Những con người bình dị làm nên lịch sử

Những năm tháng ở chiến khu là quãng thời gian không thể nào quên đối với ông. Đó là những cuộc hành quân xuyên rừng dài ngày, là những bữa ăn chỉ có vài nắm cơm chia nhau, là những đêm ngủ giữa rừng sâu, đối mặt với cái rét, cái đói và hiểm nguy luôn rình rập. Bom đạn có thể ập xuống bất cứ lúc nào, sự sống và cái chết đôi khi chỉ cách nhau trong gang tấc.

Ông kể lại, giọng trầm nhưng rõ: có những lúc đơn vị phải di chuyển liên tục để tránh sự truy quét, có khi nhiều ngày không có đủ lương thực, nước uống phải chắt chiu từng ngụm. Nhưng điều khiến ông day dứt nhất không phải là gian khổ, mà là những người đồng đội đã không thể trở về. "Có những người mãi mãi nằm lại nơi rừng già…", ông nói, ánh mắt chợt xa xăm.

Trong ký ức của người lính già, đồng đội không chỉ là những người cùng chiến đấu, mà còn là anh em, là gia đình. Họ đã cùng nhau chia sẻ từng nắm cơm, từng giọt nước, cùng nhau vượt qua cái chết để giữ vững nhiệm vụ. Và rồi, không phải ai cũng có cơ hội trở về. Chính vì vậy, với ông, việc được sống đến hôm nay là một sự may mắn lớn lao.

Sau hơn hai thập kỷ cống hiến, đến năm 1988, ông nghỉ hưu. Trở về cuộc sống đời thường, ông không ồn ào kể về chiến công, chỉ lặng lẽ sống bên con cháu. Nhưng mỗi khi nhắc lại quá khứ, ký ức vẫn hiện lên rõ nét – như chưa từng phai nhạt theo năm tháng.

Nếu nơi tiền tuyến có những người lính kiên cường, thì ở hậu phương, có những người phụ nữ đã âm thầm gánh vác tất cả. Vợ ông – cụ bà Vũ Thị Bốn – chính là một trong những con người như thế.

Khi chồng lên đường ra trận, cụ ở lại với gia đình, một mình nuôi dạy bảy người con trong hoàn cảnh vô cùng khó khăn. Không có chồng bên cạnh, mọi gánh nặng từ kinh tế đến chăm sóc con cái đều đè nặng lên đôi vai người phụ nữ. Nhưng điều đau đớn nhất mà cụ phải trải qua là mất đi người con trong những năm tháng chiến tranh. Đó là nỗi đau không gì có thể bù đắp.

Trong căn nhà vắng, cụ vừa làm mẹ, vừa làm cha, vừa là chỗ dựa tinh thần cho các con. Cụ bồng bế đứa con nhỏ, nghẹn ngào tiễn một đứa con khác về với đất mẹ. Không có thời gian để gục ngã, cụ giấu nỗi đau vào lòng, tiếp tục sống, tiếp tục chờ đợi người chồng nơi chiến trường xa.

Người chồng ra đi mang theo lời hẹn ngày trở về. Còn người vợ ở lại là những tháng ngày mòn mỏi đợi chờ – không biết ngày mai sẽ ra sao, không biết người thân nơi chiến tuyến còn sống hay đã hy sinh.

Sự chờ đợi ấy kéo dài qua năm tháng, qua những mùa mưa nắng, qua những biến động khốc liệt của chiến tranh.