Những chiến sĩ Sư đoàn 7 – Mười năm chiến đấu và làm nhiệm vụ quốc tế trên đất Campuchia

Thời kỳ lịch sử: Chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam và thực hiện nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia, 1977–1988.

Phần 1: Những người lính vừa bước qua một cuộc chiến

Năm 1975, chiến tranh chống Mỹ kết thúc.

Những người lính Sư đoàn 7 trở về từ Chiến dịch Hồ Chí Minh với niềm tin rằng đất nước đã bước vào hòa bình.

Nhưng chỉ hai năm sau, họ lại phải cầm súng.

Từ năm 1977, Sư đoàn 7 được giao nhiệm vụ chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam. Đây là một cuộc chiến mới, diễn ra ngay sau khi đất nước vừa thống nhất.

Những người lính đã từng chiến đấu ở miền Đông Nam Bộ, từng tiến vào Sài Gòn, giờ lại đứng trên một tuyến biên giới khác.

Phía sau họ vẫn là quê hương.

Những làng mạc.

Những gia đình.

Những người dân Việt Nam đang sống dọc biên giới.

Và trước mặt là một cuộc chiến mà họ không thể đứng ngoài.

Từ đây, Sư đoàn 7 bước vào một chặng đường mới.

Một chặng đường mà nhiều người lính sẽ dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ trên đất Campuchia.

Chú thích: Cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 7 trong những năm chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam.
Nguồn ảnh: Tư liệu Quân khu 7, Quân đoàn 4 và Báo Quân đội nhân dân.

Phần 2: Từ biên giới tiến vào Campuchia

Cuối năm 1978, chiến sự bước sang một giai đoạn mới.

Các lực lượng Việt Nam mở cuộc phản công lớn, phối hợp với lực lượng cách mạng Campuchia.

Sư đoàn 7 là một trong những đơn vị tham gia.

Những người lính từng đứng ở biên giới nay tiến sâu vào đất Campuchia.

Mục tiêu trước mắt là đánh bật lực lượng Khmer Đỏ, chấm dứt những cuộc tiến công vào Việt Nam và phối hợp với lực lượng cách mạng Campuchia giải phóng những vùng đất đang nằm dưới sự kiểm soát của Khmer Đỏ.

Đây là một cuộc hành quân lớn.

Những người lính phải vượt qua những vùng đất xa lạ, địa hình phức tạp và một hệ thống phòng thủ mà đối phương đã chuẩn bị từ trước.

Nhưng phía trước họ cũng là một đất nước đang trải qua thảm họa.

Ngày 7/1/1979, Phnom Penh được giải phóng.

Chế độ Khmer Đỏ sụp đổ.

Đối với nhân dân Campuchia, đó là ngày mở đầu cho quá trình thoát khỏi chế độ diệt chủng và hồi sinh đất nước.

Nhưng đối với những người lính Sư đoàn 7, ngày 7/1 không phải là ngày chiến tranh kết thúc.

Nó chỉ mở ra một chặng đường khác.

Chú thích: Quân tình nguyện Việt Nam phối hợp với lực lượng cách mạng Campuchia trong cuộc tiến công cuối năm 1978 – đầu năm 1979.
Nguồn ảnh: Tư liệu Báo Quân đội nhân dân và các cơ quan lưu trữ lịch sử.

Phần 3: Chiến tranh chưa kết thúc sau ngày 7/1

Sau khi Phnom Penh được giải phóng, lực lượng Khmer Đỏ không biến mất.

Các đơn vị còn lại rút về những vùng rừng núi, đặc biệt ở khu vực biên giới phía Tây.

Với Sư đoàn 7, nhiệm vụ tiếp tục kéo dài.

Theo tư liệu của Quân khu 7, từ năm 1979 đến 1988, Sư đoàn cùng các đơn vị bạn chiến đấu chống lực lượng Pol Pot, đồng thời giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi thảm họa diệt chủng và xây dựng cuộc sống hòa bình.

Đó là kiểu chiến tranh rất khác.

Có những trận đánh lớn.

Nhưng cũng có những cuộc hành quân dài ngày.

Những lần truy quét trong rừng.

Những trận phục kích.

Những đêm đóng quân giữa địa hình xa lạ.

Người lính không biết chính xác nơi nào sẽ xảy ra trận đánh tiếp theo.

Có khi nhiều ngày không gặp địch.

Rồi một trận đánh bất ngờ xảy ra.

Và sau trận đánh, những người còn sống lại tiếp tục hành quân.

Cứ như vậy.

Ngày này qua ngày khác.

Năm này qua năm khác.

Một thế hệ người lính Sư đoàn 7 đã sống trong nhịp điệu ấy suốt nhiều năm.

