NHỮNG CON ĐƯỜNG KHÔNG TÊN TRONG CHIẾN TRANH

Trong ký ức của ông Lê Văn Chắt, chiến tranh không chỉ được nhớ đến bằng những trận đánh ác liệt hay tiếng bom rền vang, mà còn hiện lên rất rõ qua những con đường. Đó không phải là những con đường trải nhựa, có biển chỉ dẫn hay tên gọi cụ thể. Đó là những lối mòn xuyên rừng, những bờ ruộng lầy lội, những đoạn suối cạn, những triền đồi trơ trọi – những con đường không tên nhưng đã in sâu dấu chân người lính suốt những năm tháng chiến tranh khốc liệt.

Ngày rời quê hương Thụy Quỳnh lên đường nhập ngũ, ông Chắt chưa từng nghĩ rằng cuộc đời mình sẽ gắn liền với những cuộc hành quân triền miên như thế. Khi còn ở làng, con đường quen thuộc nhất của ông chỉ là con đê dẫn ra cánh đồng, là lối nhỏ từ nhà ra đình làng. Nhưng khi bước vào chiến trường miền Nam, khái niệm “con đường” trong ông đã hoàn toàn thay đổi. Đó không còn là nơi để đi lại bình yên, mà là nơi thử thách lòng can đảm và ý chí sinh tồn của người lính.

Những con đường hành quân thường bắt đầu trong đêm. Ban ngày, đơn vị phải ẩn nấp để tránh sự phát hiện của máy bay trinh sát địch. Đêm xuống, khi rừng già phủ một màu đen đặc quánh, người lính mới lặng lẽ nối nhau đi. Không ánh đèn, không tiếng nói, chỉ có tiếng bước chân khe khẽ và nhịp thở đều đều. Mỗi người giữ khoảng cách vừa đủ để nếu có chuyện gì xảy ra, thiệt hại cũng được giảm bớt. Những con đường ấy không hề bằng phẳng. Có đoạn là đất đỏ trơn trượt, có đoạn là bùn lầy ngập đến mắt cá chân, có đoạn phải bám vào rễ cây mà leo lên sườn dốc.

Ông Chắt kể rằng, có những chuyến hành quân kéo dài hàng chục cây số, đi suốt nhiều đêm liền. Lương thực mang theo chỉ là vài nắm gạo rang, ít muối vừng. Nước uống phải tận dụng từ suối rừng, có khi đục ngầu vì mưa lũ. Nhưng điều đáng sợ nhất không phải là đói hay khát, mà là những hiểm nguy luôn rình rập trên từng bước đường. Mìn, bẫy, ổ phục kích của địch có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Chỉ cần một tiếng động lạ, cả đội hình lập tức dừng lại, căng tai lắng nghe, sẵn sàng ứng phó.

Có những con đường tưởng như vô tận. Đi mãi, đi mãi mà rừng vẫn rừng, đồi vẫn đồi. Trong những khoảnh khắc ấy, người lính rất dễ mệt mỏi, thậm chí hoang mang. Nhưng chính tình đồng đội đã giúp họ vượt qua. Người đi trước đỡ người đi sau, người còn sức động viên người đã thấm mệt. Có những lúc, chỉ một câu nói nhỏ: “Cố lên, sắp đến rồi” cũng đủ để cả đội hình tiếp tục bước đi.

Những con đường không tên ấy cũng là nơi chứng kiến nhiều mất mát. Ông Chắt nhớ mãi hình ảnh một đồng đội trẻ, trong một lần hành quân qua bãi trống, đã trúng đạn bắn tỉa của địch. Người ấy ngã xuống ngay trên con đường chưa kịp có tên gọi. Không kèn trống, không lễ truy điệu, đồng đội chỉ kịp bọc anh trong tấm tăng và chôn cất vội bên vệ đường. Sau đó, đoàn quân lại tiếp tục lên đường. Chiến tranh không cho phép dừng lại lâu, nhưng nỗi đau thì theo họ suốt chặng đường còn lại.

Có những con đường dẫn đến trận địa, có những con đường dẫn đến điểm tập kết, cũng có những con đường dẫn đến sự sống. Ông Chắt từng cùng đơn vị rút lui qua một lối mòn nhỏ ven rừng sau khi hoàn thành nhiệm vụ. Con đường ấy hẹp đến mức chỉ đủ một người đi, hai bên là cây rậm rạp. Nếu không có con đường đó, cả đơn vị có thể đã bị địch bao vây. Với ông, con đường nhỏ bé ấy chính là con đường của sự sống, dù nó không có tên trên bất kỳ tấm bản đồ nào.

Điều đặc biệt là, sau mỗi lần hành quân, những con đường ấy dường như lại biến mất. Cỏ mọc lên, lá rừng phủ kín, dấu chân người lính nhanh chóng bị xóa nhòa. Nhưng trong ký ức của những người đã đi qua, chúng vẫn tồn tại rõ ràng, như một phần không thể tách rời của cuộc đời. Ông Chắt nói rằng, có những lúc nhắm mắt lại, ông vẫn thấy mình đang bước đi trên những con đường ấy, nghe tiếng rừng xào xạc và cảm nhận nhịp tim mình hòa cùng nhịp bước của đồng đội.

Khi chiến tranh kết thúc, ông trở về với cuộc sống đời thường. Những con đường làng nay đã được bê tông hóa, những con đường quốc lộ rộng mở, xe cộ qua lại tấp nập. Nhưng mỗi khi bước đi trên những con đường yên bình ấy, ông lại nhớ đến những con đường không tên của năm xưa. Ông hiểu rằng, sự bình yên hôm nay được xây dựng từ chính những con đường vô danh ấy – nơi bao người lính đã đi qua, đã ngã xuống mà không để lại tên tuổi.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, những con đường ấy có thể chỉ tồn tại trong sách vở hay trong lời kể của các cựu chiến binh. Nhưng với ông Lê Văn Chắt, đó là một phần máu thịt của cuộc đời. Những con đường không tên trong chiến tranh đã dạy ông bài học về sự bền bỉ, về tinh thần vượt khó và về giá trị của sự đoàn kết. Chúng nhắc nhở rằng, lịch sử không chỉ được viết nên bởi những sự kiện lớn, mà còn bởi những bước chân thầm lặng trên những con đường vô danh.

Bài học lớn nhất mà ông muốn gửi gắm qua câu chuyện của mình là: hãy trân trọng hòa bình. Bởi để có được những con đường yên bình hôm nay, đã có biết bao con đường không tên nhuốm màu khói lửa và máu xương. Và trong dòng chảy ấy, mỗi người lính như ông chỉ là một dấu chân nhỏ, nhưng khi những dấu chân ấy nối lại với nhau, chúng đã tạo nên con đường dẫn dân tộc Việt Nam đến độc lập, tự do.