Những cô gái mở đường Trường Sơn
Tuổi trẻ giữa bom đạn
Những cô gái mở đường Trường Sơn
Tuổi trẻ giữa bom đạn
Giai đoạn lịch sử: 1959–1975 – kháng chiến chống Mỹ; đặc biệt là những năm tuyến đường Trường Sơn được mở rộng và trở thành tuyến chi viện chiến lược cho chiến trường miền Nam.
1. Những cô gái rời quê lên tuyến lửa
Cuối những năm 1950, chiến tranh ngày càng lan rộng. Để chi viện cho chiến trường miền Nam, một tuyến đường chiến lược xuyên qua dãy Trường Sơn được hình thành.
Năm 1959, tuyến vận tải chiến lược mang tên Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh bắt đầu được xây dựng.
Cùng với bộ đội Trường Sơn là những đoàn thanh niên xung phong.
Trong số họ có rất nhiều cô gái còn rất trẻ.
Có người vừa rời ghế nhà trường.
Có người mới mười tám, đôi mươi.
Họ từ những làng quê miền Bắc đi vào rừng, mang theo cuốc, xẻng, ba lô và một niềm tin rất giản dị:
Mở đường để bộ đội đi qua.
Con đường ấy không có sẵn.
Nó phải được mở xuyên qua núi rừng, vượt suối, băng qua những nơi máy bay địch ngày đêm đánh phá.
Những cô gái trẻ bước vào chiến tranh không phải với một khẩu súng trên tay.
Vũ khí của họ ban đầu chỉ là cuốc, xẻng và sức trẻ.
5
Chú thích ảnh: Nữ thanh niên xung phong tham gia mở đường và bảo đảm giao thông trên tuyến Trường Sơn.
Nguồn ảnh: Thông tấn xã Việt Nam và Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
2. Mở đường dưới những trận bom
Trường Sơn ngày ấy không chỉ có núi cao và rừng sâu.
Trên những con đường vừa mở, máy bay Mỹ liên tục đánh phá nhằm cắt đứt tuyến chi viện.
Một quả bom có thể biến cả đoạn đường thành hố sâu.
Một cây cầu vừa dựng xong có thể bị đánh sập.
Một đoạn đường vừa san phẳng có thể bị bom cày nát chỉ trong vài phút.
Những cô gái thanh niên xung phong phải làm việc trong điều kiện như vậy.
Bom vừa ngừng.
Họ lao ra.
Người san đất.
Người lấp hố bom.
Người phá đá.
Người sửa đường.
Có những lúc máy bay quay trở lại, họ phải chạy vào hầm trú ẩn.
Bom dứt, họ lại bước ra.
Đường phải thông.
Bởi phía sau họ là những đoàn xe đang chờ.
Và phía trước là chiến trường đang cần người, cần đạn, cần lương thực.
6
Chú thích ảnh: Thanh niên xung phong khắc phục đường sau những trận bom trên tuyến Trường Sơn.
Nguồn ảnh: Tư liệu Thông tấn xã Việt Nam và Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam.
3. Tuổi đôi mươi giữa rừng sâu
Những cô gái Trường Sơn vẫn còn rất trẻ.
Họ cũng từng có những ước mơ rất bình thường.
Một mái nhà.
Một gia đình.
Một ngày được trở về quê.
Có người nhớ mẹ.
Có người nhớ cha.
Có người nhớ người mình thương.
Nhưng những điều ấy phải tạm gác lại.
Cuộc sống trên tuyến lửa bắt đầu từ những lán nhỏ giữa rừng.
Ngày làm việc.
Đêm trực đường.
Khi có báo động, tất cả lập tức vào vị trí.
Có khi cả ngày chỉ ăn vội một bữa rồi tiếp tục công việc.
Mưa rừng làm đường trơn trượt.
Muỗi và vắt bám đầy người.
Thiếu thốn đủ thứ.
Nhưng giữa những gian khổ ấy, tuổi trẻ vẫn tìm cách tồn tại.
Họ hát.
Họ kể chuyện.
Họ động viên nhau.
Một tiếng cười giữa rừng sâu đôi khi cũng đủ giúp người bên cạnh quên đi tiếng bom vừa nổ.
4
Chú thích ảnh: Những nữ thanh niên xung phong sinh hoạt và làm nhiệm vụ trên tuyến Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ.
Nguồn ảnh: Tư liệu lịch sử về Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh.
4. Ngã ba Đồng Lộc – nơi tuổi trẻ nằm lại
Trong hàng nghìn cô gái làm nhiệm vụ trên những tuyến đường chiến lược, 10 nữ thanh niên xung phong tại Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành biểu tượng đặc biệt của tuổi trẻ thời chiến.
Ngày 24/7/1968, khi đang làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông tại Ngã ba Đồng Lộc, 10 cô gái thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552 đã hy sinh trong một trận bom.
