Những “chiến xa chở nghĩa tình” đồng đội

– “Tao đưa mày về với gia đình nhé!”

– “Có gì không hài lòng mày cứ nói ra cho thoải mái”.

Trời mưa, đêm tối, xe gặp nạn vì một con trâu qua đường. Anh Nguyễn Việt Anh thốt lên:

– Ô! Mày hay thật, đáng lẽ mày phải cho xe ngã về phía bên kia chứ, đàng này mày lại cho xe lật về phía tao.

Xử lý gọn ghẽ vụ tại nạn. Rồi, con đường phía trước cứ dần vụt qua.

Sáng sớm, gió lay những khóm lúa dập dờn trên cánh đồng quê. Đặt nhẹ bàn tay lên chiếc tiểu nhỏ gọn nằm trên ghế cạnh tay lái, anh Nguyễn Việt Anh tiếp tục chuyện trò với “bạn”. Câu chuyện về một thời đạn bom, câu chuyện của những ngày hòa bình, cứ vậy chạy dài theo hành trình về quê, ngỡ như hai đồng đội đang hàn huyên. Chỉ có gió mây và trái tim người cựu binh mới nghe, mới hiểu những lời nhỏ to của hai người: một ở cõi dương và một miền xa thẳm.

Chiến tranh đã lùi vào dĩ vãng hàng chục năm.

Lớp thời gian đã phủ dày mọi thứ.

Nhưng nỗi đau vẫn mãi rỉ máu, nhưng tình chiến sĩ, tình đồng đội vẫn mãi nóng nồng trong trái tim những người lính già.

***

Gặp nhau để để biết mình đang thực sự còn sống!

Câu nói tưởng như vô lý ấy, họ vẫn nói với nhau mỗi lần gặp mặt. Bởi một điều giản đơn ấy, một mong muốn nhỏ nhoi ấy, mà mỗi người tự cố sắp xếp để có mặt mỗi lần Ban Liên lạc truyền thống cựu chiến binh đặc công thành phố Vinh tổ chức sự kiện, hay đơn giản, một “thằng” trong nhóm ới gọi “gặp nhau tí”. Gần 80 con người (trong đó, có 10 thân nhân gia đình liệt sĩ), thì 25 người là thương binh. Thành lập năm 1997, năm tháng, tuổi tác, ốm đau bệnh tật đã đưa một số đồng đội về cõi vĩnh hằng, nay chỉ còn 60 người. Người cao tuổi nhất đã ngót nghét 100, người “trẻ” nhất cũng ngoại 60 tuổi rồi. Sau những cuộc chiến trên chiến trường miền Nam, trên chiến trường K, C hay biên giới phía Bắc, họ trở về, người tiếp tục nghiệp nhà binh, người làm viên chức nhà nước, người kinh doanh, hành nghề tự do, v.v…. Muôn nghề mưu sinh, một nỗi lòng: hãy luôn gặp nhau để vui sống!

Có ai ngoài họ, thấu và thấm giá trị của sự hiện diện bản thân trên thế gian này sau bao cuộc chiến tàn khốc đã đi qua thời trai trẻ. Họ, trong những cuộc chiến sinh tử, đã cùng chia cho nhau mọi thứ, và… “chia nhau từng giây sống”.

– Đại đội Trưởng của tôi vừa mới mất!

Anh Nguyễn Việt Anh nói thật nhỏ và tiếp:

– Lúc đó bọn tôi đang hoạt động trinh sát trong lòng địch tại mặt trận Tây Nam. Hai đồng đội hy sinh và xác bắt đầu thối rữa, không biết làm sao để mang hài cốt đi. Đại đội trưởng quyết định: xẻ thịt lấy xương. Ai sẽ là người làm việc này? Không ai xung phong. Những chàng trai lì lợm, kiên gan không sợ súng đạn, không sợ chết, giờ đây bỗng trở nên sợ hãi. Vì… không nỡ, vì… đau lòng quá! Đại đội trưởng… cuối cùng lại là người tự thực thi quyết định của mình. Hai bộ xương cốt của đồng đội đã được về cùng đơn vị. Lúc này đây, nơi suối vàng hẳn những người đồng chí của tôi đã mỉm cười nắm chặt tay người thủ trưởng của mình”.

Sau dòng hồi tưởng, khuôn mặt bầu bầu của cựu binh Việt Anh như giãn nở.

Một kỷ niệm đau thương mà sáng đẹp về người thủ trưởng được anh nâng niu trong mỗi lời kể.

