NHỮNG CHI TIẾT ÍT AI BIẾT VỀ LỊCH SỬ RA ĐỜI CỦA QUỐC CA VIỆT NAM
1. Hoàn cảnh sáng tác và bối cảnh lịch sử
Ca khúc “Tiến quân ca” do nhạc sĩ Văn Cao sáng tác vào cuối năm 1944 tại Hà Nội trong không khí sục sôi của phong trào cách mạng. Ngay sau khi ra đời, bài hát đã trở thành lời cổ vũ chiến đấu mạnh mẽ và nhanh chóng lan tỏa sâu rộng trong quần chúng nhân dân.
Đến năm 1945, khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa được thành lập, hai tác phẩm âm nhạc xuất sắc đã được đưa ra cân nhắc để lựa chọn làm Quốc ca:
“Tiến quân ca” (sáng tác: Nhạc sĩ Văn Cao)
“Diệt Phát-xít” (sáng tác: Nhạc sĩ Nguyễn Đình Thi — thời điểm đó đang được sử dụng làm nhạc hiệu của Đài Tiếng nói Việt Nam)
2. Quyết định mang tính tầm nhìn của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Đánh giá về hai tác phẩm, Bác Hồ nhận xét rằng ca khúc “Diệt Phát-xít” mang giai điệu rất khí thế và sục sôi. Tuy nhiên, về mặt bối cảnh lịch sử, phát-xít đã bị đánh đuổi và tiêu diệt, việc chọn một bài hát gắn liền với hoàn cảnh lịch sử cụ thể làm Quốc ca lâu dài là không còn phù hợp.
Hướng tới bài “Tiến quân ca”, Bác đánh giá cao tính nghệ thuật và tinh thần hào hùng của tác phẩm, song Người cho rằng cần điều chỉnh một số từ ngữ để bài hát mang tầm vóc toàn dân và hướng tới tương lai bền vững.
3. Lần sửa lời lịch sử trong đêm trước kỳ họp Quốc hội
Trong một đêm trước khi trình Quốc hội thông qua, Bác Hồ đã trực tiếp duyệt và điều chỉnh một chi tiết đắt giá trong phần lời:
Từ nguyên bản:
“Thét lên, cùng thét lên, nước non Việt Nam ta vững bền.”
Được Bác chỉnh sửa thành:
“Tiến lên, cùng tiến lên, nước non Việt Nam ta vững bền.”
Sự thay đổi từ “Thét lên” sang “Tiến lên” không chỉ giữ nguyên tính nhạc mà còn nâng tầm khí thế hành động. Hai cụm từ “Tiến lên” và “Vững bền” nối tiếp nhau trong cùng một câu hát đã tạo nên một nhịp điệu hào hùng, khẳng định tư thế tiến bước và sức sống trường tồn của nước Việt Nam độc lập vừa mới khai sinh.
4. Sự đồng thuận lịch sử và di sản trường tồn
Với sự điều chỉnh đầy tinh tế đó, bài hát đã được đưa ra Quốc hội khóa I (năm 1946) thảo luận và nhận được sự nhất trí tuyệt đối của các đại biểu. “Tiến quân ca” chính thức trở thành Quốc ca của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam) và tiếp tục vang vọng cùng dòng chảy lịch sử dân tộc cho đến ngày nay.
