Những “chiến binh” trên mặt trận không tiếng súng
“Tư lệnh” Lê Đức Thọ
Nhân vật trung tâm là Cố vấn đặc biệt Lê Đức Thọ (bí danh Sáu), tên thật là Phan Đình Khải. Ông sinh ngày 10-10-1911, tại xã Địch Lễ, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định. Tháng 5-1968, đang là Phó bí thư Trung ương Cục miền Nam, theo yêu cầu của Bộ Chính trị, ông ra Hà Nội nhận nhiệm vụ phụ trách công tác đấu tranh ngoại giao, làm Cố vấn đặc biệt của đoàn đại biểu Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa và trực tiếp đàm phán với đại diện của Chính phủ Mỹ trong các cuộc gặp riêng về kết thúc chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam tại Hội nghị Paris. Cũng trong khoảng thời gian này, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký lệnh cử đồng chí Xuân Thủy giữ chức Bộ trưởng Chính phủ, làm Trưởng đoàn đàm phán của Chính phủ ta tại Hội nghị Paris.
Về công khai mặc dù chỉ giữ vai trò cố vấn nhưng trên thực tế, đồng chí Lê Đức Thọ chính là vị tư lệnh của chiến dịch ngoại giao đặc biệt này, được Bộ Chính trị và Bác Hồ trực tiếp giao phó. Năm 2013, ông Lưu Văn Lợi (hay còn gọi là Lợi B để phân biệt với Đại tá Lưu Văn Lợi, nguyên Trưởng ban Biên giới Chính phủ, cũng là thành viên của phái đoàn ta tại Hội nghị Paris), nguyên thư ký của Cố vấn đặc biệt Lê Đức Thọ, kể: Năm 1968, khi tiễn đoàn lên đường, Bí thư thứ nhất Lê Duẩn nói với đồng chí Lê Đức Thọ: “Giờ anh Sáu sẽ là tư lệnh ở mặt trận ngoại giao. Làm thế nào thì làm nhưng anh phải đạt được “Mỹ cút, quân ta ở lại”. Khi nhận nhiệm vụ, đồng chí Lê Đức Thọ đã gần 60 tuổi, nhiều hơn Kissinger-cố vấn của Tổng thống Mỹ Nixon khoảng 10 tuổi.
Theo lời kể của thư ký Lưu Văn Lợi, dựa vào lợi thế “tuổi trẻ” nên Kissinger thường muốn các cuộc làm việc với cố vấn Lê Đức Thọ diễn ra vào buổi tối và cố tình “câu giờ” nhằm kéo dài đến khuya hoặc rạng sáng hôm sau. Mục đích của ông ta nhằm khiến “Tư lệnh” Lê Đức Thọ mệt mỏi, thiếu minh mẫn hòng đưa ra những đối sách không có lợi cho ta. Và trên thực tế, các phiên họp riêng giữa Bộ trưởng Xuân Thủy, Cố vấn đặc biệt Lê Đức Thọ và Kissinger đều là những ngày làm việc dài, có khi hơn 10 giờ đồng hồ liên tục.
Nhưng không một lần nào ý đồ của Kissinger thành công, để rồi sau này, chính ông ta đã phải thừa nhận công khai trên truyền thông quốc tế rằng: “Tôi có thể làm tốt hơn nếu như đối diện trên bàn đàm phán không phải là ông Lê Đức Thọ”; “Đàm phán với ông Thọ quả là cân não!”; “Ông Thọ ở Paris đã mổ xẻ tôi bằng những con dao rất nhọn với tay nghề của một nhà phẫu thuật”...