Chú thích: Bộ đội Việt Nam làm nhiệm vụ chiến đấu và công tác tại Campuchia trong những năm 1980.
Nguồn ảnh: Tư liệu báo chí và hồi ức của các cựu chiến binh Sư đoàn 7.

Phần 4: Những người lính trong rừng Campuchia

Có một điều dễ bị bỏ quên khi nhìn lại chiến trường Campuchia.

Đó là sự khắc nghiệt của cuộc sống người lính.

Không phải lúc nào cũng có một trận đánh lớn để lịch sử ghi lại.

Phần lớn thời gian là hành quân.

Là chờ đợi.

Là giữ chốt.

Là tuần tra.

Là tìm kiếm dấu vết của đối phương.

Là dựng công sự giữa rừng.

Là chăm sóc thương binh.

Và là cố gắng sống sót qua một ngày nữa.

Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Sư đoàn 7 Trần Văn Măng, người tham gia làm nhiệm vụ tại Campuchia từ năm 1977 đến năm 1983, từng hồi tưởng rằng vùng chiến đấu của đơn vị trải rộng khắp Campuchia.

Câu nói ấy cho thấy quy mô của chiến trường.

Không phải một trận đánh.

Không phải một địa danh.

Mà là một không gian chiến tranh rộng lớn.

Ở đó, mỗi người lính chỉ là một mắt xích nhỏ trong cả đội hình.

Nhưng nếu một người ngã xuống, những người bên cạnh sẽ cảm nhận được sự mất mát ấy.

Một chiếc ba lô trống.

Một khẩu súng không còn người cầm.

Một chỗ nằm không còn chủ nhân.

Những điều ấy có lẽ là ký ức sâu sắc nhất của người lính sau chiến tranh.

Chú thích: Cựu chiến binh và bộ đội Việt Nam trong thời gian làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia.
Nguồn ảnh: Tư liệu Báo Nhân Dân, Báo Quân đội nhân dân và các hồi ức chiến trường.

Phần 5: Những người lính và nhân dân Campuchia

Chiến đấu không phải nhiệm vụ duy nhất của những người lính Sư đoàn 7.

Sau khi các vùng đất được giải phóng, họ còn tham gia giúp nhân dân Campuchia ổn định cuộc sống.

Tư liệu về Sư đoàn ghi nhận nhiệm vụ của đơn vị bao gồm cả giúp nhân dân nước bạn khôi phục đời sống và xây dựng chính quyền cách mạng ở cơ sở.

Đó là một công việc âm thầm.

Người lính có thể vừa chiến đấu trong rừng, hôm sau lại giúp dân dựng lại nhà.

Có thể bảo vệ một địa bàn vào ban ngày rồi tổ chức cứu trợ, giúp dân vào những thời điểm khác.

Đất nước Campuchia lúc ấy cần rất nhiều thứ.

Lương thực.

An ninh.

Trường học.

Cơ sở y tế.

Chính quyền.

Và quan trọng nhất là sự ổn định để người dân có thể bắt đầu lại cuộc sống sau những năm tháng kinh hoàng.

Những người lính Việt Nam ở lại không chỉ với khẩu súng.

Họ còn mang theo trách nhiệm của một lực lượng đang thực hiện nhiệm vụ quốc tế.

Trong ký ức của nhiều người Campuchia từng sống qua thời kỳ đó, sự xuất hiện của quân tình nguyện Việt Nam gắn với việc chế độ Khmer Đỏ bị đánh đổ và cuộc sống được hồi sinh.

Chú thích: Quân tình nguyện Việt Nam giúp nhân dân Campuchia khôi phục cuộc sống sau năm 1979.
Nguồn ảnh: Tư liệu Báo Quân đội nhân dân, Báo Nhân Dân và các tư liệu về nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia.

Phần 6: Những người đã nằm lại

Mười năm trên đất Campuchia là mười năm có cả chiến thắng và mất mát.

Sư đoàn 7 được Nhà nước hai lần tuyên dương danh hiệu Anh hùng LLVTND, vào các năm 1975 và 1979. Đơn vị cũng có 12 cán bộ, chiến sĩ được phong danh hiệu Anh hùng LLVTND theo tư liệu của Quân khu 7.

Nhưng đằng sau những danh hiệu ấy là những người đã hy sinh.

Không phải ai cũng có một câu chuyện được ghi lại đầy đủ.

Không phải ai cũng có ảnh chân dung.

Không phải ai cũng còn người đồng đội có thể kể lại từng trận đánh.

Nhiều người chỉ còn lại một cái tên trong danh sách liệt sĩ.

Và chính ở đây, việc kể chuyện lịch sử cần sự cẩn trọng.

Chúng ta không nên tự dựng lên những phút cuối cùng của một người lính nếu không có nhân chứng.

Không nên đặt vào miệng họ những câu nói chưa từng được ghi lại.

