NHỮNG CÂU HÒ BÊN BẾN HIỀN LƯƠNG – TIẾNG LÒNG BÊN DÒNG SÔNG LỊCH SỬ
Bên dòng sông Bến Hải, nơi có cầu Hiền Lương nổi tiếng, từng có những năm tháng đất nước bị chia cắt. Nhưng giữa những ngày tháng đau thương ấy, tiếng hò của người dân vẫn vang lên bên dòng sông, mang theo nỗi nhớ quê hương, tình yêu gia đình và khát vọng đoàn tụ. Những câu hò mộc mạc ấy không chỉ là lời ca trong đời sống dân gian mà còn trở thành một phần ký ức của vùng giới tuyến.
Ngày trước, cuộc sống của người dân đôi bờ Bến Hải gắn liền với ruộng đồng, bến nước và những sinh hoạt cộng đồng. Trong những buổi lao động, những đêm trăng hay những dịp hội làng, tiếng hò, tiếng hát thường cất lên để xua đi mệt nhọc và làm cho cuộc sống thêm vui tươi. Những câu hò không cầu kỳ, chỉ cần vài câu đối đáp giữa người này với người kia cũng đủ làm nên một không khí thân tình của làng quê Quảng Trị.
Rồi Hiệp định Genève năm 1954 được ký kết. Đất nước tạm thời bị chia cắt, sông Bến Hải trở thành giới tuyến quân sự tạm thời. Những làng quê hai bên bờ vốn có quan hệ họ hàng, dòng tộc và giao lưu từ bao đời nay bỗng bị ngăn cách. Cây cầu Hiền Lương trở thành một hình ảnh đặc biệt của thời kỳ lịch sử ấy.
Trong hoàn cảnh đó, tiếng hò bên Bến Hải mang một ý nghĩa khác.
Đó không còn đơn thuần là những câu hát để giải trí sau giờ lao động. Tiếng hò trở thành cách người dân gửi gắm tình cảm, gửi lời thăm hỏi và nói lên nỗi lòng của mình. Khi không thể dễ dàng gặp nhau, những lời hát, câu hò trở thành phương tiện để con người tìm thấy nhau trong ký ức và tình cảm.
Có những tiếng hò vang lên từ bên này bờ sông rồi vọng sang bên kia. Người nghe có thể không nhìn thấy khuôn mặt của người đang hát, nhưng vẫn nhận ra giọng quê, nhận ra tình cảm thân thuộc. Có khi đó là lời hỏi thăm, lời nhắn gửi đến người thân; có khi là tiếng hát thể hiện nỗi nhớ quê hương, nhớ gia đình và ước mong một ngày được sum họp.
Bến Hiền Lương vì thế trở thành nơi chứng kiến những cuộc đối đáp bằng tiếng hát giữa hai bờ. Trong hoàn cảnh bị chia cắt, người dân vẫn tìm cách giữ gìn những nét văn hóa quen thuộc của quê hương. Tiếng hò giúp họ vơi đi nỗi buồn, đồng thời khẳng định rằng dù dòng sông có trở thành giới tuyến thì tình cảm giữa con người với con người vẫn không thể bị chia cắt.
Những người dân bên bờ Bến Hải khi ấy vẫn là những người nông dân bình dị. Họ vẫn làm ruộng, trồng cây, chăm sóc gia đình, nhưng trong lòng luôn mang một nỗi mong chờ. Họ mong chiến tranh kết thúc, mong được tự do đi lại, mong những người thân được trở về. Chính vì vậy, trong tiếng hò đôi khi có cả niềm vui, nỗi nhớ và một niềm tin bền bỉ vào ngày đoàn tụ.
Có lẽ vì thế mà khi nhắc đến Bến Hải và Hiền Lương, người ta không chỉ nhớ đến một cây cầu, một dòng sông hay một giới tuyến quân sự. Người ta còn nhớ đến tiếng người gọi nhau qua sông, tiếng hát vang lên giữa những năm tháng chia cắt.
Tiếng hò ấy đã hòa vào dòng nước Bến Hải và trở thành một phần ký ức của quê hương Quảng Trị.
Rồi mùa xuân năm 1975 đến. Đất nước thống nhất, giới tuyến không còn. Những con người từng bị chia cắt có ngày trở về gặp lại nhau. Những làng quê hai bên bờ Bến Hải lại nối liền. Cây cầu Hiền Lương không còn mang ý nghĩa của một giới tuyến chia cắt mà trở thành biểu tượng của hòa bình, thống nhất.
Trong ngày đoàn tụ, có lẽ những người từng hò bên sông năm xưa cũng đã có thể hát với một tâm trạng khác. Không còn là lời gọi từ hai bờ, không còn là tiếng hát gửi qua giới tuyến, mà là tiếng hát của những người được đứng bên nhau trên một quê hương thống nhất.
Ngày nay, bên dòng Bến Hải, tiếng hò xưa đã trở thành ký ức. Nhưng những câu hát mộc mạc ấy vẫn có giá trị như một chứng nhân của lịch sử. Nó nhắc chúng ta rằng trong những năm tháng đất nước bị chia cắt, người dân vẫn giữ được tiếng nói, tiếng hát và tình cảm quê hương của mình.
Nếu cây cầu Hiền Lương là chứng tích của một thời đất nước chia đôi, thì những câu hò bên bến sông lại là tiếng lòng của những con người sống trong thời kỳ ấy. Dòng sông có thể chia đôi hai bờ, nhưng không thể chia cắt tình quê, tình người và khát vọng đoàn tụ.
Và hôm nay, khi đất nước đã hòa bình, mỗi khi một làn điệu dân gian vang lên bên dòng Bến Hải, ta lại có thể hình dung về những con người năm xưa – những người đã gửi nỗi nhớ, niềm tin và khát vọng thống nhất vào từng câu hò, để rồi cùng quê hương đi qua những năm tháng chia cắt và bước đến ngày đoàn tụ.