– Trong chuyến từ rừng xuống bến phà Tam Giang, nửa đêm chúng tôi nhận lệnh và vượt phà, nhưng địch phản công dữ dội, Tiểu đoàn 4 của tôi gần như bị xóa sổ. Khi rút về, chính anh Nguyễn Văn Cường (quê Đông Huy, Đông Hưng, Thái Bình cũ) bị trúng mìn chết trên tay tôi.

Nét mặt chai sạm của anh Lê Ngọc Khai bỗng chùng xuống. Những giọt nước mắt tự lăn.

Người chiến sĩ đặc công Ngô Văn Hoằng thì nghẹn lời:

– Trận đánh cuối cùng, ngày 19/3/1975 tại cánh đồng thôn Nhất Đông, thôn Văn Thê của xã Thanh Thủy Chánh và xã Lăng Xá Bàu, huyện Hương Thủy (cũ), thành phố Huế, mũi của tôi có 3 tổ, 9 người. Đánh xong trên đường rút lên hậu cứ thì bị lộ. Địch tới càn quyét. 07 người hy sinh, 01 bị bắt, chỉ mình tôi may mắn sống sót trong gang tấc. 7 thi thể của đồng đội, nằm đó mà không làm sao được. Ngày hôm sau, địch kéo rê thi thể các đồng đội của tôi qua ấp 3 xã Thủy Dương lên QL 1 và chôn chung trong 2 cái hố. Năm 1976, đơn vị đã khai quật chia thành 7 phần hài cốt về mai táng tại núi Thiên Thai, Huế”.

Bây giờ họ về bên nhau, nói cho nhau nghe và… không cầm được những dòng nước mắt vì những câu chuyện đã trải qua để biết mình đang thực sự còn sống, sống bằng xương bằng thịt. Không phải là giấc mơ, không phải là ảo ảnh. Rồi tự động viên nhau, động viên mình, làm vơi đi những dằn vặt, vơi đi những đêm ngủ không tròn giấc, bỗng bật dậy bởi tiếng gọi vô hình,bởi những ảo ảnh về bạn, về đồng đội chập chờn vò nát những giấc đêm.

Những “chiến xa chở nghĩa tình” đồng đội

Những cuộc hành quân chưa dừng lại với những cựu chiến binh đặc công thành phố Vinh.

Những nỗi đau của bạn, những nỗi đau của thân nhân bạn mình đang còn đó. Vẫn quặn thắt mỗi ngày.

Họ không có gì nhiều, những vật chất, của cải. Bởi họ cũng chỉ là những công dân rất đỗi bình thường, bình dị: là anh quân ngũ về hưu, là viên chức, là doanh nhân, người làm nghề tự do đã quá tuổi lao động sát cánh bên nhau trong một tổ chức tự nguyện: Ban Liên lạc truyền thống Cựu chiến binh đặc công thành phố Vinh. Gom góp ít nhiều tiền, hiện vật, rồi những chuyến thăm hỏi, hỗ trợ, động viên đồng đội cũ khắp mọi miền đất nước cứ lặng thầm đi và đến: trận lũ 2010, 2020, covid-19, những đồng đội bị bệnh hiểm nghèo, v.v… luôn có mặt họ. Như trận lũ 2020, rất nhanh chóng, thành viên BLL đã quyên góp được 19 triệu đồng, 200 bộ quần áo, chăn màn, đồ dùng gia đình vào ngay Quảng Bình hỗ trợ cho 19 gia đình đồng đội cũ bị ngập lụt nặng. Rồi có hai gia đình đồng đội hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, mọi người lại xúm tay vào hỗ trợ được gần 18 triệu đồng hỗ trợ, v.v…. Cứ thế, những cuộc đi thiện nguyện, giúp đỡ đồng đội cũ nối tiếp hằng năm. Chất đầy là tình yêu thương và sự chia sẻ không bao giờ thiếu trong mỗi một người.

Từ những cuộc thăm hỏi ấy, từ những chuyến đi ấy mà BLL biết được vẫn còn nhiều gia đình mong muốn tìm kiếm, đưa liệt sĩ về quê hương nhưng do đơn người, hoặc không có điều kiện nên chưa thỏa nỗi khát khao.

Tại sao chúng ta không giúp thân nhân đưa đồng đội trở về gia đình? Ý tưởng ấy chợt đến như một ánh lửa ấm.

