của cả một chiến khu.

Anh Kim Đồng cùng Cao Sơn thường nhận nhiệm vụ giao liên đường dài, chuyển phát thư từ mật giữa các căn cứ và dẫn đường cho cán bộ từ vùng xuôi lên vùng ngược. Cao Sơn là một cậu bé điềm tĩnh, lầm lì nhưng có đôi chân thoăn thoắt, leo núi nhanh như sóc và thuộc lòng từng lối mòn bí mật, từng hang đá rậm rạp trong rừng sâu. Mỗi khi có thư khẩn, Kim Đồng và Cao Sơn lại phối hợp theo chiến thuật "tiếp sức" hoặc "nghi binh". Nếu Kim Đồng đi trước dẫn đường gặp lính càn hay mật thám đóng bốt đột xuất, anh sẽ ra hiệu bằng tiếng chim hót hoặc tiếng sáo trúc vang vọng. Nghe thấy tín hiệu cứu nguy ấy, Cao Sơn đi phía sau lập tức hiểu ý, nhanh chóng giấu thư vào ống nứa, bụi rậm, hoặc tìm đường vòng qua bản khác nhằm đưa thư đến đích an toàn mà không bị giặc phát hiện.

Trong khi đó, ba nữ chiến sĩ nhỏ tuổi Thanh Thủy, Thủy Tiên và Thanh Minh lại là hệ thống "ra-đa sống" vô cùng nhạy bén và kiên cố ở đầu bản. Thanh Thủy và Thanh Minh thường rủ nhau ra bến nước giặt giũ hoặc băm cây chuối cho lợn ngay cạnh trục đường chính dẫn vào căn cứ. Đôi mắt các em lúc nào cũng tinh anh, giả vờ lơ đãng nhưng thực chất là đang quét qua từng người qua đường. Chỉ cần thấy bóng dáng lính Pháp hay bọn tay sai ngụy binh lảng vảng, Thanh Thủy sẽ lập tức ra ám hiệu bằng cách gõ nhịp giặt áo thật mạnh, tạo nên âm thanh chát chúa "cộc, cộc, cộc" vào tảng đá, hoặc Thanh Minh sẽ cất tiếng hát vang một bài ca dân tộc Tày, Nùng quen thuộc của bản làng. Tiếng gõ tảng đá hay tiếng hát vang dội ấy chính là hiệu lệnh ngầm truyền vào sâu bên trong. Ở chặng trong, Thủy Tiên – người đang nhận nhiệm vụ nấu cơm, mang tiếp tế cơm nắm, muối vừng cho các chú cán bộ trong hang – kịp thời nghe thấy để thổi tắt lửa, xóa dấu vết tàn tro và đưa các chú ẩn nấp sâu hơn vào lòng núi đá hiểm trở.

Sự mưu trí của nhóm còn thể hiện ở những lần chủ động "giăng bẫy" đánh lạc hướng giặc Pháp một cách ngoạn mục. Có lần, bọn lính ngụy tổ chức một cuộc vây ráp bất ngờ vào bản Nà Mạ để lùng sục tài liệu cách mạng. Phát hiện nguy hiểm khi có hai chú cán bộ đang trú ẩn ở nhà dân mà không kịp chạy lên hang, Thanh Minh đã nhanh trí giả vờ khóc lóc thảm thiết, chạy lao đến giữ chặt lấy tay một tên lính chỉ huy để hỏi đường tìm con trâu bị lạc, cố tình gây ra một cảnh hỗn loạn ở đầu ngõ. Trong lúc bọn lính đang bực dọc quát tháo và bị phân tâm bởi cô bé nhỏ tuổi, Thanh Thủy đã bí mật lẻn ra cửa sau, luồn qua hàng rào báo tin cho Kim Đồng phối hợp giải thoát cho các chú cán bộ trèo qua vách đá phía sau nhà ra rừng vầu. Sự phối hợp ăn ý, gan dạ và không ngại hiểm nguy đến tính mạng của năm người bạn đã giúp bảo vệ tuyệt đối an toàn cho nhiều cuộc họp quan trọng của cơ quan đặc khu Cao - Bắc - Lạng.

Trận chiến định mệnh rạng sáng ngày 15 tháng 2 năm 1943 là một minh chứng đau xót nhưng vô cùng hào hùng cho tình đồng đội, tình đồng chí của nhóm nhi đồng cứu quốc. Khi Kim Đồng đi trinh sát và phát hiện giặc Pháp đang bí mật bao vây hang Nộc Én – nơi đang diễn ra cuộc họp của các cán bộ Trung ương – anh đã nhanh chóng ra hiệu cho các bạn lùi lại phía sau để bảo toàn lực lượng và hệ thống liên lạc của đội. Bản thân anh tự nguyện làm "mồi nhử", một mình lao ra giữa khoảng trống để thu hút toàn bộ hỏa lực của kẻ thù. Tiếng súng nổ vang trời xé toạc màn sương mờ dội vào vách núi không chỉ là tín hiệu báo động cứu sống các chú cán bộ, mà còn là lời vĩnh biệt đầy kiêu hãnh của người đội trưởng gửi tới bốn người bạn thân thương của mình. Anh ngã xuống bên dòng suối Lê-nin, nhưng ngọn lửa cách mạng mà anh và các bạn đã nhóm lên thì mãi mãi không bao giờ tắt.

Sau sự hy sinh anh dũng của Đội trưởng Kim Đồng, bốn thành viên còn lại là Cao Sơn, Thanh Thủy, Thủy Tiên và Thanh Minh không hề nao núng tinh thần. Ngược lại, biến đau thương thành hành động, các em càng siết chặt tay nhau, tiếp tục duy trì hoạt động của đội dưới sự chỉ đạo của cách mạng. Các em đã thề trước hương hồn của Kim Đồng sẽ thay anh hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ giao liên, bảo vệ quê hương cho đến ngày đất nước hoàn toàn tự do.

Câu chuyện về Đội Nhi đồng Cứu quốc bản Nà Mạ là một trang sử vàng chói lọi, khắc sâu vào tâm khảm của biết bao thế hệ thiếu nhi Việt Nam. Dù anh Kim Đồng đã anh dũng hy sinh khi tuổi đời còn rất xanh, nhưng hình ảnh của anh cùng những người đồng đội quả cảm như Cao Sơn, Thanh Thủy, Thủy Tiên, Thanh Minh sẽ mãi là tấm gương sáng ngời về tinh thần "tuổi nhỏ chí lớn". Họ chính là minh chứng hùng hồn nhất cho thấy lòng yêu nước của người Việt Nam là bất tận, những cánh chim non dũng cảm đã dùng chính sự mưu trí, mồ hôi và cả xương máu của tuổi thơ để góp phần dệt nên tấm thảm độc lập, tự do cho Tổ quốc ngày hôm nay.