NHỮNG CHIẾC BÈ TRÊN SÔNG MÃ – CÂU CHUYỆN VỀ THANH NIÊN XUNG PHONG MỞ ĐƯỜNG TRONG KHÁNG CHIẾN

Trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp, chiến trường Điện Biên Phủ nằm giữa vùng núi Tây Bắc xa xôi, nơi những con đường hiểm trở khiến việc vận chuyển lương thực, vũ khí và quân trang trở thành một nhiệm vụ vô cùng khó khăn. Muốn đưa hàng hóa từ hậu phương lên chiến trường, hàng vạn dân công, bộ đội và thanh niên xung phong phải vượt qua những cung đường núi, những con đèo dốc đứng và những con sông dữ. Trong số đó, sông Mã là một thử thách đặc biệt. Dòng sông cuộn chảy giữa núi rừng, có những đoạn nước sâu, dòng chảy mạnh và mùa mưa thường xuyên dâng cao. Nhưng chiến dịch vẫn cần được bảo đảm hậu cần, và những người trẻ đã tìm cách biến chính dòng sông đầy hiểm nguy ấy thành một tuyến đường vận chuyển phục vụ chiến trường.

Những thanh niên xung phong ngày ấy phần lớn còn rất trẻ. Họ rời quê hương khi tuổi đời chỉ vừa đôi mươi, mang theo sức trẻ và niềm tin rằng mình có thể góp phần vào cuộc kháng chiến bằng công việc của mình. Không phải ai cũng trực tiếp cầm súng. Có người làm nhiệm vụ mở đường, có người sửa cầu, có người vận chuyển lương thực, có người dẫn đường, có người làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông. Công việc của họ tưởng như đứng phía sau chiến trường nhưng thực chất lại có ý nghĩa sống còn. Một khẩu súng ngoài mặt trận chỉ có thể phát huy tác dụng khi có đạn để bắn; một người lính chỉ có thể tiếp tục chiến đấu khi có cơm ăn, thuốc chữa thương và những vật dụng cần thiết. Vì vậy, mỗi chuyến hàng vượt qua núi rừng an toàn đều là một phần của chiến thắng.

Trong điều kiện thiếu thốn, những chiếc bè đơn sơ được sử dụng để vượt sông. Người điều khiển bè phải hiểu dòng nước, biết cách tránh những đoạn xoáy và tìm thời điểm thích hợp để đưa người và hàng qua sông. Có những chuyến vượt sông diễn ra trong đêm để tránh máy bay địch. Bóng tối vừa là sự che chở, vừa là hiểm nguy, bởi giữa dòng nước cuồn cuộn, chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến cả người lẫn hàng hóa gặp nạn. Những thanh niên xung phong vẫn phải làm công việc ấy hết chuyến này đến chuyến khác, bởi phía trước là chiến trường đang chờ từng chuyến hàng.

Chiến tranh không cho họ nhiều lựa chọn. Nếu cầu bị đánh phá, phải tìm cách vượt sông bằng bè. Nếu đường bị bom phá hỏng, phải sửa đường. Nếu một đoạn đường trở nên nguy hiểm, phải mở một tuyến khác. Công việc cứ thế nối tiếp nhau, trong điều kiện bom đạn luôn có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Những người trẻ ấy hiểu rằng nếu giao thông bị cắt đứt, chiến trường sẽ thiếu thốn và sức chiến đấu của bộ đội sẽ bị ảnh hưởng. Vì thế, họ bám đường, bám sông và bám nhiệm vụ bằng một sự kiên trì mà sau này nhìn lại, người ta mới thấy hết sự phi thường.

Có những ngày, họ làm việc từ sáng đến tối. Có những đêm, khi những người khác đã tìm được một khoảng thời gian nghỉ ngơi hiếm hoi, họ vẫn phải tiếp tục vận chuyển. Quần áo lấm bùn, chân tay xây xát, cơ thể mệt mỏi vì thiếu ngủ nhưng không ai muốn chuyến hàng bị chậm lại. Trong chiến tranh, thời gian đôi khi được tính bằng từng giờ, từng chuyến xe, từng chuyến bè. Một chuyến hàng đến được chiến trường đúng lúc có thể giúp một đơn vị tiếp tục chiến đấu; một tuyến đường bị cắt có thể khiến cả một khu vực rơi vào thiếu thốn.

