Những chuyện “lơ đễnh” của Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa

Mô tả: “Lơ đễnh” là tính từ đầy trìu mến, thân thương mà bà Nguyễn Thị Khánh thường dùng mỗi khi nhắc về chồng mình-cố Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa. “Ông Nghĩa hay lơ đễnh đối với việc chăm sóc bản thân, gia đình nhưng tuyệt nhiên với công việc thì ông ấy lao động say mê và tập trung cao nhất”-bà Khánh khẳng định như vậy.

Bà Nguyễn Thị Khánh bên di ảnh của Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa.

Những ngày làm công tác quân y tại Cục Quân giới lúc ông làm Cục

trưởng. Cô y tá xinh đẹp Nguyễn Thị Khánh ngày ấy đã nghe và cảm

phục về tài năng của thủ trưởng. Nhưng trong mắt cô, ông Cục

trưởng là một người quần áo lôi thôi, không có gì “bắt mắt”, lại lớn

hơn cô nhiều tuổi. Hồi ấy, Cục Quân giới đóng trên đồi cao ở Chiến

khu Việt Bắc. Để chống quân Pháp nhảy dù, ông hiến kế cắm cọc

nhọn ở các khu đất trống xung quanh. Không ngờ, có lần chính ông bị

va trúng cọc và người chăm sóc cho ông là cô y tá Khánh. Tình cảm

hai người được bồi đắp dần và một lễ cưới đơn sơ được tổ chức

ngay trong chiến khu. Trước hôm đám cưới, có người định viết thư

báo với Bác Hồ, nhưng ông gạt đi: “Bác còn bao nhiêu việc lớn của

đất nước, đừng làm phiền Bác việc nhỏ này”. Ông gom góp được 50

đồng đi mua quả mắc coọc để làm cỗ cưới. Bà Khánh kể: “Trong

chiến khu chỉ dám mời những người thân đến chung vui. Anh em lại

góp thêm mỗi người vài đồng để nhờ các anh nuôi nấu bữa cơm làm

cỗ cưới. Lễ nhanh để còn kháng chiến chống giặc”.

Ở Chiến khu Việt Bắc, hình ảnh người kỹ sư “Việt kiều Pháp” miệt

mài tính toán công thức tốc độ cháy, đốt thử các loại thuốc súng,

ngày đêm chăm chú kẻ vẽ với cây thước tính trong tay... đã trở nên

quen thuộc với mọi người. Tuy vậy, ai cũng sợ khi đi ngang căn

phòng của ông vì nơi đó rất nguy hiểm. Căn phòng ấy chứa đầy

thuốc nổ đủ loại, la liệt các loại đạn, hạt lửa… Trách nhiệm lúc nào

cũng đè nặng lên vai ông. Bà Khánh thường lui tới chăm sóc chồng

nhưng cũng chỉ ở bên ngoài phòng, phải nhờ người liên lạc mang

quần áo, thức ăn, thuốc cho ông. Bà kể: “Yêu cầu vũ khí của chiến

trường rất cấp bách, không ai được phép làm mất thời gian nghiên

cứu quý báu của ông . Ông biết rằng, chỉ một sai sót nhỏ trong

nghiên cứu chế tạo, có thể phải trả giá bằng xương máu của người

chiến sĩ nơi chiến trường. Tôi chỉ lo là ông hay có thói quen hút thuốc

mỗi khi tư duy mà căn phòng thì đầy chất nổ, nguy hiểm luôn rình

rập. Đến cuối tháng 2-1947, cuộc thử nghiệm đạn ba-dô-ca thành

công, góp phần thắng lợi cho chiến trường”.

Chính lòng say mê nghiên cứu khoa học, lao động nghiêm túc khiến

ông không ít lần “lơ đễnh” với bản thân. Có đêm đang ngủ, chợt nghĩ

ra một công thức nào đó, ông bật dậy ghi ghi, chép chép rồi lại ngủ

tiếp. Cả tuần có khi không tắm, giày thì để cóc vào làm tổ, quần áo

vứt dồn mấy ngày liền đến nỗi bốc mùi... Có lần ông gọi bà lên, hốt

hoảng: “Bác Hồ sắp đến thăm đơn vị. Em giúp anh dọn dẹp căn

phòng với. Bác nhìn thấy sẽ phê bình”. Đó là lần hiếm hoi, bà thấy

ông bối rối về tật “lơ đễnh” của mình. Lần khác, ông đi tắm suối

nhưng đến quá nửa ngày chưa thấy về. Mọi người trong chiến khu lo

lắng, tổ chức đi tìm thì phát hiện ông đang ngồi trên tảng đá hý hoáy

ghi chép gì đó. Hay lúc bà nhờ giữ con thì khi bà về thấy con mặt mũi

lem luốc còn bố cứ mải mê đọc sách. Thương ông, thương con, bà

chăm lo chu toàn việc gia đình để ông yên tâm làm việc.