Không nên biến một người lính vô danh thành một nhân vật có tiểu sử mà tài liệu không xác nhận.

Điều chúng ta có thể nói chắc chắn là:

Sư đoàn 7 đã có những tổn thất lớn trong những năm chiến đấu và làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia.

Và những người đã nằm lại là một phần không thể tách khỏi lịch sử của đơn vị.

Chú thích: Hoạt động tưởng niệm các liệt sĩ và cựu chiến binh từng chiến đấu, làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia.
Nguồn ảnh: Tư liệu Quân khu 7, Quân đoàn 4 và các cơ quan báo chí.

Phần 7: Ngày trở về

Năm 1988, Sư đoàn 7 kết thúc chặng đường làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia theo tư liệu của Quân khu 7.

Sau nhiều năm, những người lính trở về Việt Nam.

Có người trở về với mái tóc đã bạc.

Có người mang thương tật.

Có người trở về trong im lặng.

Và có những người không trở về.

Những người sống sót tiếp tục cuộc đời của mình.

Có người tiếp tục quân ngũ.

Có người trở về quê làm ruộng.

Có người trở thành cán bộ.

Nhưng ký ức Campuchia vẫn ở lại.

Nhiều năm sau, họ gặp lại nhau.

Những người từng cùng hành quân.

Từng nằm chung một căn hầm.

Từng chia nhau từng ngụm nước.

Từng chứng kiến đồng đội hy sinh.

Những cuộc gặp ấy không cần quá nhiều lời.

Chỉ cần nhìn nhau, họ có thể nhớ về một thời mà người ngoài cuộc rất khó hình dung.

Chú thích: Cựu cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 7 gặp mặt, ôn lại những năm tháng chiến đấu và làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia.
Nguồn ảnh: Tư liệu Quân khu 7, Quân đoàn 4 và Báo Quân đội nhân dân.

Lời kết: Những người lính đi qua đất Chùa Tháp

Sư đoàn 7 đã đi qua một chặng đường đặc biệt của lịch sử.

Từ chiến trường miền Đông Nam Bộ.

Đến những ngày bảo vệ biên giới Tây Nam.

Rồi tiến vào Campuchia.

Từ năm 1979 đến năm 1988, những người lính của Sư đoàn đã sống, chiến đấu và làm nhiệm vụ trên một đất nước cách quê hương mình không xa nhưng đầy những hiểm nguy chưa từng biết trước.

Họ đã chiến đấu chống Khmer Đỏ.

Đã chứng kiến hậu quả của một chế độ diệt chủng.

Đã cùng lực lượng cách mạng Campuchia giải phóng nhiều vùng đất.

Và sau đó tiếp tục ở lại giúp nhân dân nước bạn khôi phục cuộc sống.

Có người trở về.

Có người không.

Có người sau này trở thành những cán bộ chỉ huy.

Có người sống một cuộc đời bình dị.

Nhưng tất cả đều là một phần của lịch sử Sư đoàn 7.

Ngày nay, chiến trường Campuchia đã lùi xa.

Những khu rừng năm nào đã thay đổi.

Những con đường hành quân năm xưa có thể đã trở thành những con đường bình thường.

Nhưng dưới đất ấy vẫn có những người lính Việt Nam nằm lại.

Và trong ký ức của những người Campuchia từng sống qua những năm tháng ấy, vẫn còn câu chuyện về những người lính Việt Nam đã đến vào thời điểm đất nước họ đứng trước một thảm họa chưa từng có.

Với chúng ta, đó là lịch sử.

Nhưng với những người từng trực tiếp đi qua chiến tranh, đó là tuổi trẻ.

Là đồng đội.

Là những người đã nằm xuống.

Là những năm tháng không thể nào quên.

Vì vậy, khi nhắc đến những chiến sĩ Sư đoàn 7 trên chiến trường Campuchia, chúng ta không chỉ nhắc đến những trận đánh.

Chúng ta nhớ đến những con người.

Những người đã rời quê hương.

Đã đi qua biên giới.

Đã chiến đấu ở một đất nước khác.

Và đã có những người gửi lại tuổi trẻ của mình nơi đất Chùa Tháp.

Xin được tưởng nhớ những người đã hy sinh.

Xin được biết ơn những người đã trở về.

Và xin được trân trọng những người lính Sư đoàn 7 – một thế hệ đã mang tuổi trẻ của mình đi qua những năm tháng chiến tranh để hôm nay hai dân tộc Việt Nam và Campuchia có thể sống trong hòa bình.

Chú thích: Hình ảnh tưởng niệm các cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 7 và Quân tình nguyện Việt Nam đã chiến đấu, hy sinh trên chiến trường Campuchia.
Nguồn ảnh: Tư liệu Quân khu 7, Quân đoàn 4 và các cơ quan báo chí.