Những cọc gỗ trên hoàng sa

Năm 1836, dưới triều vua Minh Mạng, một chuyến công tác đặc biệt được tổ chức ra Hoàng Sa. Người được giao nhiệm vụ chỉ huy là Chánh Đội trưởng Thủy quân Phạm Hữu Nhật. Đây là một trong những chuyến đi được lưu lại khá rõ trong Châu bản triều Nguyễn, giúp hậu thế hình dung được phần nào công việc của những người đã trực tiếp ra biển cách đây gần hai thế kỷ. Trước ngày lên đường, đoàn phải chuẩn bị rất nhiều thứ cho một hành trình dài ngày giữa biển. Trong số đó có những cọc gỗ được chuẩn bị để mang ra đảo. Những cọc gỗ ấy nhìn qua có vẻ chỉ là những vật dụng bình thường, nhưng chúng lại gắn với một công việc có ý nghĩa đặc biệt: dựng mốc trên các đảo mà đoàn khảo sát đi qua. Theo Châu bản triều Nguyễn, nhà vua đã phê chuẩn việc chuẩn bị các cọc gỗ cho chuyến đi Hoàng Sa. Những cọc gỗ được khắc dòng chữ ghi niên hiệu và năm thực hiện nhiệm vụ. Người được giao trực tiếp chỉ huy việc mang cọc ra biển là Phạm Hữu Nhật. Hãy thử hình dung buổi sáng khi đoàn thuyền chuẩn bị rời bến. Trên thuyền không chỉ có lương thực, nước uống và những vật dụng phục vụ cuộc sống mà còn có những cọc gỗ được chuẩn bị từ đất liền. Con thuyền rời bờ, đưa những người lính vượt qua một vùng biển rộng lớn. Đất liền dần khuất sau đường chân trời. Phía trước họ là Hoàng Sa. Với những người đi biển thời ấy, chuyến đi không hề đơn giản. Không có thiết bị định vị hiện đại, không có thông tin liên lạc nhanh chóng và cũng không có những phương tiện cứu hộ như ngày nay. Họ phải dựa vào kinh nghiệm hàng hải, hướng gió, con nước và sự hiểu biết về biển để hoàn thành hành trình. Khi đến nơi, công việc của đoàn không dừng lại ở việc quan sát đảo. Những cọc gỗ mang theo được sử dụng trong hoạt động dựng mốc. Từng cọc được đưa lên đảo và đặt xuống theo nhiệm vụ đã được giao. Những dòng chữ được khắc trên cọc giúp ghi lại thời điểm và dấu tích của chuyến công tác. Một công việc tưởng như đơn giản nhưng lại đòi hỏi sự chuẩn bị và tổ chức rất cẩn thận. Người vận chuyển cọc. Người đưa cọc lên bờ. Người thực hiện công việc dựng mốc. Người ghi chép lại kết quả. Mỗi người đều có phần việc của mình. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, đoàn lại phải trở về đất liền. Những cọc gỗ có thể đã chịu tác động của nắng, gió và thời gian, nhưng câu chuyện về chúng vẫn còn được lưu lại trong những văn bản của triều Nguyễn. Đó chính là điều khiến những tư liệu này có giá trị đặc biệt. Nếu chỉ nhìn vào một chiếc cọc gỗ, chúng ta có thể nghĩ đó là một vật dụng bình thường. Nhưng khi đặt nó vào bối cảnh lịch sử, nó trở thành dấu vết của một chuyến đi, của những người đã trực tiếp đặt chân lên đảo và thực hiện nhiệm vụ được giao. Câu chuyện về những cọc gỗ cũng cho thấy công việc của các đoàn Hoàng Sa không phải là những chuyến đi ngẫu nhiên. Họ được tổ chức, được giao nhiệm vụ và được chuẩn bị vật dụng trước khi lên đường. Những hoạt động ấy được ghi lại trong văn bản hành chính của triều đình. Trong số những người tham gia, tên Phạm Hữu Nhật được lưu lại như một nhân vật tiêu biểu của các chuyến công tác Hoàng Sa thời Minh Mạng. Ông không đi một mình mà cùng với những người lính khác thực hiện công việc trên biển. Mỗi người trong đoàn đều phải đối mặt với những khó khăn giống nhau: biển rộng, thời tiết thất thường và nguy cơ không thể trở về. Thế nhưng họ vẫn hoàn thành nhiệm vụ rồi trở lại đất liền. Ngày nay, khi nhìn những bản đồ hiện đại hoặc sử dụng các thiết bị định vị để xác định vị trí trên biển, chúng ta khó hình dung việc xác định và ghi dấu trên đảo trước đây khó khăn đến mức nào. Những cọc gỗ vì thế không chỉ là vật dụng mà còn là một phần của câu chuyện về khả năng tổ chức và thực hiện công việc trên biển của người xưa. Có thể những người lính năm ấy không nghĩ rằng hàng trăm năm sau, những việc họ làm sẽ được nghiên cứu lại. Họ chỉ biết mình đang thực hiện một nhiệm vụ. Nhưng chính những việc tưởng như bình thường ấy đã để lại những dấu tích có giá trị cho hậu thế. Một chiếc cọc gỗ, một dòng chữ, một chuyến thuyền và một cái tên trong Châu bản đã nối quá khứ với hiện tại. Nhờ những tư liệu ấy, chúng ta có thể hình dung rõ hơn về những con người đã từng vượt biển đến Hoàng Sa và thực hiện công việc được giao. Câu chuyện về những cọc gỗ vì thế không chỉ nói về một vật dụng. Nó kể về những con người đã mang chúng vượt qua biển khơi, về một chuyến đi đầy khó khăn và về những dấu tích được tạo ra trên đảo. Dù thời gian đã trôi qua gần hai thế kỷ, câu chuyện ấy vẫn còn được nhắc lại như một phần của lịch sử biển đảo Việt Nam.