NHỮNG CƠ SỞ CÁCH MẠNG Ở THÔN TÈ – KHI MỘT LÀNG QUÊ TRỞ THÀNH NƠI CHE CHỞ CÁN BỘ

Giữa những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp, ở vùng quê Nam Sách, Hải Dương (nay là thành phố Hải phòng) có một ngôi làng tưởng như bình dị nhưng lại giữ một vai trò không nhỏ trong việc nuôi giấu, bảo vệ cán bộ cách mạng. Đó là thôn Tè, xã Hợp Tiến. Khi ấy, cuộc kháng chiến không chỉ diễn ra ở những mặt trận có tiếng súng, mà còn diễn ra âm thầm ngay trong từng làng quê. Những người dân bình thường vừa làm ruộng, vừa tìm cách bảo vệ cán bộ, giữ liên lạc với tổ chức và duy trì cơ sở cách mạng ngay trong vùng địch kiểm soát. Những cơ sở như vậy chính là một phần quan trọng giúp phong trào cách mạng có thể tồn tại và phát triển trong hoàn cảnh vô cùng khắc nghiệt.

Thôn Tè khi ấy không phải một căn cứ địa rộng lớn hay một nơi có lực lượng vũ trang thường trực đông đảo. Sức mạnh của làng nằm ở lòng dân. Những người dân có tinh thần yêu nước trở thành chỗ dựa cho cán bộ hoạt động bí mật. Trong hoàn cảnh quân Pháp và chính quyền tay sai tăng cường kiểm soát nông thôn, việc che giấu một cán bộ cách mạng không phải chuyện đơn giản. Chỉ một sơ suất nhỏ, một người lạ xuất hiện không đúng lúc hay một thông tin bị lọt ra ngoài cũng có thể khiến cả gia đình và cơ sở bị liên lụy.

Chính vì vậy, việc nuôi giấu cán bộ đòi hỏi sự kín đáo và lòng tin tuyệt đối. Cán bộ có thể được đưa vào một gia đình dưới những vỏ bọc khác nhau, còn người dân phải tìm cách bảo đảm sinh hoạt bên ngoài diễn ra bình thường để không gây sự chú ý. Những công việc tưởng như rất nhỏ – một bữa cơm, một chỗ nghỉ, một cuộc liên lạc hay việc truyền đi một tin tức – trong hoàn cảnh chiến tranh đều có thể trở thành nhiệm vụ quan trọng. Nhờ vậy, dù bị địch kiểm soát, mạch hoạt động của cơ sở cách mạng vẫn được duy trì.

Đáng chú ý, tư liệu về vùng Hợp Tiến cho thấy địa bàn này từng là một cơ sở cách mạng quan trọng của vùng nông thôn. Từ năm 1940, Hợp Tiến và Đình Đầu đã trở thành một trong những cơ sở cách mạng của khu vực, gắn với hoạt động của tổ chức Đảng và phong trào quần chúng. Điều đó tạo nên nền tảng để người dân trong các thôn, trong đó có thôn Tè, tham gia và che chở cho hoạt động cách mạng trong những năm kháng chiến sau này.

Nhưng sự nguy hiểm không bao giờ biến mất. Địch luôn tìm cách phát hiện những nơi có liên hệ với lực lượng kháng chiến. Vì thế, cán bộ hoạt động trong vùng địch kiểm soát phải thường xuyên thay đổi nơi ở, giữ bí mật về thân phận và hạn chế tối đa những mối liên hệ có thể khiến cơ sở bị lộ. Người dân che chở cho cán bộ cũng phải đối mặt với nguy cơ bị bắt, tra hỏi hoặc trả thù nếu bị phát hiện.

Có những trường hợp cho thấy sự kiên cường của các cơ sở cách mạng ở khu vực này. Tư liệu về những cán bộ từng hoạt động tại Hợp Tiến ghi nhận cơ sở ở vùng địch kiểm soát vẫn được giữ vững ngay cả sau khi một số người bị bắt. Một trường hợp được nhắc đến là sau khi một cán bộ bị bắt, cơ sở vẫn không bị phá vỡ, cho thấy sự bền bỉ của mạng lưới quần chúng và khả năng giữ bí mật của những người tham gia.

