Những chiếc xe đạp thồ và con đường lên Điện Biên

Những chiếc xe đạp thồ và con đường lên Điện Biên

Nhắc đến Chiến thắng Điện Biên Phủ, người ta thường nhớ đến những trận đánh ác liệt trên các cứ điểm Him Lam, Độc Lập, đồi A1 hay hình ảnh lá cờ chiến thắng tung bay trên nóc hầm Đờ Cát. Nhưng phía sau chiến thắng ấy còn có một cuộc chiến thầm lặng trên những con đường lên Tây Bắc – cuộc chiến của những người dân công và những chiếc xe đạp thồ.

Đầu năm 1954, để phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ, hàng vạn dân công từ nhiều địa phương đã lên đường. Những con đường từ hậu phương lên mặt trận dài hàng trăm kilômét, đi qua đèo cao, dốc đứng, suối sâu và những khu vực thường xuyên bị máy bay Pháp đánh phá. Trong điều kiện ấy, chiếc xe đạp vốn chỉ dùng để đi lại đã được người dân biến thành một phương tiện vận tải đặc biệt. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Một chiếc xe được gia cố bằng tre, gỗ, sắt, săm cũ; gắn thêm một thanh tre ở phía sau để người đẩy xe giữ thăng bằng. Hàng hóa được buộc chắc lên xe. Ban đầu, mỗi chiếc chỉ chở vài chục kilôgam, sau đó người dân công dần nâng lên hơn 100 kg, 200 kg, thậm chí hơn 300 kg. Kỷ lục được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận là dân công Cao Văn Tỵ ở Thanh Hóa từng chở 320 kg trên một chiếc xe đạp thồ. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Trong số đó có ông Bùi Tín, dân công Thanh Hóa. Chiếc xe đạp của ông ban đầu chỉ chở được khoảng 80 kg. Sau nhiều lần gia cố và cải tiến, ông đã nâng trọng tải lên 213 kg để vận chuyển gạo, vũ khí phục vụ mặt trận Điện Biên Phủ. Chiếc xe ấy ngày nay vẫn được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia như một hiện vật về công tác hậu cần của chiến dịch. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Nhưng điều đáng nhớ không nằm ở con số 200 hay 300 kg.

Đằng sau mỗi chiếc xe là một con người.

Họ phải dắt xe qua những con dốc mà đôi chân đã mỏi rã rời. Có những đoạn đường không thể đạp, họ phải cúi người đẩy từng chút một. Khi máy bay địch xuất hiện, cả người và xe phải nhanh chóng tìm chỗ ẩn nấp. Khi đường bị bom đánh phá, dân công cùng thanh niên xung phong lại sửa đường, san hố bom để những chuyến hàng tiếp tục đi về phía trước. Các tuyến đường qua Pha Đin, Lũng Lô, Cò Nòi và từ Tuần Giáo vào Điện Biên trở thành những mạch máu nối hậu phương với tiền tuyến. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Có thể hình dung một đoàn xe lặng lẽ đi trong đêm. Không tiếng động cơ, không ánh đèn rực sáng. Chỉ có tiếng bánh xe, tiếng người gọi nhau và tiếng bước chân trên con đường núi. Phía trước là Điện Biên. Phía sau là quê nhà. Trên mỗi chiếc xe là gạo, đạn, thuốc men và những thứ người lính ngoài mặt trận đang cần.

Theo tổng kết của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, trong Chiến dịch Điện Biên Phủ đã huy động 261.451 lượt dân công và 20.991 xe đạp thồ, cùng nhiều phương tiện vận tải khác. Khối lượng vật chất đưa lên chiến trường là vô cùng lớn, trong đó có hàng nghìn tấn gạo, đạn dược, xăng dầu và thực phẩm. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Những chiếc xe đạp ấy không có động cơ.

Nhưng chúng đã vượt qua những con đường mà máy bay và bom đạn của đối phương không thể ngăn chặn hoàn toàn.

Những người đẩy xe cũng không phải những người lính cầm súng trực tiếp trên chiến hào. Họ là những người nông dân, dân công, thanh niên… nhưng mỗi chuyến hàng đến được mặt trận lại góp thêm sức mạnh cho người lính đang chiến đấu.

Vì thế, khi nói về Điện Biên Phủ, không thể chỉ nói về những người đã nổ súng ở phía trước. Phải nhớ cả những con người đã gánh, gùi, đẩy, kéo và vận chuyển từng hạt gạo, từng viên đạn vượt núi lên chiến trường.

Chiến thắng ngày 7 tháng 5 năm 1954 được làm nên từ những trận đánh trên chiến hào, nhưng phía sau những trận đánh ấy là cả một hậu phương đã ngày đêm đưa sức người và sức của lên Điện Biên.

Và trên những con đường Tây Bắc năm ấy, những chiếc xe đạp thồ đã trở thành một biểu tượng rất giản dị của ý chí Việt Nam:

Không có con đường nào quá xa, không có dốc núi nào quá cao, khi phía trước là Điện Biên và phía sau là cả một dân tộc đang hướng về chiến thắng.