Từ năm 2009, anh Ngô Văn Hoằng và 03 đồng đội nữa là những người đầu tiên thực hiện ý tưởng này. Lần đó các anh đã cùng thân nhân liệt sỹ Dương Xuân Mỹ, chính quyền xã Cam Thành, Huyện đội Cam Lộ (cũ), tỉnh Quảng Trị cất bốc và đưa liệt sĩ về với gia đình tại Ninh Bình. Nhưng khi bốc lên mới biết có tới 3 hài cốt, trong đó có một liệt sĩ không rõ danh tính.

Tiếp đó anh Nguyễn Việt Anh đã dùng xe riêng của mình, cùng thân nhân các liệt sĩ đưa hài cốt đồng đội về với gia đình. Đến nay, anh Nguyễn Việt Anh, anh Ngô Văn Hoằng, anh Nguyễn Lương Hà cùng một số đồng đội trong BLL đã giúp thân nhân hoàn thành hồ sơ, tư liệu và đưa trên hai mươi hài cốt liệt sĩ về với gia đình. Các anh đã thu thập thông tin, báo cho gia đình đồng đội; hoặc nhận tin tức từ thân nhân liệt sĩ, liên hệ với địa phương, với các cơ quan liên quan hoàn thiện thủ tục rồi cùng người thân đưa liệt sĩ về quê. Có những chuyến dùng xe của thân nhân liệt sĩ, có nhiều chuyến các anh dùng xe riêng. các anh gọi những chiếc xe con của mình là “chiến xa”. Những chiến xa rong ruổi khắp mọi miền Tổ quốc. Từ Kiên Giang về Hải Dương, từ Kon Tum về Huế, từ Quảng Nam, Huế về Hà Tĩnh, từ Đồng Tháp về Nghệ An, v.v….

Chỉ mới cách đây chưa trọn năm, anh Nguyễn Việt Anh và đồng đội đã đưa hài cốt một liệt sĩ về với quê mẹ. Một quả pháo nổ làm cả 3 đồng đội của anh nát nửa thân thể phía dưới. Lúc đó, đồng đội đã gom lượm và chia ra cho ba liệt sĩ. Sau trận đánh, đơn vị chỉ kịp tổ chức an táng đơn sơ trong nỗi đau dâng nghẹn!

Nổ súng xong, bước qua xác đồng đội tiếp tục chiến đấu và không thể cõng/ mang đồng đội theo cùng. Đâu đó trên khắp hình chữ S này đang còn đồng đội mong ngóng được trở về quê hương. Thấm cái giá của những ngày “chia nhau từng giây sống”, đã thôi thúc các anh biến ý tưởng đưa đồng đội về quê thành hiện thực. Các anh tự động viên nhau: “Thôi mấy đứa mày còn sức thì cố gắng làm, chúng tao hỗ trợ, đóng góp”. Vậy là những chuyến xe chở hài cốt liệt sĩ chuyển bánh.

Lại có những câu hỏi:

– Sao cậu/các cậu lại khỏe như vậy?

– Sức khỏe của bọn mình là do các bạn cho, là do đồng đội của chúng ta đang nằm kia tiếp sức. Chúng tôi không đơn độc. Có thể có những chuyến đi chỉ có một mình người, nhưng phía sau là sự hỗ trợ, là sự đóng góp về vật chất, về tinh thần của cả BLL cựu chiến binh đặc công thành phố Vinh chúng ta.

Anh Nguyễn Lương Hà, mỗi lần đưa hài cốt đồng đội trở về là làm một bài thơ.

“Hiệp ơi! Chưa kịp nghỉ ngơi /Đơn vị chúng ta bắt tay vào trận mới/ 4 giờ sáng ngày 23, lệnh xung phong mưa bom dữ dội / Ác liệt vô cùng/ Sau nhiều đợt xung phong / 11 giờ trưa bạn ngã xuống trên cánh đồng Xà Xía/ Cơm chưa kịp ăn/ Đau đớn tột cùng…./ Nỗi đau chiến tranh là thế – Đồng đội mất còn/ Chỉ tiếc rằng bạn ra đi khi tuổi còn son/ Quá trẻ, quá nhanh, chưa kịp gọi tên cha tên mẹ/ Mãi mãi tuổi hai mươi là thế/ Là linh thiêng, là anh dũng tự hào!”. Và nữa “Bạn Ca ơi – Đồng đội tôi ơi/ Dậy đi thôi, dậy đi/ Hơn 46 năm và 3 lần chuyển chỗ/ Nay anh em đồng đội chúng tôi đến đây đưa bạn về đất tổ quê cha/ Để ngày đêm bạn lại được nghe bản hòa ca của biển Thạch Văn, của rừng dương rì rào sóng vỗ”