Và chính ở đây mới thấy hết giá trị của hai chữ “cơ sở”. Trong chiến tranh, một cơ sở cách mạng không nhất thiết phải là một căn nhà có biển hiệu hay một địa điểm được đánh dấu trên bản đồ. Đó có thể chỉ là một gia đình bình thường, một người nông dân bình thường nhưng sẵn sàng mở cửa nhà mình cho cán bộ trú ẩn. Đó cũng có thể là người đưa tin, người dẫn đường, người cung cấp lương thực hay người âm thầm theo dõi tình hình địch để báo cho tổ chức.

Những con người ấy không xuất hiện trên chiến trường với quân phục và vũ khí. Họ sống giữa dân làng, làm những công việc thường ngày và cố gắng không để lộ bất cứ điều gì bất thường. Nhưng chính sự bình dị ấy lại trở thành lớp vỏ bảo vệ cho hoạt động cách mạng. Khi một cán bộ cần nơi trú ẩn, họ có nhà dân. Khi cần lương thực, có người dân chia sẻ. Khi cần một tin tức, có người tìm cách đưa tin. Khi nguy hiểm đến gần, những tín hiệu được truyền đi để cán bộ kịp thời rút khỏi nơi ở.

Từ những việc âm thầm như vậy, một ngôi làng có thể trở thành một mắt xích trong cả mạng lưới kháng chiến. Mỗi gia đình góp một phần, mỗi người giữ một bí mật, mỗi người làm một nhiệm vụ nhỏ, tất cả kết nối lại thành một hệ thống mà quân địch rất khó triệt phá hoàn toàn.

Điều đáng trân trọng là nhiều người dân khi ấy không nghĩ mình đang làm một điều gì quá lớn lao. Họ chỉ nghĩ rằng đất nước đang có chiến tranh, cán bộ cách mạng cần được giúp đỡ thì mình phải giúp. Nhưng chính những hành động tưởng như bình thường ấy lại góp phần bảo vệ lực lượng cách mạng trong những thời điểm khó khăn nhất.

Ngày nay, thôn Tè đã mang một diện mạo khác. Những con đường làng, những ngôi nhà và cuộc sống yên bình khiến người ta khó hình dung nơi đây từng có những năm tháng căng thẳng như thế nào. Nhưng ký ức về thời kỳ cơ sở cách mạng hoạt động bí mật vẫn là một phần lịch sử của vùng đất. Hợp Tiến hiện vẫn được nhắc đến như một địa phương có truyền thống cách mạng, với nhiều di tích và địa danh gắn với lịch sử đấu tranh của nhân dân.

Nếu những chiến trường lớn ghi dấu bằng những trận đánh và những chiến thắng vang dội, thì những làng quê như thôn Tè lại góp phần vào cuộc kháng chiến bằng một cách khác: giữ người, giữ cơ sở, giữ bí mật và giữ niềm tin. Không có những tiếng súng liên hồi, nhưng từng ngày trôi qua là từng ngày người dân phải đối mặt với nguy cơ bị phát hiện.

Và có lẽ, điều đáng nhớ nhất khi nhắc đến những cơ sở cách mạng ở thôn Tè không phải là một trận đánh cụ thể, mà là hình ảnh một làng quê bình dị đã trở thành nơi che chở cho những người hoạt động cách mạng. Trong những năm tháng đất nước còn chìm trong chiến tranh, chính lòng dân đã tạo nên một “pháo đài” đặc biệt – không có tường cao, không có hào sâu, nhưng được xây dựng bằng sự đoàn kết, lòng yêu nước và sự hy sinh thầm lặng của những người dân quê.

Nhờ những cơ sở như vậy, cán bộ cách mạng có thể bám dân, bám địa bàn và duy trì phong trào ngay cả khi đối phương tăng cường kiểm soát. Và khi nhìn lại lịch sử, ta mới hiểu rằng phía sau mỗi thắng lợi trên chiến trường không chỉ có những người trực tiếp cầm súng, mà còn có biết bao người dân vô danh đã âm thầm góp sức. Thôn Tè là một câu chuyện như thế – một làng quê nhỏ, nhưng trong những năm tháng kháng chiến, đã trở thành nơi che chở cho cán bộ, giữ vững cơ sở và góp phần giữ mạch sống của phong trào cách mạng.