NHỮNG CHỖ NGỒI ĐỂ TRỐNG: CÂU CHUYỆN VỀ NGƯỜI SINH VIÊN BÁCH KHOA VŨ CÔNG CHIẾN

Khi những trang vở phải tạm khép lại

Năm 1971, giữa những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, nhiều học sinh, sinh viên miền Bắc đứng trước một lựa chọn đặc biệt: tiếp tục con đường học tập hay lên đường thực hiện nhiệm vụ với Tổ quốc. Đối với họ, giảng đường không chỉ là nơi bắt đầu một tương lai nghề nghiệp mà còn là nơi lưu giữ những năm tháng tuổi trẻ, tình bạn và những ước mơ còn dang dở. Ông Vũ Công Chiến, cựu sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội, là một trong những người trẻ thuộc thế hệ ấy. Năm 1971, ông nhập ngũ và phải làm thủ tục bảo lưu kết quả học tập trước ngày lên đường. Nhìn lại câu chuyện của ông, điều khiến người đọc chú ý không chỉ là quyết định tạm gác việc học, mà còn là ký ức về những người bạn cùng lớp lần lượt rời trường. Ngay từ năm cuối cấp ba, ông Chiến đã chứng kiến nhiều học sinh được gọi lên đường nhập ngũ khi chưa kịp tốt nghiệp. Chỗ ngồi của những người bạn ấy trong lớp vẫn được giữ lại như những chỗ ngồi danh dự. Hình ảnh ấy khiến những người còn ở lại không khỏi suy nghĩ về con đường phía trước của chính mình. Ông nhớ rằng, trong những cuộc trò chuyện giữa bạn bè khi ấy, điều được nhắc đến không chỉ là chuyện học hành, mà còn là lời hẹn người đi trước sẽ gặp người đi sau ở chiến trường. Đằng sau lời hẹn tưởng chừng giản dị ấy là một thời đại mà nhiều người trẻ phải trưởng thành nhanh hơn những gì họ từng hình dung.

Từ giảng đường đến những chặng đường hành quân

Sau khi nhập ngũ, ông Chiến cùng đồng đội trải qua quá trình huấn luyện để thích nghi với cuộc sống quân ngũ. Sau sáu tháng huấn luyện, ông và đồng đội hành quân bộ khoảng 500 km để vào chiến trường. Đối với những người vốn quen với sách vở và cuộc sống học đường, sự thay đổi ấy đòi hỏi nỗ lực rất lớn. Việc học tập trước đây chủ yếu gắn với lớp học, bài giảng và những kỳ thi; còn trong quân ngũ, mỗi người phải rèn luyện thể lực, kỷ luật và khả năng thích nghi với điều kiện sinh hoạt khắc nghiệt hơn. Những sinh viên lên đường khi ấy mang theo không chỉ hành trang cá nhân, mà còn cả những dự định về tương lai. Có người mong ngày trở về sẽ tiếp tục học đại học, có người hy vọng được gặp lại gia đình và bạn bè. Nhưng chiến tranh khiến không ai có thể chắc chắn rằng những dự định ấy sẽ thành hiện thực. Nhiều sinh viên vẫn mang theo sách vở khi rời giảng đường. Đó là một hình ảnh đặc biệt: giữa hành trang của người lính vẫn có những vật dụng gắn với cuộc sống học tập, như một lời nhắc rằng con đường tri thức chưa bao giờ hoàn toàn rời khỏi những người trẻ ấy.

Ngày trở lại giảng đường

Chiến tranh kết thúc, những người may mắn trở về lại đứng trước một hành trình khác: bắt đầu cuộc sống trong thời bình. Đối với ông Vũ Công Chiến, việc học tập không dừng lại ở quyết định bảo lưu năm 1971. Sau khi trở về, ông tiếp tục theo học khoa Vô tuyến điện tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Ông bắt đầu lại con đường học tập chậm hơn khoảng sáu năm so với bạn bè cùng lứa tuổi. Sau năm năm học, ông tốt nghiệp với điểm trung bình 9,3 và đạt điểm 10 cho luận văn tốt nghiệp. Sau đó, ông lựa chọn công tác tại Viện Khoa học Việt Nam. Những kết quả ấy cho thấy một hành trình học tập được tiếp nối sau nhiều năm gián đoạn. Tuy nhiên, điều đáng suy ngẫm không chỉ nằm ở thành tích học tập, mà còn ở cách một người từng trải qua quân ngũ tiếp tục xây dựng cuộc sống sau chiến tranh. Với ông Chiến, những năm tháng trong quân đội vẫn là một phần quan trọng của cuộc đời. Trong bài phỏng vấn, ông chia sẻ rằng dù thời gian tại ngũ chỉ kéo dài hơn sáu năm, ông luôn xem đó là một nửa cuộc đời mình và không bao giờ quên mình là người lính. Lời chia sẻ ấy khiến câu chuyện về ông không chỉ dừng lại ở việc một sinh viên rời trường rồi quay lại học tập. Đó còn là câu chuyện về một trải nghiệm đã góp phần định hình con người ông, theo ông suốt những năm tháng sau này.

Những chỗ ngồi hôm nay và ký ức của ngày hôm qua

Ngày nay, trong những giảng đường đại học, sinh viên vẫn ngồi bên cạnh nhau, trao đổi bài vở, chuẩn bị cho kỳ thi và bàn luận về những dự định tương lai. Những điều bình dị ấy có thể khiến chúng ta ít khi nghĩ rằng đã từng có một thế hệ phải tạm biệt bạn bè ngay giữa những năm tháng học tập để thực hiện nhiệm vụ với đất nước. Câu chuyện của ông Vũ Công Chiến giúp lịch sử hiện lên qua một chi tiết gần gũi: chỗ ngồi của người bạn vắng mặt trong lớp học. Một chỗ ngồi trống tự nó không kể được toàn bộ câu chuyện. Nhưng khi được đặt trong bối cảnh lịch sử và gắn với lời kể của người từng trải qua sự kiện, nó trở thành một hình ảnh gợi nhắc về những lựa chọn mà thế hệ trước đã phải đối diện. Nếu thế hệ trước đã dành cả tuổi thanh xuân để bảo vệ độc lập, thì người trẻ hôm nay cần tiếp nối những giá trị ấy bằng cách học tập nghiêm túc, sống có trách nhiệm và đóng góp năng lực của mình cho cộng đồng. Những chỗ ngồi trong lớp học ngày ấy có thể đã thay đổi qua nhiều thập kỷ. Nhưng câu chuyện về những người từng rời giảng đường, trải qua quân ngũ rồi tiếp tục học tập và cống hiến vẫn nhắc chúng ta trân trọng hơn cuộc sống hiện tại. Bởi đôi khi, để hiểu được giá trị của một mái trường, chúng ta không chỉ cần nhìn vào những người đang ngồi trong lớp, mà còn cần nhớ đến những người đã từng phải rời đi, và hành trình mà họ đã trải qua trước khi có thể tiếp tục ước mơ của mình.