Đó không phải là câu thơ, mà là tiếng thổn thức, tiếng ray rứt và cả tiếng vui đến bật khóc của tất cả đồng đội đang có mặt. Có nỗi vui nào hơn khi chính họ được đón bạn,… “ôm bạn” vào lòng. Trong thời chiến, họ đã chiến đấu không vì quân hàm, không vì ích lợi tự thân, họ chỉ biết đổ máu và chiến đấu vì đất nước. Những sự hy sinh cao cả ấy luôn lặng thầm, không báo cáo, không ghi danh. Còn hôm nay, họ xem một chuyến đưa hài cốt liệt sĩ về gia đình ngỡ như lập được một thành tích, thành tích với bạn mình và với chính mình. Họ ước, mong làm được nhiều, thật nhiều thành tích như vậy!

Nhưng cuộc đời, luôn thế, mang vẻ mặt của muôn một con người. Không phải không có những suy nghĩ tệ hại, rằng một lần đi các anh nhận được bao nhiêu? Nhiều lắm, nhiều không kể hết! Đó là sự vô giá từ những giá trị tinh thần và nhân văn, làm sao những kẻ cạn nghĩ và nhỏ hẹp có thể thấu tới được những giá trị cao cả và thiêng liêng này. “Chúng tôi có phải là con người không khi có thể nhận của người thân đồng đội những lợi lộc từ việc mình tự nguyện làm”. “Chúng tôi không thể làm được những việc nghĩa này một mình, mà phía sau là hàng chục đồng đội cùng góp sức và hỗ trợ về kinh phí cũng như các vấn đề khác, đặc biệt là sự động viên, sự thấu hiểu. Chúng tôi chỉ thay các đồng đội chưa có điều kiện đi lại bằng việc “lên đường” mỗi khi nhận được yêu cầu của thân nhân liệt sĩ. Và, chúng tôi làm bằng tinh thần của một người lính cho một người lính”. Đó là những câu thốt ra thật khó khăn tự thẳm sâu lồng ngực của những người cựu chiến binh Ngô Văn Hoằng, Nguyễn Việt Anh, v.v…

Những suy nghĩ lệch lạc ấy như nhát dao đâm vào tim người lính.

Anh Ngô Văn Hoằng nhớ lại: Lần đầu tiên đưa hài cốt liệt sĩ Dương Xuân Mỹ, chị Loan – người thím của liệt sĩ đã gọi anh ra cảm ơn và bồi dưỡng 5 triệu đồng để anh em BLL uống nước. Anh đã nhận và sau đó trao lại nhờ thím Loan giúp BLL thắp hương cho đồng đội – liệt sĩ Dương Xuân Mỹ.

Những tình cảm ấy luôn tròn đầy từ hai phía, bởi họ là những người thấu hiểu cái tình, cái lẽ sống cao đẹp, nhất là với các liệt sĩ.

Cần có một sự công bằng, ngay cả trong suy nghĩ, cho họ – những cựu chiến binh hôm nay vẫn kiên trì lặng lẽ trên những chiếc xe con của mình lặng lẽ đưa hương linh đồng đội về quê hương. Với họ, người lính – cuộc trường chinh khác chưa dừng lại. Vì khắp mọi miền Tổ quốc, vẫn vọng vang tiếng khẩn thiết, thiêng liêng của đồng đội trong thăm thẳm: hãy đưa mình về với gia đình!

Hôm nay đây, họ – những cựu chiến binh đã ngoài lục tuần trở lên thấy mình được sống vui sống khỏe và luôn có nhau. Bởi họ đã thực hiện được cho bạn, cho đời, và chính là cho mình thêm chút thanh thản từ những việc làm bình dị mà nặng nghĩa ân tình.

***

Những cuộc trò chuyện giữa người cựu chiến binh với hài cốt liệt sĩ lại vọng trong không gian, chạy dài theo những hành trình về quê trên khắp nẻo đất nước.

– Bao giờ những chuyến xe sẽ dừng lại?

– Khi chúng tôi không còn sức!

Câu trả lời thật đơn giản mà đầy sức nặng! Bởi cái tình, cái đạo lý đã chất chứa trong mỗi từ, mỗi chữ gan ruột. Cầu mong cho những cựu chiến binh đặc công thành Vinh luôn luôn “còn sức” để những chuyễn xe lại tiếp tục lăn bánh, và cuộc đời này thêm đẹp, thêm ấm áp tình người hơn sau mỗi sáng mai thức dậy!