Những con người ấy không có tên tuổi nổi tiếng như những vị tướng hay những anh hùng được lịch sử nhắc đến nhiều lần. Nhưng chính họ lại tạo nên một mạng lưới hậu cần rộng lớn phía sau những trận đánh. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, sức mạnh của quân đội ta không chỉ nằm ở những người trực tiếp chiến đấu mà còn nằm ở khả năng huy động sức người, sức của từ hậu phương lên tiền tuyến. Hàng vạn dân công và thanh niên xung phong đã góp phần biến những con đường rừng, những cây cầu tạm và những dòng sông thành những tuyến vận chuyển phục vụ chiến trường.

Mỗi khi một chuyến bè rời bờ, những người ở lại có lẽ đều mong nó sẽ trở về an toàn. Nhưng chiến tranh không bao giờ hứa hẹn điều đó. Có những người đã hy sinh trên những cung đường vận chuyển, trong những trận bom đánh phá giao thông hoặc trong những lần vượt sông. Có những người ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ và không kịp nhìn thấy ngày chiến thắng. Sự hy sinh của họ thường không diễn ra giữa một trận đánh lớn, không có tiếng reo hò của chiến thắng, nhưng lại góp phần trực tiếp để những trận đánh ở phía trước có thể tiếp tục.

Đến khi Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc bằng thắng lợi ngày 7 tháng 5 năm 1954, phía sau chiến thắng ấy là một hệ thống hậu cần khổng lồ đã được duy trì trong suốt nhiều tháng. Những con đường đã được mở, những cây cầu đã được dựng, những chuyến hàng đã vượt qua núi rừng và những dòng sông đã góp phần đưa sức mạnh từ hậu phương đến tiền tuyến. Trong số đó có những tuyến đường mà người ta có thể nhìn thấy trên bản đồ, nhưng cũng có những con đường được tạo nên bằng chính bước chân của những người thanh niên xung phong.

Ngày nay, khi đứng bên những dòng sông từng là tuyến giao thông trong chiến tranh, thật khó hình dung cảnh tượng của hơn bảy mươi năm trước. Sông vẫn chảy, núi vẫn xanh, những con đường hiện đại đã thay thế phần lớn những lối đi hiểm trở năm xưa. Nhưng nếu không có những người trẻ từng bám đường, bám sông và vượt qua vô vàn gian khó, lịch sử của những chiến dịch lớn có lẽ đã rất khác.

Điều đáng nhớ nhất trong câu chuyện về những thanh niên xung phong không phải là họ đã làm được một điều gì quá lớn lao trong một khoảnh khắc duy nhất. Điều đáng quý là họ đã kiên trì làm những công việc nhỏ bé nhưng cần thiết mỗi ngày. Một chuyến bè, một đoạn đường, một cây cầu, một gùi hàng hay một đêm không ngủ tưởng như chỉ là những việc rất bình thường. Nhưng khi hàng nghìn người cùng làm những việc ấy trong suốt nhiều tháng, chúng tạo thành sức mạnh hậu cần đủ để nuôi dưỡng một chiến dịch lớn.

Có lẽ đó cũng là một bài học đẹp về cách lịch sử được tạo nên. Không phải lúc nào lịch sử cũng được viết bằng những chiến công vang dội của một cá nhân. Nhiều khi lịch sử được viết bởi hàng vạn con người bình thường, mỗi người góp một phần nhỏ của mình, để rồi những phần nhỏ ấy hợp lại thành một sức mạnh lớn lao.

Những chiếc bè năm xưa rồi cũng biến mất theo dòng nước. Những thanh niên xung phong ngày ấy cũng dần trở thành những người cao tuổi. Nhưng dòng sông vẫn còn đó, và ký ức về những năm tháng họ từng vượt sông, mở đường, vận chuyển hàng hóa vẫn là một phần của lịch sử dân tộc. Mỗi khi nhắc đến Điện Biên Phủ, người ta thường nhớ đến những trận đánh ác liệt trên các ngọn đồi, nhớ đến những người lính ngoài mặt trận. Nhưng phía sau những chiến hào ấy còn có những con người lặng thầm giữ cho mạch giao thông không bị đứt.

Họ không đứng ở nơi tiếng súng vang lên dữ dội nhất, nhưng họ đã góp phần đưa từng viên đạn, từng hạt gạo và từng niềm hy vọng đến với những người đang chiến đấu. Và đôi khi, một chiến thắng lớn được bắt đầu từ những con người âm thầm như thế.