Dù ở bất kz cương vị nào, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa cũng luôn là

một tấm gương liêm khiết và chính trực. Tiền chi phí ăn uống các

cuộc họp dài ngày đều phát cho cán bộ nhưng lần nào ông bị ốm phải

vắng mặt thì ông đều liên hệ với ban tổ chức đề nghị được nộp lại số

tiền ấy bởi “không tham gia, cầm tiền thấy áy náy”. Ông lại là người

rất chính xác về giờ giấc. Ông tranh thủ từng giờ, từng phút để làm

việc. Có lí do gì không đến đúng giờ, ông đều thông báo trước. Ông

rất dễ tính, ăn uống sao cũng được, không chú ý đến hình thức bên

ngoài. Ông thích mặc áo bà ba. Nhưng do sống trong rừng không

quen nên mỗi khi đi lại hay bị vướng gai của cây rừng làm rách áo. Bà

nhớ có lần Bác Hồ thấy ông mặc áo rách đã quở trách bà: “Thím

Nghĩa đâu mà để chú Nghĩa ra nông nỗi này?”. Lại nói chuyện dự

họp, nhiều lần ông đến họp với chiếc mũ mới nhưng ra về lại là mũ

cũ, rách mướp. Lúc đầu, bà tưởng ông nhầm, về sau bà hỏi ra mới

biết: Lúc tan họp ra về, ông không nhớ cái mũ mới của mình như thế

nào, sợ lấy nhầm của người khác nên ông chọn cái mũ rách nhất về

cho mình. Cuối cùng, anh liên lạc phải ghi vào mũ dòng chữ “Mũ của

Giáo sư Trần Đại Nghĩa” để ông đỡ bị quên.

Luôn bận rộn với công việc nhưng Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa

sống rất tình cảm, yêu thương và giúp đỡ mọi người, nhất là đồng

nghiệp và thuộc cấp. Ông tranh thủ đọc, nghiên cứu nhiều tài liệu

nước ngoài và khoa học quân sự, chế tạo vũ khí rồi truyền cho cộng

sự của mình trong quá trình thực hành. Mỗi tuần, ông đều dành thời

gian để kèm cặp bốn cậu con trai học hành. Phương pháp học mà

ông truyền cho con hết sức đơn giản: Không được học thuộc lòng mà

phải biết tóm tắt lại kiến thức đã học, gạch đầu dòng những vấn đề

chính để nhớ cho dễ dàng. Nói đến đây, bà Khánh nghẹn lời: “Thời

gian ông dành cho gia đình không nhiều nhưng suốt thời gian chung

sống với nhau, tôi chưa bao giờ giận ông. Ông ít nói nhưng sống giàu

tình cảm. Ông là con người của công việc, lao động nghiêm túc. Hạnh

phúc của ông là phụng sự đất nước. Đó cũng là hạnh phúc của gia

đình”.

Cuối thập niên 1980, gia đình chuyển vào sinh sống ở TP Hồ Chí

Minh. Bà Khánh cho biết: “Ông đã chọn căn nhà nhỏ này được xây

dựng trước năm 1975. Ông bảo có ở bao nhiêu mà nhận nhà to, để

Nhà nước cấp cho người khác. Trước nhà này lại có cây xoài trĩu quả

nên ông thích lắm”. Gần 20 năm sinh sống ở miền Nam, ông vẫn đọc

sách, nghiên cứu nhiều tài liệu quý và đóng góp nhiều ý kiến khoa

học quan trọng cho thế hệ trẻ. Trong căn nhà hiện nay của gia đình,

phòng làm việc của cố Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa vẫn bày trí y

như lúc ông còn sống. Bà Khánh vẫn quét dọn hằng ngày và giữ thói

quen ngủ trên căn phòng tầng hai, mặc dù đi lại vất vả. Bà nói về ông

với niềm tự hào: “Ông đã hoàn thành sứ mệnh và về với Bác Hồ. Ông

sống giản dị và có một thứ quan trọng hơn cả mọi danh hiệu: Đó là

sự ghi nhận của nhân dân, đất nước, của lịch sử về những đóng góp

của ông cho Tổ quốc”.

Có lẽ, nói về cố Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa, chúng ta không chỉ

nhớ đến người Cục trưởng Cục Quân giới đầu tiên của Quân đội

nhân dân Việt Nam, một trong những người đặt nền móng cho nền

công nghiệp quốc phòng non trẻ, một con người dám từ bỏ công việc

với lương tháng 22 lượng vàng để theo Bác Hồ về nước phụng sự Tổ

quốc, từ bỏ cuộc sống sung sướng nơi Pa-ri hoa lệ, chấp nhận khó

khăn thiếu thốn nơi rừng sâu Việt Bắc để nghiên cứu chế tạo vũ khí

góp phần đánh đuổi quân xâm lược Pháp. Hình ảnh của ông còn lắng

đọng trong tâm trí mọi người là một con người nhân hậu, khiêm tốn,

bình dị. Một nhà khoa học uyên thâm hay “lơ đễnh” nhưng luôn

thấm nhuần sâu sắc lời dạy của Bác Hồ, sống trọn nghĩa, vẹn tình. Nguồn: https://www.qdnd.vn/phong-su-dieu-tra/ky-su/nhungchuyen-lo-denh-cua-giao-su-vien-si-tran-dai-nghia-478003