Những chuyến tàu ra Bắc năm ấy và lời thề sắt son của người đi, kẻ ở

Khúc tráng ca trên những bến tàu tập kết

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy, Hiệp định Genève được ký kết đã tạm thời chia cắt đất nước ta thành hai miền Nam - Bắc tại vĩ tuyến 17. Để chuẩn bị cho cuộc đấu tranh lâu dài và xây dựng hậu phương vững chắc, hàng vạn người con ưu tú của miền Nam đã xuống tàu ra Bắc tập kết. Những ngày ấy, không khí tại các cửa biển rộn ràng nhưng trĩu nặng nỗi niềm. Trên bến tàu, những bàn tay giơ cao hai ngón tay – ký hiệu của lời hẹn ước đoàn tụ sau hai năm – đã trở thành hình ảnh bất tử trong tâm khảm của mỗi người dân.

Những chuyến tàu viễn dương của Liên Xô hay tàu thủy của Ba Lan đậu sẵn chờ đợi. Những chiến sĩ, cán bộ bước lên tàu với tâm thế hăng hái của người chiến thắng, mang theo niềm tin mãnh liệt rằng chỉ hai năm nữa thôi, cuộc tổng tuyển cử sẽ diễn ra và họ sẽ trở về trong khúc khải hoàn. Thế nhưng, ít ai ngờ rằng, cuộc chia tay bên mạn tàu năm ấy lại kéo dài đằng đẵng suốt 21 năm ròng rã. Đối với những người ở lại miền Nam, đặc biệt là vùng đất giàu truyền thống như Long An, mỗi chuyến tàu đi xa là một khoảng trống để lại trong lòng gia đình, nhưng đồng thời cũng là động lực để họ bám trụ xóm làng, bảo vệ thành quả cách mạng.

Mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Viết – Hậu phương vững chãi giữa bão táp

Trong số những người mẹ tiễn con đi tham gia cách mạng, Mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Viết tại vùng đất Tuyên Bình, Kiến Tường (nay thuộc huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long An) là biểu tượng sáng ngời nhất cho đức hy sinh. Mẹ sinh năm 1892, một đời quần quật lo toan giữa vùng đồng nước Tháp Mười hoang vu để nuôi dạy 10 người con. Ngay từ thời kháng chiến chống Pháp, mẹ đã tiễn đưa con trai cả là anh Nguyễn Văn Liễng tham gia công an xã và nhận hung tin anh hy sinh vào năm 1953 khi mới 37 tuổi.

Sau năm 1954, khi những chuyến tàu tập kết bắt đầu rời bến, các con trai khác của mẹ là Nguyễn Văn Anh, Nguyễn Văn Kiểng, Nguyễn Văn Tạo, Nguyễn Văn Yến cũng lần lượt rời xa vòng tay mẹ để dấn thân vào con đường cứu nước. Ở lại quê nhà, mẹ Viết phải đối mặt với sự kìm kẹp khắc nghiệt của chính quyền tay sai. Mẹ bị buộc mỗi tháng phải đi "học tập" một tuần tại trung tâm quận vì có con là cán bộ thoát ly. Thế nhưng, người mẹ nhỏ bé chỉ nặng vỏn vẹn 37kg ấy lại sở hữu một ý chí phi thường. Nhiều đêm, mẹ vẫn cặm cụi thắp đèn lồng làm tín hiệu cho cán bộ Việt Minh vào làng hoạt động ngay giữa vòng vây của kẻ thù. Trái tim mẹ chính là bến đỗ bình yên nhất cho những người chiến sĩ, giữ vững ngọn lửa niềm tin chờ ngày những người con từ phương Bắc trở về.

Tinh thần Hội thề Rừng Rong và ý chí thép của những người bám trụ

Nỗi lòng của người đi trên những chuyến tàu ra Bắc luôn hướng về những đồng đội chọn ở lại bám trụ địa bàn. Tại Trảng Bàng, Tây Ninh, tinh thần của Hội thề Rừng Rong chính là biểu tượng cho sự kiên trung ấy. Ngày 1/2/1946, 27 chiến sĩ trẻ đã dõng dạc thề: "Độc lập hay là chết!", "Dù phải hy sinh đời cha thì con cháu tiếp tục chiến đấu!". Sau năm 1954, lời thề ấy vẫn vẹn nguyên giá trị. Trong khi một số cán bộ ra Bắc tập kết, những người ở lại như ông Tô Văn Ri vẫn kiên cường tổ chức đấu tranh vũ trang và làm công tác binh vận.

Sự chia ly khốc liệt của thời chiến khiến nhiều chiến sĩ của Hội thề đã ngã xuống ngay trong những trận đánh đầu tiên tại địa danh Cây Sồi. Những người anh hùng như Huỳnh Văn Đảnh tại Tân Trụ, Long An – một "nhà thiện xạ" lừng danh – đã chọn ở lại chiến đấu trực diện với kẻ thù. Với tài bắn súng trăm phát trăm trúng, anh hùng Huỳnh Văn Đảnh đã cùng đồng đội diệt hàng trăm tên địch, bảo vệ dân làng khỏi những trận càn quét dã man, biến khu vực này thành cánh cửa thép bảo vệ căn cứ địa. Sự quả cảm của những người như anh Đảnh chính là minh chứng cho sự gắn kết không thể tách rời giữa người đi và người ở: người ra Bắc xây dựng hậu phương, người ở lại giữ vững tiền tuyến để ngày thống nhất sớm thành hiện thực.

Gia tài của sự hy sinh và bài học cho hôm nay

Cuộc chia ly khởi đầu từ những bến tàu năm 1954 đã khép lại vào ngày 30/4/1975 khi đất nước hoàn toàn thống nhất. Những chuyến tàu từ Bắc vào Nam giờ đây không còn chở theo khói lửa mà chở theo niềm vui đoàn tụ. Tuy nhiên, đối với Mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Viết, ngày vui ấy thấm đẫm nỗi đau thầm lặng khi 7 người con trai của mẹ đã anh dũng hy sinh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Nỗi đau mất con được mẹ tiếp nhận bằng chính trái tim vĩ đại, mẹ âm thầm chịu đựng và tiếp tục sống để chứng kiến sự đổi thay của quê hương.

Mẹ Viết qua đời năm 2011, hưởng thọ 119 tuổi, để lại cho đời gia tài quý giá là gần 500 con cháu và một tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước. Cuộc đời mẹ, cùng với những chiến sĩ của Hội thề Rừng Rong và Anh hùng Huỳnh Văn Đảnh, đã dệt nên một bức tranh "Thời hoa lửa" đầy bi tráng. Nhìn lại lịch sử của "Những chuyến tàu ra Bắc năm ấy", nhân dân và đặc biệt là cán bộ địa phương hôm nay càng thấu hiểu sâu sắc giá trị của độc lập, tự do.

Hành trình từ những bến tàu tập kết đến ngày toàn thắng là một hành trình của máu và nước mắt, nhưng cũng là hành trình của ý chí kiên cường không bao giờ gục ngã. Chúng ta tự hào về truyền thống "Trung dũng kiên cường" của vùng đất Long An, nơi có những người mẹ sẵn sàng tiễn đưa tất cả những người con mình yêu quý nhất lên đường vì đại nghĩa dân tộc. Thế hệ hôm nay nguyện tiếp nối ngọn lửa ấy, sống và làm việc hết mình để xứng đáng với sự hy sinh của những người đã ra đi và những người đã thầm lặng bám trụ giữ đất, giữ làng.