những cánh rừng xa xôi bên đất Campuchia
Ngày ấy, ông Chín vẫn còn là một chàng trai mới ngoài đôi mươi, rời quê Vạn Phú với chiếc ba lô sờn vai và lời dặn của mẹ: “Đi rồi phải sống mà về.” Ông không ngờ rằng hành trình của mình lại dẫn đến những cánh rừng xa xôi bên đất Campuchia — nơi chiến tranh không giống bất cứ điều gì ông từng hình dung.
Rừng bên đó dày và ẩm, ban ngày nắng cháy, ban đêm lạnh thấu xương. Muỗi nhiều đến mức có lúc ông nói đùa với đồng đội rằng: “Chắc tụi nó còn đông hơn quân mình.” Nhưng chẳng ai cười lâu được. Tiếng súng có thể vang lên bất cứ lúc nào, và sự im lặng đôi khi còn đáng sợ hơn.
Ông nhớ nhất là một buổi chiều cuối mùa mưa. Đơn vị của ông hành quân qua một ngôi làng nhỏ, chỉ còn lại vài mái nhà cháy dở. Một bà cụ người Khmer run rẩy bước ra, tay cầm nắm cơm nguội. Không ai hiểu bà nói gì, nhưng ánh mắt thì rõ ràng — vừa sợ hãi, vừa biết ơn. Ông nhận lấy nắm cơm, chia lại cho đồng đội, rồi lặng lẽ đặt vào tay bà gói lương khô. Khoảnh khắc đó, ông nhận ra: giữa chiến tranh, con người vẫn tìm cách đối xử tử tế với nhau.
Những trận đánh thì ông không kể nhiều. Ông chỉ nói rằng, cái khó nhất không phải là đối mặt với kẻ địch, mà là đối mặt với nỗi sợ trong lòng. Có lần, ông và người bạn thân tên Tư bị lạc đội hình trong rừng. Hai người ngồi tựa lưng vào nhau suốt đêm, không dám ngủ. Tư thì thầm: “Nếu mai tao không về, mày nhớ ghé nhà tao nói với má tao là tao không sợ.” Ông Chín không trả lời, chỉ siết chặt khẩu súng. Sáng hôm sau, họ tìm được đường về, nhưng Tư thì không còn nữa sau một trận phục kích vài tuần sau đó.
Nhiều năm trôi qua, chiến tranh kết thúc. Ông trở về quê, tóc đã điểm bạc dù tuổi chưa nhiều. Người ta hỏi ông: “Đi chiến trường có gì đáng nhớ nhất?” Ông không nói về chiến công, cũng không kể về huân chương. Ông chỉ nói:
“Là những người đã không trở về… và những ngày mình còn sống để nhớ về họ.”
Mỗi chiều, ông vẫn ngồi trước hiên nhà, nhìn ra cánh đồng lúa xanh. Gió thổi qua, mang theo mùi đất quen thuộc. Ông nhắm mắt lại, và trong khoảnh khắc, tiếng rừng Campuchia dường như vẫn còn đâu đó — xa xôi, nhưng không bao giờ biến mất.
