NHỮNG CÂU CHUYỆN ĐÃ ĐI QUA - ĐAU ĐÁU THỜI HẬU CHIẾN

BƯỚC RA KHỎI CUỘC CHIẾN: NHỮNG VẾT THƯƠNG RỈ MÁU VÀ NỖI NIỀM ĐAU ĐÁU THỜI BÌNH TRONG "ĐỪNG KỂ TÊN TÔI"

Nếu như phần đầu của cuốn sách "Đừng kể tên tôi" là khúc tráng ca ra trận đầy cảm tử, thì phần tiếp theo lại là những thước phim tài liệu chân thực, trần trụi đến xót xa về cuộc sống của các cựu binh sau ngày đất nước thống nhất. Chiến tranh lùi xa, nhưng di chứng của nó vẫn hiển hiện: Có vết thương nằm trên da thịt, có vết thương hằn sâu vào tâm thần, và có cả những vết thương mang tên "thiệt thòi số phận".

Giữ căn nhà hoang lạnh để lưu lại hơi ấm của các con

Nỗi đau hậu chiến trước hết thuộc về những người ở lại, những người phải chứng kiến người thân bị bom đạn tước đoạt ngay trước mắt. Câu chuyện của ông Trí ở Hương Khê, Hà Tĩnh là một vết cắt như thế.

Chỉ mười ngày trước khi Mỹ ngừng ném bom miền Bắc vào năm 1972, một trận oanh tạc tàn khốc giữa trưa đã san phẳng ngôi nhà của ông. 7 người thân yêu nhất ra đi cùng một lúc, nằm lạnh lẽo cạnh nhau với "vụn bom dăm đầy mặt". Giờ đây, ở tuổi gần 90, cái tuổi lẽ ra phải được quây quần bên con cháu, ông Trí vẫn chọn sống một mình trong ngôi nhà dựng ngay trên nền đất bị đánh bom năm xưa. Ông bám trụ ở mảnh đất đau thương ấy không phải vì không có nơi để đi, mà vì ông muốn "lưu giữ hơi ấm của các con". Sự cô độc của ông lão tóc bạc phơ chính là chứng tích sống cho sự tàn bạo của chiến tranh hủy diệt.

Khi chiếc hầm tránh bom Mỹ trở thành nơi trốn chạy... người chồng

Với những người lính may mắn sống sót trở về, cuộc chiến thời bình của họ đôi khi còn nghiệt ngã hơn. Viên đạn găm sâu vào thái dương trong trận đánh Tết Mậu Thân 1968 đã biến cựu binh trinh sát Bùi Thanh Lương thành một con người khác. Vết thương thực thể phá hủy hệ thần kinh, khiến ông không thể kiểm soát được hành vi của chính mình.

Người lính từng vào sinh ra tử ấy khi "lên cơn" đã đuổi đánh vợ con, đốt nhà, thậm chí tự đổ xăng vào chăn trùm lên người để đốt. Sự khốc liệt đổi thay đến trớ trêu: Chiếc hầm năm xưa vốn được đào để che chở gia đình trước bom đạn Mỹ, thì nay, trong thời bình, lại trở thành nơi để người vợ và những đứa con trốn chạy khỏi cơn điên loạn của người chồng, người cha. Vết thương của ông Lương không chỉ hành hạ thể xác ông, mà nó gặm nhấm, giằng xé hạnh phúc của cả một gia đình suốt nửa đời người.

Gia tài của người lính 10 năm chiến trường: Những chiếc huy hiệu và đôi chân tật nguyền

Éo le và cay đắng hơn cả có lẽ là hoàn cảnh của ông Nguyễn Trọng Hiếu, người chiến sĩ vận chuyển lương thực thuộc Đoàn 559 năm xưa. Sống một mình trong căn nhà tồi tàn sau khi vợ mất, tài sản giá trị nhất của người lính có 10 năm cống hiến ấy không phải là sổ lương hưu hay những tấm huân chương bằng đồng, mà là một túi bóng kính đã ngả màu chứa những chiếc Huy hiệu Đảng sao vàng – thứ được ông giấu kỹ dưới lớp chiếu rách.

Mười năm ở rừng, đôi chân ông nhiễm độc sùi lên gớm ghiếc, nhưng ông lại không có một đồng lương trợ cấp nào chỉ vì... mất hết giấy tờ. Đoạn hồi ức ông kể về ý định ra Hà Nội tìm Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên để nhờ làm chứng khiến người nghe không khỏi nhói lòng:

“Người ta nói có tiền triệu để đi Hà Nội thì để đó mà ăn... Tiền triệu tôi làm gì có. Muốn ra Hà Nội phải tính đi vay”.

Lời phân vân của ông lão nghèo khổ, mang tật nguyền hậu chiến nhưng trong tay vẫn nâng niu tấm huy hiệu Đảng là một nốt lặng đầy nhức nhối, nhắc nhở chúng ta về những khoảng trống chính sách và những góc khuất số phận của những con người từng dâng hiến cả tuổi xuân cho đất nước.

Cười cười mà vẫn không ngăn được hai hàng nước mắt

Vượt lên trên những đớn đau và nghiệt ngã của đời thường, thứ tài sản tinh thần quý báu nhất giúp những người lính già bám trụ chính là tình đồng đội. Cuộc hội ngộ sau hơn 40 năm của ông Nguyễn Văn Ngọc và những người bạn chiến trường cũ bình dị mà thiêng liêng đến lạ kỳ.

Ba giờ sáng, những ông già tóc bạc rủ nhau ra khe tắm, hét lên, cười lên và tự bảo mình là "những thằng điên". Hai bờ khe bãi đá thời bình hệt như bãi đá ngày xưa nơi ông Ngọc từng ngồi kỳ cọ bộ quần áo đẫm máu của những đồng đội đã hy sinh. Họ cười cho ngày gặp mặt, cười cho sự may mắn vì mình còn sống, nhưng "cười cười mà vẫn không ngăn được hai hàng nước mắt". Giọt nước mắt ấy rơi cho tuổi trẻ đã mất, rơi cho những người anh em vĩnh viễn nằm lại ở tuổi mười bảy, đôi mươi và rơi cho cả những nhọc nhằn mà họ đang phải gánh chịu hôm nay.

Cuốn sách "Đừng kể tên tôi" của tác giả Phan Thúy Hà không chỉ là bài ca tri ân, mà còn là một lời nhắc nhở nghiêm túc cho thế hệ hôm nay. Khi chúng ta được sống trong một đất nước hòa bình, phát triển, thì ở đâu đó quanh ta, những ông già, bà lão cựu binh vẫn đang lặng lẽ chịu đựng những di chứng của cuộc chiến.

Họ không đòi hỏi vinh danh, không cầu kỳ danh lợi, nhưng chúng ta – thế hệ được hưởng quả ngọt từ dòng máu của họ – không có quyền quên lãng. Trân trọng quá khứ, xoa dịu những nỗi đau hậu chiến chính là cách duy nhất để sống xứng đáng với sự hy sinh vĩ đại của một thế hệ anh hùng.