Người trẻ nhất mới 17 tuổi.
Người lớn nhất 24 tuổi.
Họ nằm lại dưới lòng đất khi tuổi đời còn quá trẻ.
Những cô gái ấy không trực tiếp cầm súng đánh trận.
Công việc của họ là san lấp hố bom, sửa đường, bảo đảm cho xe qua.
Nhưng chính công việc ấy khiến họ trở thành mục tiêu của những trận oanh kích liên tục.
Họ giữ đường để đoàn xe đi qua.
Và khi họ ngã xuống, những người khác lại tiếp tục công việc.
Chú thích ảnh: Mười nữ thanh niên xung phong Tiểu đội 4, Đại đội 552 – những cô gái đã hy sinh tại Ngã ba Đồng Lộc ngày 24/7/1968.
Nguồn ảnh: Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc và tư liệu Thông tấn xã Việt Nam.
5. Những con đường được đổi bằng tuổi trẻ
Đường Trường Sơn ngày càng mở rộng.
Những con đường đất ban đầu dần trở thành mạng lưới đường vận tải chiến lược.
Xe vận tải có thể tiến sâu hơn vào chiến trường.
Bộ đội có thể hành quân nhanh hơn.
Lương thực, thuốc men và đạn dược được đưa về phía Nam.
Nhưng để có được những con đường ấy, hàng vạn người đã phải làm việc trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt.
Những nữ thanh niên xung phong có mặt ở những nơi nguy hiểm nhất.
Họ không chỉ mở đường.
Họ còn làm cầu, bảo đảm giao thông, tải thương, vận chuyển hàng hóa và tham gia cứu chữa người bị thương.
Mỗi lần một đoàn xe vượt qua trọng điểm an toàn, phía sau thành công ấy là những con người đã âm thầm giữ cho con đường sống.
Có thể người lái xe không biết tên họ.
Có thể người lính trên xe không bao giờ gặp họ.
Nhưng họ biết rằng:
Con đường phía trước phải được giữ bằng mọi giá.
6
Chú thích ảnh: Thanh niên xung phong bảo đảm giao thông để các đoàn xe vận tải vượt qua tuyến Trường Sơn.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam và Thông tấn xã Việt Nam.
6. Những cô gái ngày ấy
Chiến tranh rồi cũng kết thúc.
Những cô gái Trường Sơn ngày nào trở về.
Có người trở lại quê hương.
Có người tiếp tục công tác.
Có người lập gia đình.
Có người mang thương tật suốt đời.
Và có những người không bao giờ trở về.
Nhiều năm sau, khi tóc đã bạc, những cựu nữ thanh niên xung phong trở lại những địa danh từng gắn với tuổi trẻ của mình.
Họ đứng trước những con đường năm xưa.
Nhìn những khu rừng đã xanh trở lại.
Nhớ về những người bạn từng cùng mình chia sẻ một bữa cơm, một hầm trú ẩn, một ca trực.
Có những người bạn chỉ còn lại một cái tên trên bia tưởng niệm.
Nhưng trong ký ức của họ, những cô gái năm ấy vẫn mãi ở tuổi đôi mươi.
6
Chú thích ảnh: Những cựu nữ thanh niên xung phong trở lại thăm những địa danh gắn với tuổi trẻ thời chiến.
Nguồn ảnh: Tư liệu Thông tấn xã Việt Nam và các di tích lịch sử trên tuyến Trường Sơn.
Lời kết
Có những người đi vào chiến tranh với khẩu súng.
Có những người đi vào chiến tranh với chiếc cuốc trên vai.
Những cô gái mở đường Trường Sơn thuộc về nhóm thứ hai.
Họ không đứng ở tuyến đầu của những trận đánh lớn.
Nhưng họ đứng ở nơi mà nếu không có họ, tiền tuyến không thể tiến lên.
Tuổi đôi mươi của họ đã đi qua giữa tiếng bom, những con đường đất đỏ và những cánh rừng Trường Sơn.
Có người trở về.
Có người mãi mãi nằm lại.
Nhưng những con đường họ từng mở vẫn tiếp tục dẫn về phía trước.
Ngày hôm nay, khi những cung đường Trường Sơn đã trở thành những tuyến đường rộng lớn, ít ai có thể hình dung rằng dưới mỗi mét đường ấy từng có những cô gái tuổi đôi mươi dùng đôi tay mình để san đất, lấp hố bom và giữ cho mạch giao thông không bao giờ tắt.
Họ đã gửi tuổi trẻ của mình vào những con đường.
Và những con đường ấy đã đi cùng dân tộc đến ngày thống nhất.
6
Những con đường Trường Sơn hôm nay vẫn mang dấu tích của một thế hệ thanh niên đã gửi lại tuổi trẻ giữa những năm tháng bom đạn.
Nguồn ảnh: Tư liệu về Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh và Thông tấn xã Việt Nam.
