Những “cô gái mở đường” Trường Sơn huyền thoại

Ký ức một thời

Theo giới thiệu của Hội Cựu TNXP tỉnh, chúng tôi tìm gặp các cựu TNXP đang sinh sống ở huyện Đức Cơ gồm: bà Nguyễn Thị Tiến (SN 1952, thôn Thanh Tân, xã Ia Krêl), bà Nguyễn Thị Vượng (SN 1950, tổ 2, thị trấn Chư Ty) và bà Đinh Thị Dởn (SN 1950, thôn Đoàn Kết, xã Ia Dơk). Những kỷ niệm về một thời hoa lửa ở Trường Sơn ùa về trong ký ức của những “cô gái mở đường” năm xưa.

Quê ở xã Hoa Thủy (huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình), năm 1967, bà Vượng khi đó mới vừa 17 tuổi đã viết đơn tham gia Tổng đội TNXP ở Quảng Bình, làm nhiệm vụ nạo vét, tu sửa các công trình thủy lợi để phục vụ sản xuất. Cuối năm 1969, bà Vượng được phân công về đơn vị C1D1 (Đoàn 104 Quảng Bình) cùng đồng đội san lấp hố bom, mở tuyến đường Trường Sơn đoạn qua địa phận tỉnh Quảng Trị.

“Thời điểm này, quân địch tìm đủ mọi cách để xóa sổ con đường huyết mạch của ta bằng cách sử dụng các loại máy bay ném bom. Dù không trực tiếp ra chiến trường cầm súng chiến đấu nhưng nhiệm vụ của lực lượng TNXP cũng đầy nguy hiểm, vất vả”-bà Vượng hồi nhớ.

Chỉ cho chúng tôi xem vết thương ở chân trái, bà Vượng kể: “Tháng 5-1971, sau khi máy bay địch thả bom, tôi cùng đồng đội nhanh chóng cầm cuốc xẻng để san lấp đường. Bất ngờ, một quả bom nổ chậm cách vị trí tôi đứng khoảng 10 m phát nổ. Mảnh đạn văng ra khiến chân tôi bị thương. Ngày nào cũng có người hy sinh nhưng chúng tôi không hề nao núng”.

Mặc dù được địa phương tạo điều kiện cho đi học lớp sư phạm ở thị xã Đồng Hới để về dạy học nhưng bà Dởn (quê ở xã Quảng Tiên, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình) đã viết đơn tình nguyện tham gia lực lượng TNXP. Hành trang bà mang theo là ý chí kiên cường vì độc lập dân tộc. Bà được biên chế về đơn vị C4 thuộc Đoàn 559.

Tham gia TNXP từ những năm 1970-1972, bà Dởn cùng đồng đội mở đường trong rừng rậm, san lấp hố bom, khai thông các tuyến đường trên địa bàn huyện Hướng Hóa (tỉnh Quảng Trị) từ Km 0 đến Km 105 để phục vụ xe chở hàng chi viện chiến trường miền Nam.

Đường được mở dưới những tán cây rừng rậm rạp, lực lượng công binh phá đá, lực lượng TNXP gùi đá để san lấp những chỗ không bằng phẳng và các hố bom. Đá cứng, đất rắn nên với cuốc xẻng thô sơ, việc mở đường mất nhiều thời gian.

“Chúng tôi vẫn đùa với nhau rằng: Máy bay địch thả bom giúp đất đá dễ lấy hơn; địch giúp chúng ta “mở đường” nhanh hơn. Không chỉ đối mặt với đạn bom, chúng tôi còn phải chống chọi với những cơn sốt rét rừng. Nhiều đồng đội hy sinh không phải vì bom đạn mà vì những cơn sốt rét rừng. Dẫu nguy hiểm nhưng ý chí sắt đá, khát vọng hòa bình đã tạo động lực để TNXP quyết tâm bám đường, thông tuyến”-bà Dởn nhớ lại.

Tiếp nối câu chuyện của bà Dởn, bà Tiến giới thiệu với chúng tôi về kỷ vật đã gìn giữ hơn 50 năm. Đó là chiếc bi đông đựng nước có đôi chỗ bị móp méo do rơi rớt trong thời chiến. Mỗi khi nhìn kỷ vật, bà lại nhớ về những ngày tháng đầy tự hào. “Hồi ấy, thanh niên ở các vùng quê đều hừng hực khí thế ra trận; nam thì viết đơn tình nguyện nhập ngũ, nữ thì xung phong đi mở đường. Để được tham gia TNXP, tôi đã “lách quy định” bằng cách mặc thêm áo ấm để đủ tiêu chuẩn về cân nặng”-bà Tiến chia sẻ.

Bà Tiến quê ở xã Quảng Phong, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình. Cùng được biên chế về đơn vị C4 như bà Dởn nhưng bà Tiến được giao làm nhiệm vụ hậu cần. Bà Tiến cùng 4 “cô nuôi” có nhiệm vụ nấu cơm cho 120 người. Bà vẫn thường đi hái lá rau tàu bay, kiếm măng rừng, chuối rừng để cải thiện bữa ăn.

“Trong điều kiện gian khổ, hàng ngày phải đối mặt với mưa bom bão đạn của kẻ thù, các TNXP vẫn luôn vững niềm tin, ý chí để mở đường Trường Sơn cho bộ đội hành quân và vận chuyển hàng hóa ra chiến trường”-bà Tiến khẳng định.