Những con chữ đi qua chiến tranh

Chiến tranh có thể phá hủy nhà cửa.

Có thể làm đường sá thay đổi.

Có thể khiến những gia đình chia lìa.

Nhưng có một thứ khó bị tiêu diệt hơn: ký ức.

Đó là lý do chữ nghĩa có một sức mạnh đặc biệt.

Đào Tấn sống trong một thời đại mà chiến tranh và biến động chính trị hiện diện thường xuyên.

Ông hiểu rằng những điều đang xảy ra có thể bị quên đi nếu không được ghi lại.

Không phải mọi thứ đều cần được ghi bằng sử sách.

Có những điều được lưu lại qua văn chương.

Một nhân vật trên sân khấu có thể mang theo nỗi đau của cả một thời đại.

Một câu hát có thể chứa trong đó cảm xúc của những con người sống giữa chiến tranh.

Một vở tuồng có thể trở thành chiếc cầu nối giữa người hôm nay và người của hơn một thế kỷ trước.

Đào Tấn góp phần tạo ra những chiếc cầu như vậy.

Ông không viết lịch sử theo cách của một sử gia.

Ông viết về con người.

Và chính con người lại giúp người đời sau hiểu lịch sử.

Khi nhìn một nhân vật phải rời quê hương, người xem có thể hiểu thêm về những cuộc chia ly trong thời loạn.

Khi thấy một gia đình bị thử thách, người xem có thể cảm nhận được sức nặng của thời đại.

Khi nghe một nhân vật nói về nghĩa vụ, họ có thể hình dung những quan niệm đã chi phối con người thế kỷ XIX.

Đó là giá trị của nghệ thuật lịch sử.

Nó không thay thế sử học.

Nhưng nó giúp lịch sử có khuôn mặt.

Có giọng nói.

Có cảm xúc.

Đào Tấn đã dùng văn chương và sân khấu để làm điều đó.

Và vì thế, những con chữ của ông tiếp tục đi qua thời gian.